«Αυτοδιοίκηση υπό επιτήρηση»: Σφοδρή σύγκρουση Δούκα με την κυβέρνηση για τον νέο Κώδικα Δήμων

ρεπορτάζ: Γαβρής Άγγελος

Σε πεδίο σκληρής πολιτικής αντιπαράθεσης εξελίσσεται ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης που προωθεί η κυβέρνηση, με τον Δήμαρχο Αθηναίων, Χάρη Δούκα, να εξαπολύει μετωπική επίθεση κατά του σχεδίου νόμου και να προειδοποιεί ότι επιχειρείται μια βαθιά υποβάθμιση της αυτοδιοικητικής αυτοτέλειας προς όφελος ενός ασφυκτικού κρατικού ελέγχου.

Η μαραθώνια συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), παρουσία του υπουργού Εσωτερικών Θεόδωρου Λιβάνιου, ανέδειξε τις μεγάλες συγκρούσεις που ήδη προκαλεί το νέο θεσμικό πλαίσιο για τους δήμους. Παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις περί «μεταρρυθμιστικής τομής», ένα σημαντικό τμήμα της αυτοδιοίκησης βλέπει πίσω από τις διακηρύξεις έναν μηχανισμό περαιτέρω συγκέντρωσης εξουσιών στο κεντρικό κράτος.

Ο υπουργός Εσωτερικών υπερασπίστηκε την κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές, παρουσιάζοντας το νέο μοντέλο της «ψήφου δεύτερης επιλογής» ως εργαλείο μεγαλύτερης συμμετοχής και περιορισμού των ευκαιριακών συμμαχιών. Ωστόσο, η παρέμβαση Δούκα αποτύπωσε μια εντελώς διαφορετική ανάγνωση. Ο Δήμαρχος Αθηναίων προειδοποίησε ότι το νέο σύστημα αλλοιώνει την ίδια τη δημοκρατική νομιμοποίηση των δημάρχων, ανοίγοντας τον δρόμο για εκλογή διοικήσεων ακόμη και με ποσοστά κάτω του 30%.

Η φράση περί «νομιμοποίησης των λαγών και της συνδιαλλαγής» αποτύπωσε εύγλωττα το κλίμα σύγκρουσης. Για πρώτη φορά τίθεται τόσο ανοιχτά το ερώτημα αν η κυβέρνηση επιχειρεί να ανασχεδιάσει τον αυτοδιοικητικό χάρτη όχι με όρους δημοκρατικής εκπροσώπησης αλλά με όρους πολιτικής διαχείρισης και ελέγχου.

Ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα απέκτησε η κριτική Δούκα στο άρθρο 730 του σχεδίου νόμου. Σύμφωνα με τη διάταξη, υπηρεσιακοί παράγοντες των υπουργείων Εσωτερικών και Οικονομικών θα παρίστανται υποχρεωτικά σε δικαστικές υποθέσεις εργαζομένων στους δήμους, ακόμη και όταν τα δημοτικά συμβούλια έχουν αποφασίσει ότι οι συγκεκριμένοι εργαζόμενοι καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες.

Ο Δήμαρχος Αθηναίων μίλησε ανοιχτά για ευθεία υπονόμευση της διοικητικής αυτοτέλειας, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη μεγάλη σύγκρουση της αυτοδιοίκησης με το λεγόμενο «νόμο Βορίδη», την κατάργηση του οποίου έχει ζητήσει ομόφωνα η ΚΕΔΕ. Το πολιτικό μήνυμα ήταν σαφές: η κυβέρνηση εμφανίζεται να αντιμετωπίζει τους δήμους όχι ως αυτοτελείς θεσμούς δημοκρατικής εκπροσώπησης αλλά ως διοικητικές προεκτάσεις του κεντρικού κράτους.

Παράλληλα, η συζήτηση για τη μητροπολιτική διοίκηση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη αποκτά πλέον ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η αναφορά του υπουργού ότι το ζήτημα παραμένει ανοιχτό πυροδότησε νέα σενάρια για πιθανές παρεμβάσεις στη δομή της πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης στα δύο μεγάλα πολεοδομικά συγκροτήματα. Και εδώ όμως, πολλοί αυτοδιοικητικοί παράγοντες βλέπουν μια διαρκή προσπάθεια περιορισμού της θεσμικής και πολιτικής ισχύος των μεγάλων δήμων.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιπαραθέσει τα αυξημένα οικονομικά στοιχεία των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, υποστηρίζοντας ότι οι χρηματοδοτήσεις προς τους δήμους ενισχύθηκαν σημαντικά από το 2019 μέχρι σήμερα. Ωστόσο, πίσω από τους αριθμούς, η αυτοδιοίκηση εξακολουθεί να καταγγέλλει χρόνια υποχρηματοδότηση, μεταφορά αρμοδιοτήτων χωρίς αντίστοιχους πόρους και αδυναμία ουσιαστικής άσκησης πολιτικής σε κρίσιμους τομείς της καθημερινότητας.

Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και μέσα στην ίδια τη συνεδρίαση της ΚΕΔΕ, επανήλθε με ένταση το αίτημα για πλήρη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των δήμων στο πλαίσιο της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης. Για πολλούς δημάρχους, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ένας νέος κώδικας αλλά το αν η Ελλάδα θα αποκτήσει επιτέλους ευρωπαϊκού τύπου αποκέντρωση ή αν θα παραμείνει εγκλωβισμένη σε ένα υπερσυγκεντρωτικό μοντέλο εξουσίας που αντιμετωπίζει την αυτοδιοίκηση ως εξαρτημένο διοικητικό κρίκο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η παρέμβαση Δούκα δεν είχε μόνο θεσμικό χαρακτήρα. Αποτέλεσε ευθεία πολιτική αμφισβήτηση μιας κυβερνητικής στρατηγικής που, όπως υποστηρίζουν στελέχη της αυτοδιοίκησης, μετατρέπει σταδιακά τους δήμους σε φορείς περιορισμένης ευθύνης, χωρίς ουσιαστικό λόγο στις μεγάλες αποφάσεις που επηρεάζουν τις πόλεις και τους πολίτες.