Connect with us

ΓΝΩΜΕΣ

Σημαία του Πολυτεχνείου: Οι ισχυροί συμβολισμοί στην πρόταση Δούκα και η ξεκάθαρη αλήθεια: “Δεν ανήκει σε κόμματα”

Άρθρο του Άγγελου Γαβρή για την πρόταση του Χάρη Δούκα και τη σύνδεση της κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας με την ιστορική μνήμη και την κοινωνία.

Published

on

Συμμετέχοντες στην πορεία κρατούν την ιστορική σημαία του Πολυτεχνείου με κόκκινα γαρίφαλα
Η ιστορική σημαία του Πολυτεχνείου στην πορεία της 17ης Νοεμβρίου 2025, Αθήνα. Φωτογραφία αρχείου: INTIME PHOTO AGENCY.

Του Άγγελου Γαβρή

Η πρόταση του δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα, να παραδοθεί η ιστορική σημαία του Πολυτεχνείου στη Βουλή των Ελλήνων ή στον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών ανοίγει μια συζήτηση που υπερβαίνει κατά πολύ το ζήτημα της φύλαξης ενός ιστορικού κειμηλίου. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο η Δημοκρατία διαχειρίζεται τη συλλογική μνήμη, αναγνωρίζει τους αγώνες που την κατέστησαν δυνατή και διατηρεί ζωντανή τη σχέση της με την κοινωνία.

Η παρέμβαση Δούκα έχει μια σαφή πολιτική και θεσμική αφετηρία: η σημαία του Πολυτεχνείου δεν ανήκει σε κανένα κόμμα, ούτε σε εκείνο στο οποίο ανήκει ο ίδιος. Η θέση αυτή μεταφέρει το επίκεντρο της συζήτησης από την κομματική αντιπαράθεση στη δημόσια ευθύνη απέναντι σε ένα σύμβολο που έχει εγγραφεί ανεξίτηλα στη σύγχρονη ελληνική ιστορία.

Η ιστορία δεν είναι αντικείμενο κομματικής χρησικτησίας

Η ιστορία δεν είναι αντικείμενο κομματικής χρησικτησίας. Κανένα κόμμα, καμία παράταξη και καμία πολιτική οργάνωση δεν μπορεί να διεκδικεί την αποκλειστική εκπροσώπηση ενός αγώνα που ανήκει στη συλλογική δημοκρατική συνείδηση.

Advertisement

Η διαχρονική συμβολή της ΠΑΣΠ στη φύλαξη της σημαίας αποτελεί μέρος της ιστορίας του συγκεκριμένου κειμηλίου και δεν υπάρχει λόγος να παραγνωρίζεται. Άλλο, όμως, η αναγνώριση αυτής της συμβολής και άλλο η αντίληψη ότι η πολύχρονη προστασία ενός συμβόλου δημιουργεί αποκλειστικά πολιτικά δικαιώματα επάνω του.

Η ίδια η ιστορική σημασία του Πολυτεχνείου υπερβαίνει τις κομματικές ταυτότητες. Η εξέγερση του Νοεμβρίου του 1973 δεν αποτελεί κληρονομιά προς διανομή ανάμεσα στους σημερινούς πολιτικούς σχηματισμούς. Αποτελεί παρακαταθήκη αντίστασης στη δικτατορία, διεκδίκησης ελευθερίας και συλλογικής αξιοπρέπειας.

Η σημαία ανήκει, με αυτή την έννοια, σε όσους αγωνίστηκαν, φυλακίστηκαν, εξορίστηκαν και βασανίστηκαν. Ανήκει στη μνήμη των θυμάτων της δικτατορίας και της καταστολής. Ανήκει όμως και στους νέους που δεν έζησαν εκείνα τα γεγονότα, αλλά δικαιούνται να γνωρίζουν την ιστορία τους χωρίς κομματικά φίλτρα και αποκλεισμούς.

Ένα σύμβολο αποκτά πραγματική ιστορική δύναμη όταν μπορεί να εμπνέει διαδοχικές γενιές. Όταν ένας μαθητής, ένας φοιτητής ή ένας εργαζόμενος αναγνωρίζει σε αυτό όχι την ιδιοκτησία κάποιας παράταξης, αλλά την αξία της ελευθερίας και το δικαίωμα μιας κοινωνίας να αντιστέκεται στην αυθαιρεσία.

Advertisement

Η Βουλή ως τόπος συνάντησης της ιστορίας με τη Δημοκρατία

Εδώ βρίσκεται και η δεύτερη, βαθύτερη διάσταση της πρότασης Δούκα. Η ενδεχόμενη παρουσία της σημαίας του Πολυτεχνείου στη Βουλή των Ελλήνων δεν θα αποτελούσε απλώς μια συμβολική μεταφορά ενός ιστορικού αντικειμένου στον χώρο της εθνικής αντιπροσωπείας.

Θα μπορούσε να αποτελέσει μια ουσιαστική γέφυρα ανάμεσα στην κοινοβουλευτική Δημοκρατία, την ιστορική μνήμη και την κοινωνία.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η απόσταση των πολιτών από την κεντρική πολιτική σκηνή αποτελεί σοβαρή πρόκληση για τους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς, η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερο περιεχόμενο. Η Δημοκρατία δεν εξαντλείται στην εκλογική διαδικασία ούτε η σχέση της κοινωνίας με την πολιτική μπορεί να περιορίζεται στην ανά τετραετία προσφυγή στις κάλπες.

Η κοινοβουλευτική Δημοκρατία χρειάζεται διαρκώς να ανανεώνει τη σύνδεσή της με τις κοινωνικές ανάγκες, τις διεκδικήσεις και τους αγώνες που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη πολιτική μας ιστορία.

Advertisement

Η σημαία του Πολυτεχνείου μέσα στη Βουλή θα μπορούσε να υπενθυμίζει ακριβώς αυτή την ιστορική υποχρέωση. Όχι επειδή η εξέγερση του 1973 υπήρξε κοινοβουλευτική πράξη —κάθε άλλο— αλλά επειδή οι δημοκρατικοί θεσμοί οφείλουν να θυμούνται τους ανθρώπους που αντιστάθηκαν στην κατάλυσή τους.

Κάθε βουλευτής που θα περνούσε μπροστά από τη σημαία θα ερχόταν αντιμέτωπος με μια υπενθύμιση: ότι η λαϊκή εντολή δεν είναι λευκή επιταγή. Ότι η εξουσία οφείλει να λογοδοτεί. Ότι τα δικαιώματα και οι ελευθερίες δεν αποτελούν αυτονόητες και αμετάκλητες κατακτήσεις.

Πίσω από τη σημερινή δυνατότητα να εκλέγουμε, να διαφωνούμε, να διαδηλώνουμε και να ασκούμε δημόσια κριτική βρίσκονται αγώνες, διώξεις, φυλακίσεις, βασανιστήρια και ανθρώπινες ζωές που χάθηκαν.

Αυτή η ιστορική συνείδηση δεν μπορεί να περιορίζεται στις επετειακές ομιλίες της 17ης Νοεμβρίου. Χρειάζεται να συνοδεύει τη λειτουργία των θεσμών και να τους υπενθυμίζει καθημερινά την ευθύνη τους απέναντι στους πολίτες.

Advertisement

Από τη θεσμική αποξένωση στην επανασύνδεση με την κοινωνία

Η αξία αυτής της συζήτησης γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν εξετάζεται μέσα στο σημερινό πολιτικό περιβάλλον. Η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς, η αίσθηση ανεπαρκούς εκπροσώπησης και η απομάκρυνση σημαντικού μέρους της κοινωνίας από την οργανωμένη πολιτική δεν αντιμετωπίζονται με συμβολισμούς και μόνο.

Απαιτούν ουσιαστική λογοδοσία, κοινωνική δικαιοσύνη, διαφάνεια και πολιτικές που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.

Ωστόσο, τα σύμβολα έχουν σημασία όταν αποκτούν θεσμικό και κοινωνικό περιεχόμενο. Και η σημαία του Πολυτεχνείου μπορεί να λειτουργήσει ως μια διαρκής υπενθύμιση ότι η Δημοκρατία δεν είναι μια στατική κατάκτηση, αλλά μια σχέση ευθύνης ανάμεσα στους θεσμούς και την κοινωνία.

Μια ενδεχόμενη παράδοσή της στη Βουλή θα είχε νόημα εφόσον συνοδευόταν από τις αναγκαίες εγγυήσεις επιστημονικής συντήρησης, ιστορικής τεκμηρίωσης και ανοιχτής πρόσβασης. Με οργανωμένες επισκέψεις μαθητών και φοιτητών, εκπαιδευτικές δράσεις και διαρκή σύνδεση με την ιστορία του αντιδικτατορικού αγώνα.

Advertisement

Η σημαία δεν πρέπει να καταλήξει ένα ακόμη κειμήλιο πίσω από μια προθήκη, αποκομμένο από την κοινωνία και το φοιτητικό κίνημα. Ούτε να μετατραπεί σε διακοσμητικό στοιχείο θεσμικής αυτοεπιβεβαίωσης. Η θέση της στη δημόσια μνήμη προϋποθέτει ότι θα παραμείνει ζωντανό σύμβολο ελευθερίας, αντίστασης και δημοκρατικής διεκδίκησης.

Η μνήμη των αγώνων ως ευθύνη του παρόντος

Η παρέμβαση του Χάρη Δούκα θέτει, τελικά, ένα ζήτημα που αφορά πολύ περισσότερα από την τύχη της σημαίας. Φέρνει στο προσκήνιο την ανάγκη να αντιμετωπίζουμε τη δημοκρατική ιστορία ως κοινό αγαθό και όχι ως πεδίο κομματικής κατοχύρωσης.

Η πρόταση για τη Βουλή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή αναδεικνύει τη δυνατότητα να συνδεθεί εκ νέου η εθνική αντιπροσωπεία με τους ιστορικούς αγώνες και τις κοινωνικές διεκδικήσεις από τις οποίες αντλεί νόημα η δημοκρατική νομιμοποίηση.

Η σημαία του Πολυτεχνείου δεν μπορεί να ανήκει αποκλειστικά σε όσους τη φυλάσσουν. Ούτε, ασφαλώς, θα έπαυε να ανήκει συμβολικά στην κοινωνία εάν περνούσε στη θεσμική προστασία της Βουλής. Η ουσία βρίσκεται στη διασφάλιση ότι κανείς δεν θα μπορεί να την οικειοποιηθεί και ότι όλοι θα μπορούν να αναγνωρίζουν σε αυτή ένα κομμάτι της κοινής ιστορίας τους.

Advertisement

Γιατί η σημαία αυτή θυμίζει κάτι που η καθημερινότητα της πολιτικής αντιπαράθεσης συχνά αφήνει στο περιθώριο: η Δημοκρατία που απολαμβάνουμε σήμερα δεν μας χαρίστηκε. Υπήρξαν άνθρωποι που διακινδύνευσαν την ελευθερία και τη ζωή τους, που αντιστάθηκαν στη δικτατορία και πλήρωσαν βαρύ τίμημα για τις δημοκρατικές ελευθερίες.

Η παρουσία της στη Βουλή θα μπορούσε να κρατά αυτή την υπενθύμιση διαρκώς παρούσα, εκεί όπου λαμβάνονται αποφάσεις για τη ζωή των πολιτών. Και να συνδέει την ιστορική μνήμη με μια σύγχρονη, απαιτητική αντίληψη για την κοινοβουλευτική ευθύνη: μια Δημοκρατία που δεν αρκείται να τιμά τους αγώνες του παρελθόντος, αλλά οφείλει να ακούει την κοινωνία και να ανταποκρίνεται στις διεκδικήσεις του παρόντος.