Η Αυτοδιοίκηση δεν είναι παράρτημα της κυβέρνησης: Η θεσμική ευθύνη των αιρετών και το μήνυμα από την Καλαμάτα

Του Παύλου Σιδέρη, καθηγητή ισπανικής γλώσσας, Δημοτικού Συμβούλου Δήμου Παιανίας, πρώην Αντιδημάρχου Παιδείας και Διά Βίου Μάθησης και Συμβούλου Δημάρχου Αθηναίων σε ζητήματα αστικής πανίδας και παιδικών εξοχών.

Τα γεγονότα στο συνέδριο της ΚΕΔΕ, η στάση του Δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα, και η ανάγκη για ισχυρούς, ανεξάρτητους και οικονομικά αυτοτελείς Δήμους.

Το πρόσφατο συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας στην Καλαμάτα ανέδειξε, για ακόμη μία φορά, ένα κρίσιμο ζήτημα για τη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης: ποιος είναι τελικά ο ρόλος της ΚΕΔΕ; Να αποτελεί τη συλλογική και ανεξάρτητη φωνή των Δήμων απέναντι στην κεντρική εξουσία ή να λειτουργεί ως μηχανισμός επιβεβαίωσης των κυβερνητικών επιλογών;

Η απάντηση θα έπρεπε να είναι αυτονόητη. Η ΚΕΔΕ οφείλει να εκπροσωπεί τους Δήμους, ανεξάρτητα από την πολιτική προέλευση των δημάρχων και των δημοτικών συμβούλων τους. Οφείλει να διεκδικεί, να ασκεί κριτική, να διαπραγματεύεται και, όποτε χρειάζεται, να συγκρούεται θεσμικά με την κυβέρνηση.

Η δημοκρατία κρίνεται και από τη διαδικασία

Η στάση του Δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα, στην ψηφοφορία των ψηφισμάτων της Καλαμάτας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια προσωπική πολιτική αντιπαράθεση. Το αίτημά του για ονομαστική ψηφοφορία και σαφή καταγραφή της ψήφου κάθε συνέδρου αφορούσε ένα βασικό ζήτημα δημοκρατικής λειτουργίας: τη διαφάνεια και την αξιοπιστία της διαδικασίας.

Η ένταση που δημιουργήθηκε, αλλά και η συμπεριφορά του γενικού γραμματέα της ΚΕΔΕ, Δημήτρη Καφαντάρη, απέναντι στον Δήμαρχο Αθηναίων, με δημόσιες τοποθετήσεις σε ιδιαίτερα υψηλούς τόνους, δεν συνάδουν με το επίπεδο θεσμικού διαλόγου που οφείλει να χαρακτηρίζει ένα κορυφαίο αυτοδιοικητικό όργανο. Οι διαφωνίες είναι αναπόσπαστο μέρος της δημοκρατίας. Η απαξίωση, όμως, του συνομιλητή δεν αποτελεί απάντηση στα επιχειρήματά του.

Έχει, παράλληλα, ενδιαφέρον η διαφορετική δημόσια προβολή των δύο προσώπων μετά το συνέδριο. Ο Δήμαρχος Αθηναίων φιλοξενήθηκε στο MEGA, ένα από τα μεγαλύτερα πανελλαδικής εμβέλειας τηλεοπτικά μέσα, ενώ ο κ. Καφαντάρης τοποθετήθηκε μέσω του STAR Κεντρικής Ελλάδας. Η διαφορά στην εμβέλεια των δύο μέσων είναι δεδομένη και αποτυπώνει τη διαφορετική τηλεοπτική απήχηση και δημόσια προβολή των δύο προσώπων. Ο Χάρης Δούκας, ως Δήμαρχος της Αθήνας, έχει πλέον παρουσία στον ευρύτερο εθνικό πολιτικό διάλογο και αυτό δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Οι πραγματικές ανάγκες των Δήμων

Στη συνέντευξή του στο MEGA, ο Δήμαρχος Αθηναίων ανέδειξε προβλήματα που δεν αφορούν μόνο την Αθήνα, αλλά την καθημερινότητα των περισσότερων ελληνικών Δήμων. Η υποχρηματοδότηση, το αυξημένο ενεργειακό κόστος, η έλλειψη προσωπικού και η μεταφορά αρμοδιοτήτων χωρίς τους αντίστοιχους πόρους περιορίζουν τη δυνατότητα των Δήμων να ανταποκριθούν στις ανάγκες των πολιτών.

Τα παραδείγματα από την Αθήνα είναι χαρακτηριστικά. Περίπου το 40% των σχολικών μονάδων του Δήμου είναι ηλικίας άνω των 50 ετών. Για τη θέρμανση των σχολείων απαιτούνται, σύμφωνα με τον Δήμαρχο, περίπου 5 εκατομμύρια ευρώ, ενώ η διαθέσιμη χρηματοδότηση ανέρχεται περίπου στα 2,5 εκατομμύρια. Στο σχολικό συγκρότημα της Γκράβας, το έργο ενεργειακής αναβάθμισης υπολογίζεται στα 8 εκατομμύρια ευρώ, ενώ με τις πρόσθετες εργασίες στο λεβητοστάσιο το συνολικό κόστος προσεγγίζει τα 10 εκατομμύρια.

Γνωρίζοντας τα ζητήματα αυτά και από τη δική μου θητεία ως Αντιδημάρχου Παιδείας και Διά Βίου Μάθησης, μπορώ να επισημάνω ότι η κατάσταση των σχολικών υποδομών και η ανάγκη για ουσιαστική συντήρηση και αναβάθμισή τους δεν αποτελούν θεωρητικά ζητήματα. Είναι καθημερινές ανάγκες που απαιτούν σχεδιασμό, πόρους και διαρκή διεκδίκηση. Αφορούν στην ασφάλεια των μαθητών, στις συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών και στην ποιότητα της δημόσιας εκπαίδευσης.

Αυτά δεν είναι απλώς λογιστικά μεγέθη. Είναι σχολεία, μαθητές, εκπαιδευτικοί και οικογένειες. Είναι η καθημερινή ευθύνη που αναλαμβάνει ένας Δήμος, χωρίς πάντοτε να διαθέτει τα αναγκαία μέσα.

Η θεσμική ευθύνη κάθε αιρετού

Ως δημοτικός σύμβουλος, θεωρώ σημαντικό το να διαχωρίζουμε δύο διαφορετικά πράγματα: τον ιδεολογικό και πολιτικό μας προσανατολισμό, τις προσωπικές μας πεποιθήσεις και τις κομματικές μας αναφορές, από τη θεσμική ευθύνη που αναλαμβάνουμε όταν εκλεγόμαστε για να εκπροσωπήσουμε τους πολίτες στο Δημοτικό ή στο Περιφερειακό Συμβούλιο.

Είναι αναμενόμενο το να υπάρχουν διαφωνίες, διαφορετικές προσεγγίσεις και πολιτικές αντιπαραθέσεις, ακόμη και με εκπροσώπους παρατάξεων που βρίσκονται απέναντί μας πολιτικά. Εξίσου αναμενόμενο, όμως, και αναγκαίο θα ήταν το να υπάρχουν πεδία σύγκλισης, συνεννόησης και συναίνεσης.

Η διαφωνία δεν αποτελεί αδιέξοδο ούτε πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο στη συνεργασία. Πολλές φορές, μέσα από τη διαφωνία, τον διάλογο και την ανταλλαγή επιχειρημάτων, μπορούμε να οδηγηθούμε σε μια καλύτερη συμφωνία. Αυτό, βέβαια, απαιτεί αμοιβαία διάθεση συνεννόησης. Δεν χρειάζεται κάποιος να κάνει ένα βήμα πίσω για να επικρατήσει η άποψη του άλλου. Ακόμη καλύτερα, μπορούμε όλοι να κάνουμε ένα βήμα μπροστά, να αναζητήσουμε τον κοινό τόπο και να διαμορφώσουμε από κοινού αποφάσεις που υπηρετούν πραγματικά το συμφέρον των πολιτών. Γιατί η ουσιαστική συνεργασία δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπουμε τις πολιτικές μας θέσεις, αλλά ότι μπορούμε να συνθέτουμε τις διαφορετικές απόψεις μας και να καταλήγουμε σε κοινές λύσεις.

Η θεσμική μας ιδιότητα δεν καταργεί τις πολιτικές μας πεποιθήσεις, ούτε απαιτεί το να συμφωνούμε μεταξύ μας. Απαιτεί, όμως, το να μπορούμε να διακρίνουμε πότε μιλάμε και αποφασίζουμε ως εκπρόσωποι μιας πολιτικής παράταξης και πότε έχουμε την ευθύνη να υπερασπιστούμε το συλλογικό συμφέρον της Αυτοδιοίκησης. Η υπεράσπιση των αρμοδιοτήτων, της αυτονομίας, της αξιοπρέπειας και της ουσιαστικής λειτουργίας των Δήμων δεν μπορεί να εξαρτάται από το ποιος βρίσκεται στη διοίκηση ή από το αν συμφωνούμε πολιτικά μαζί του.

Αυτή η αρχή αφορά όλους τους αιρετούς, ανεξαρτήτως πολιτικής προέλευσης. Και ιδιαίτερα όσοι αναφερόμαστε στη δημοκρατική και προοδευτική παράταξη, αξίζει να θυμόμαστε ότι η αποκέντρωση, η θεσμική αυτονομία και η ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελούν διαχρονικές αξίες.

Γιατί, τελικά, οι πολίτες δεν μας εκλέγουν μόνο για να εκφράζουμε τις πολιτικές μας απόψεις. Μας εμπιστεύονται για να εκπροσωπούμε τα συμφέροντά τους και να υπηρετούμε τον θεσμό στον οποίο συμμετέχουμε.

Οι συσχετισμοί αλλάζουν με συνεχή αγώνα

Για όσους βιάζονται να μιλήσουν για πολιτική ήττα ή για αποδυνάμωση της παράταξης του Χάρη Δούκα, αξίζει να παρατηρήσουν τη συνολική πορεία της «Αυτοδιοίκησης Τώρα» στα συνέδρια της ΚΕΔΕ. Η παράταξη σταδιακά ενισχύεται, κερδίζει νέες ψήφους και διευρύνει την απήχησή της στον αυτοδιοικητικό χώρο.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό μήνυμα. Οι συσχετισμοί δεν αλλάζουν από τη μια μέρα στην άλλη. Δεν ανατρέπονται με ευχές ούτε με πρόσκαιρες εντυπώσεις. Αλλάζουν με σταθερή παρουσία, επιμονή, οργανωμένη προσπάθεια και συνεχή αγώνα. Ακόμη και όταν οι συνθήκες είναι δύσκολες, ακόμη και όταν υπάρχουν εμπόδια ή όταν οι αρχικοί συσχετισμοί μοιάζουν άνισοι, η συνέπεια στη διεκδίκηση μπορεί σταδιακά να φέρει αποτελέσματα.

Οι μάχες δεν κερδίζονται πάντοτε στην πρώτη αναμέτρηση. Κερδίζονται όταν υπάρχει η αποφασιστικότητα να συνεχίσεις, να πείθεις, να προσελκύεις περισσότερους ανθρώπους και να διευρύνεις διαρκώς τις δυνάμεις σου. Και αυτό ακριβώς δείχνει η σταδιακή ενίσχυση της παράταξης του Χάρη Δούκα.

Το ζητούμενο είναι ισχυροί Δήμοι

Η Αυτοδιοίκηση δεν χρειάζεται αιρετούς που περιορίζονται στο να συμφωνούν ή να διαφωνούν με την εκάστοτε κυβέρνηση. Χρειάζεται εκπροσώπους που έχουν το θάρρος να διεκδικούν, να παρεμβαίνουν και να υπερασπίζονται τον θεσμό που υπηρετούν. Που, όταν σηκώνουν το χέρι για να ψηφίσουν, κρίνουν και αποφασίζουν με βάση την αυτοδιοικητική τους ιδιότητα και όχι την κομματική τους ταυτότητα.

Η Καλαμάτα πρέπει να αποτελέσει αφορμή για έναν ουσιαστικό προβληματισμό σε όλες τις παρατάξεις. Πριν από τις κομματικές μας αναφορές υπάρχει η ευθύνη απέναντι στους Δήμους και στους πολίτες. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι παράρτημα κανενός υπουργείου, κανενός κόμματος και καμίας κυβέρνησης.

Είναι ένας αυτοτελής δημοκρατικός θεσμός. Και η υπεράσπισή του δεν είναι υπόθεση ενός δημάρχου ή μιας παράταξης. Είναι ευθύνη όλων μας.

Γιατί ισχυρή Τοπική Αυτοδιοίκηση σημαίνει ισχυροί Δήμοι. Ισχυροί Δήμοι σημαίνουν ισχυρές τοπικές κοινωνίες. Και ισχυρές τοπικές κοινωνίες σημαίνουν περισσότερη συμμετοχή, περισσότερη αποκέντρωση και ένα ακόμη βήμα πιο κοντά στην ουσιαστική δημοκρατία.