Αυτοδιοίκηση, ώρα μηδέν: Πόροι, προσωπικό και δύναμη για να προχωρήσουν οι κοινωνίες μας

Του Παναγιώτη Κεΐσογλου
Αντιδημάρχου Παιδείας, Νέας Γενιάς & Χρήσεων Δημοσίου Χώρου Δήμου Σερρών

Επιστρέφοντας από το συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα, σκέφτομαι όσα μας περιμένουν εδώ, στις Σέρρες. Τον γονιό που αγωνιά για το σχολείο του παιδιού του. Τον αθλητή που χρειάζεται ασφαλείς εγκαταστάσεις. Την οικογένεια που αναζητά θέση σε παιδικό σταθμό. Τον ηλικιωμένο που χρειάζεται φροντίδα. Τον νέο που θέλει να μείνει στον τόπο του, αλλά αναρωτιέται αν μπορεί.

Σε αυτούς οφείλουμε μια απάντηση: τι αλλάζει στη ζωή τους μετά από ένα ακόμη συνέδριο;

Στην Καλαμάτα ακούστηκαν σκληρές αλήθειες για την οικονομική ασφυξία των δήμων, τις ελλείψεις προσωπικού και τις αρμοδιότητες που αναλαμβάνουν χωρίς τα απαραίτητα μέσα. Ακόμη και στελέχη της πλειοψηφίας άσκησαν έντονη κριτική στην κυβέρνηση. Στην τελική πολιτική στάση, όμως, θεωρώ ότι οι αιχμές στρογγύλεψαν.

Υπήρχαν κοινά αιτήματα στα δύο ψηφίσματα που κατατέθηκαν, όπως η αύξηση της χρηματοδότησης και η κατάργηση του τέλους ταφής. Η πλειοψηφία διατήρησε συγκεκριμένες διεκδικήσεις και προβλέψεις κινητοποιήσεων, αλλά επέλεξε πιο συγκρατημένη κριτική απέναντι στην κυβέρνηση. Η εναλλακτική πρόταση απέδωσε καθαρά τις κυβερνητικές ευθύνες και εξειδίκευσε κρίσιμες απαιτήσεις για την οικονομική αυτοτέλεια, τις δημόσιες υπηρεσίες και τις αρμοδιότητες των δήμων.

Εκεί βρίσκεται η ουσιαστική διαχωριστική γραμμή: στην αποφασιστικότητα να διεκδικήσουμε όσα χρειάζονται οι κοινωνίες μας, ακόμη κι όταν αυτό προκαλεί κυβερνητική δυσαρέσκεια. Η συνέπεια όλων θα κριθεί στην πράξη.

Ευθύνες χωρίς πόρους και εξουσία

Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά θεσμικό και πολιτικό. Η κυβέρνηση επιμένει σε ένα συγκεντρωτικό μοντέλο, στο οποίο οι δήμοι αναλαμβάνουν ολοένα περισσότερες ευθύνες, ενώ οι πόροι και οι ουσιαστικές αποφάσεις παραμένουν στην κεντρική διοίκηση.

Αυτό δεν είναι πραγματική αποκέντρωση. Είναι μεταφορά ευθυνών χωρίς αντίστοιχη μεταφορά εξουσίας.

Και όταν οι δήμοι καλούνται να καλύψουν τα κενά με περιορισμένα μέσα, το κόστος κινδυνεύει να μεταφερθεί στους δημότες, μέσα από αυξημένα τέλη ή υποβαθμισμένες υπηρεσίες.

Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε επιμέρους ενισχύσεις για σχολεία, ενεργειακές οφειλές και αποθήκευση ενέργειας. Κάθε πόρος που καλύπτει μια πραγματική ανάγκη είναι χρήσιμος. Όμως οι αποσπασματικές ενισχύσεις δεν υποκαθιστούν μια σταθερή πολιτική χρηματοδότησης και πραγματικής αποκέντρωσης. Και οι υποδείξεις περί σοβαρότητας και ευθύνης, αυτό το πολιτικό «κούνημα του δαχτύλου» προς τους αιρετούς, ήταν άδικες.

Όταν ζητάμε θέρμανση για ένα σχολείο, προσωπικό για έναν παιδικό σταθμό ή χρήματα για ασφαλτοστρώσεις, μεταφέρουμε την αγωνία των πολιτών. Οι δήμοι οφείλουν να λογοδοτούν για κάθε ευρώ και κάθε απόφασή τους. Το ίδιο οφείλει και η κυβέρνηση για τους πόρους που διαθέτει και τις ελλείψεις που αφήνει να διαιωνίζονται.

Η ευθύνη δεν μπορεί να φτάνει μέχρι την πόρτα του δημαρχείου και να σταματά πριν από την πόρτα του υπουργείου.

Σταθερή χρηματοδότηση, ενέργεια και προσωπικό

Η αλλαγή κατεύθυνσης ξεκινά από μια απλή αρχή: κάθε αρμοδιότητα να συνοδεύεται από χρήματα, προσωπικό και πραγματική δυνατότητα απόφασης.

Η διεκδίκηση 2,5 δισ. ευρώ μέσα στο 2027, για λειτουργικές ανάγκες και συντήρηση υποδομών, αφορά την καθημερινότητά μας. Μαζί χρειάζεται χρονοδιάγραμμα απόδοσης των οφειλόμενων και παρακρατημένων πόρων. Ένας δήμος πρέπει να μπορεί να προγραμματίζει, χωρίς να εξαρτάται διαρκώς από την επόμενη έκτακτη ενίσχυση.

Το αίτημα για ειδικό τιμολόγιο ρεύματος στα 0,06 ευρώ ανά κιλοβατώρα έχει εξίσου πρακτικό περιεχόμενο. Πίσω από τους λογαριασμούς βρίσκονται φωτισμένοι δρόμοι, σχολεία, αντλιοστάσια και κοινωνικές δομές. Η μείωση του κόστους μπορεί να απελευθερώνει πόρους για καλύτερες υπηρεσίες.

Χρειάζεται επίσης σταθερό, πολυετές πρόγραμμα προσλήψεων, με χρηματοδότηση και αμοιβές που προσελκύουν προσωπικό. Χωρίς μηχανικούς, τεχνίτες, παιδαγωγούς και εργαζομένους στις κοινωνικές υπηρεσίες, ακόμη και ένα χρηματοδοτημένο έργο μπορεί να μείνει στα χαρτιά.

Το ίδιο ισχύει για τις πολεοδομίες. Διεκδικούμε να παραμείνουν στους δήμους, με επαρκείς μηχανικούς, ψηφιακά εργαλεία, διαφάνεια και αποτελεσματικούς ελέγχους. Η υποστελέχωση πρέπει να αντιμετωπιστεί, αντί να γίνεται άλλοθι για την αφαίρεση αρμοδιοτήτων. Ο πολίτης που περιμένει μια άδεια για το σπίτι του και ο επαγγελματίας που σχεδιάζει μια επένδυση χρειάζονται σαφείς κανόνες και έγκαιρες απαντήσεις.

Σχολεία, παιδικοί σταθμοί και κοινωνική φροντίδα

Στην παιδεία, η ομόφωνη απόφαση για τη σχολική στέγη πρέπει να γίνει πολυετές πρόγραμμα ελέγχων, επισκευών και νέων κτιρίων, με ιδιαίτερη μέριμνα για την ειδική αγωγή. Παράλληλα, υποστηρίζω την επαναφορά των σχολικών επιτροπών, με διαφάνεια και λογοδοσία, ώστε οι καθημερινές ανάγκες να αντιμετωπίζονται έγκαιρα.

Ασχολούμενος καθημερινά με την εκπαίδευση, γνωρίζω πόσο βαραίνει έναν γονιό ή έναν εκπαιδευτικό η αναμονή μιας απάντησης. Πίσω από κάθε αίτημα υπάρχει ένα παιδί. Αυτό πρέπει να καθορίζει τις προτεραιότητές μας.

Ανάλογη προτεραιότητα χρειάζονται οι δημοτικοί παιδικοί σταθμοί. Στις παρεμβάσεις ενόψει του συνεδρίου αναδείχθηκε, με αναφορά σε ειδική μελέτη της ΕΕΤΑΑ, το πραγματικό κόστος λειτουργίας τους και η ανάγκη πλήρους κάλυψης των δαπανών τους.

Την ίδια στιγμή, οι πρόσφατες διευκολύνσεις στους όρους λειτουργίας των ιδιωτικών σταθμών κάνουν ακόμη πιο επιτακτικό το ερώτημα: ποιο είναι το αντίστοιχο σχέδιο ενίσχυσης των δημοτικών δομών;

Η δική μας προτεραιότητα είναι περισσότερες θέσεις, σταθερό προσωπικό και υψηλές προδιαγραφές φροντίδας, ώστε κάθε οικογένεια να βρίσκει μια ασφαλή θέση για το παιδί της. Και αντίστοιχα, κάθε ηλικιωμένος και κάθε άνθρωπος με αναπηρία να γνωρίζει ότι η υποστήριξή του θα συνεχίζεται, ανεξάρτητα από το πότε λήγει ένα χρηματοδοτικό πρόγραμμα.

Νερό, απορρίμματα και πρόληψη

Στο νερό, η ελάφρυνση των παλιών ενεργειακών χρεών των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης είναι αναγκαία. Αν όμως παραμένει το δυσβάσταχτο κόστος του ρεύματος, παραμένει και ο κίνδυνος νέων χρεών και επιβαρύνσεων.

Χρειάζονται ειδικό τιμολόγιο, προσωπικό και επενδύσεις για καλύτερα δίκτυα και λιγότερες διαρροές. Οι συνενώσεις από μόνες τους δεν εγγυώνται καλύτερες υπηρεσίες. Κάθε αλλαγή πρέπει να εξασφαλίζει δημόσιο χαρακτήρα, ουσιαστικό δημοτικό έλεγχο και προσιτό, ασφαλές νερό.

Στα απορρίμματα, διεκδικούμε κατάργηση του τέλους ταφής μαζί με υποδομές διαλογής και ανακύκλωσης. Χρειάζεται ειδικό χρηματοδοτικό πρόγραμμα ανανέωσης του στόλου καθαριότητας και ανακύκλωσης, με σύγχρονα απορριμματοφόρα, σάρωθρα και εξοπλισμό χωριστής συλλογής, επαρκές προσωπικό και εξασφαλισμένη συντήρηση. Για καθαρότερες γειτονιές και χωριά, ασφαλέστερες συνθήκες εργασίας και λιγότερα απορρίμματα που καταλήγουν στην ταφή. Οι δημότες δεν μπορούν να πληρώνουν διαρκώς τις καθυστερήσεις του σχεδιασμού.

Οι πόροι του Πράσινου Ταμείου και του τέλους ανθεκτικότητας πρέπει επίσης να επιστρέφουν στις τοπικές κοινωνίες, για προστασία από πλημμύρες, ελεύθερους χώρους και αναγκαίες υποδομές.

Η πολιτική προστασία χρειάζεται σταθερή χρηματοδότηση πριν από την καταστροφή: έργα πρόληψης, εκπαιδευμένο προσωπικό, εξοπλισμό και σαφείς αρμοδιότητες. Η ασφάλεια μιας οικογένειας και η προστασία της περιουσίας της δεν μπορούν να εξαρτώνται από την έκτακτη κινητοποίηση της τελευταίας στιγμής.

Η ενέργεια να στηρίζει τις τοπικές κοινωνίες

Χρειάζεται, παράλληλα, να δοθεί στους δήμους πραγματική δυνατότητα παραγωγής και αποθήκευσης ενέργειας. Με ενεργειακές κοινότητες, φωτοβολταϊκά σε κατάλληλες δημοτικές στέγες και χώρους, μπαταρίες και εξοικονόμηση, μπορούν να καλύπτουν μέρος των αναγκών τους και να στηρίζουν ευάλωτα νοικοκυριά.

Η εξαγγελία των 50 εκατ. ευρώ για μπαταρίες πρέπει να γίνει εφαρμόσιμο πρόγραμμα, με πρόσβαση στο ηλεκτρικό δίκτυο, σαφές χρονοδιάγραμμα και τεχνική υποστήριξη, ιδιαίτερα για τους μικρότερους δήμους. Το όφελος της ενέργειας πρέπει να φτάνει στην κοινωνία κάθε τόπου.

Οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να έχουν ουσιαστικό λόγο και στο πού και με ποιους όρους αναπτύσσονται τα μεγάλα ενεργειακά έργα. Με προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και της παραγωγικής γης, διαφανή σχεδιασμό και συγκεκριμένο όφελος για τους κατοίκους.

Για τις Σέρρες και τους τόπους όπου θέλουμε να ζούμε

Το όραμά μας είναι τόποι όπου οι άνθρωποι θέλουν και μπορούν να ζήσουν.

Για τις Σέρρες, αυτό σημαίνει καλά σχολεία, σύγχρονους χώρους άθλησης, ασφαλείς παιδικές χαρές και προσβάσιμες γειτονιές. Χωριά συνδεδεμένα με υπηρεσίες και ευκαιρίες. Αξιοποίηση εγκαταλειμμένων δημόσιων κτιρίων. Στήριξη της παραγωγής, συνεργασία με την εκπαίδευση και την έρευνα, ανάδειξη των προϊόντων, του πολιτισμού και του φυσικού μας πλούτου.

Η ανάπτυξη αποκτά αξία όταν ο παραγωγός φτάνει ευκολότερα στο χωράφι του, η μικρή επιχείρηση βρίσκει ευκαιρίες και ένα νέο ζευγάρι μπορεί να δημιουργήσει οικογένεια εδώ.

Αυτό απαιτεί ειδικό, πολυετές πρόγραμμα βασικών υποδομών, με πρόβλεψη συντήρησης και δίκαιη κατανομή πόρων. Απαιτεί δήμους με ουσιαστική συμμετοχή στον αναπτυξιακό σχεδιασμό, αρμοδιότητες στη στέγαση και στον σχεδιασμό της τουριστικής ανάπτυξης, λειτουργικά εργαλεία και σαφείς κανόνες ευθύνης για τους αιρετούς.

Πραγματική μεταρρύθμιση και λογοδοσία

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχει σοβαρές ελλείψεις και στρεβλώσεις. Μέσα από τις αλλαγές που προτάθηκαν μπορεί να αποτελέσει μια κρίσιμη ευκαιρία να αλλάξει ουσιαστικά η σχέση κράτους και δήμων. Δεν αρκεί μια αναδιάταξη διατάξεων και αρμοδιοτήτων, εάν διατηρούνται οι ίδιες οικονομικές εξαρτήσεις και οι ίδιοι συγκεντρωτικοί μηχανισμοί.

Χρειαζόμαστε μια πραγματική μεταρρύθμιση, με οικονομική αυτοτέλεια, διοικητική αυτονομία και αποφασιστικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών. Με σεβασμό στις αρχές της Ευρωπαϊκής Χάρτας Τοπικής Αυτονομίας, ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στους πολίτες και να συνοδεύονται από τους αναγκαίους πόρους για την εφαρμογή τους.

Δεν μπορεί να υπάρχει ένα κράτος που μεταφέρει διαρκώς ευθύνες προς τα κάτω, αλλά διατηρεί συγκεντρωμένα τα χρήματα και τις αποφάσεις.

Περισσότερη εξουσία στους δήμους σημαίνει και περισσότερη λογοδοσία: ανοιχτούς προϋπολογισμούς, συμμετοχή των κατοίκων και καθαρές απαντήσεις για όσα προχωρούν ή καθυστερούν.

Γι’ αυτό και όσα συνέβησαν στις ψηφοφορίες του συνεδρίου δεν μπορούν να προσπεραστούν. Η αφαίρεση του μικροφώνου, οι προσβλητικές εκφράσεις, τα σπρωξίματα σε αιρετούς και η απόρριψη της ονομαστικής ψηφοφορίας, ενώ αμφισβητούνταν η καταμέτρηση, έπληξαν την εμπιστοσύνη στη διαδικασία. Κάθε εκπρόσωπος πρέπει να ακούγεται και κάθε ψήφος να καταγράφεται καθαρά. Το χειρότερο θα ήταν να συνηθίσουμε τέτοιες συμπεριφορές.

Η επόμενη ημέρα απαιτεί συλλογική διεκδίκηση

Η επόμενη ημέρα δεν μπορεί να εξαντληθεί σε ψηφίσματα που θα μείνουν στα συρτάρια. Χρειάζεται ενιαία στρατηγική διεκδίκησης, συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, δημόσια παρακολούθηση των κυβερνητικών δεσμεύσεων και συντονισμένη δράση των δήμων.

Η Αυτοδιοίκηση οφείλει να διεκδικεί συλλογικά και με συνέπεια, χωρίς κομματικές εξαρτήσεις και χωρίς να περιορίζεται στον ρόλο του διαχειριστή αποφάσεων που λαμβάνονται ερήμην της.

Η ηγεσία της ΚΕΔΕ οφείλει να μεταφέρει την πίεση των τοπικών κοινωνιών προς την κυβέρνηση, με ανεξαρτησία και αποφασιστικότητα. Να διεκδικεί λύσεις και όχι απλώς να καταγράφει προβλήματα. Να υπερασπίζεται τον θεσμό, ακόμη κι όταν αυτό σημαίνει σύγκρουση με κυβερνητικές επιλογές.

Η Αυτοδιοίκηση δεν είναι ο φτωχός συγγενής του κράτους. Δεν ζητά ελεημοσύνη ούτε διεκδικεί προνόμια για τους αιρετούς. Διεκδικεί δικαιώματα, πόρους και δυνατότητες για τους πολίτες.

Δεν είναι κομματικό παραμάγαζο. Είναι θεσμός δημοκρατίας, ευθύνης και καθημερινής προσφοράς. Ανήκει στις τοπικές κοινωνίες.

Σε αυτές λογοδοτούμε. Στο παιδί που αξίζει ένα καλύτερο σχολείο. Στον ηλικιωμένο που δικαιούται φροντίδα. Στον νέο που θέλει να χτίσει το μέλλον του στον τόπο μας.

Μπορούμε και οφείλουμε να διεκδικήσουμε μια Αυτοδιοίκηση με δύναμη να αποφασίζει, μέσα για να δημιουργεί και τον άνθρωπο στο κέντρο των επιλογών της.

Γιατί οι ζωές των ανθρώπων δεν μπορούν να περιμένουν μέχρι το επόμενο συνέδριο.