Αντώνης Σαουλίδης: “Η πλήρης κατάρρευση του επιτελικού κράτους του Μητσοτάκη – Η αντίληψη της ΝΔ για κράτος – λάφυρο”

Σε μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική κοινωνία δοκιμάζεται από απανωτές κρίσεις – από τις φυσικές καταστροφές έως την ανεξέλεγκτη ακρίβεια – ένα άλλο είδος “φυσικής καταστροφής” πλήττει την αξιοπιστία των θεσμών: το κράτος-λάφυρο που έχει στηθεί μεθοδικά επί κυβερνήσεως Μητσοτάκη.

Σκάνδαλα, διαπλοκή, ευνοιοκρατία, πελατειακές σχέσεις και επιλεκτική απονομή δικαιοσύνης, αποτυπώνουν το θεσμικό εκτροχιασμό μιας διακυβέρνησης που διακηρύσσει τον εξορθολογισμό, αλλά παράγει το αντίθετο.

Η πιο πρόσφατη υπόθεση στον ΟΠΕΚΕΠΕ, όπου η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία προχώρησε σε κατάσχεση εγγράφων και ψηφιακού υλικού, ρίχνει νέο φως στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται η κυβέρνηση ευρωπαϊκά κονδύλια. Ο Οργανισμός Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων – καίριας σημασίας για τον αγροτικό τομέα – βρίσκεται πλέον στο μικροσκόπιο των ευρωπαϊκών αρχών, γεγονός που από μόνο του συνιστά πλήγμα στο κύρος της χώρας. Πηγές εντός της Κομισιόν δεν κρύβουν την ανησυχία τους για ενδεχόμενη κατάχρηση ή κακοδιαχείριση πόρων του Κοινωτικού Προϋπολογισμού.

Το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά από κρίσεις διαφάνειας και συγκρούσεις συμφερόντων, που ήδη έχουν οδηγήσει σε ένα κύμα παραιτήσεων και διαγραφών από τη Νέα Δημοκρατία. Ο αριθμός των αποχωρησάντων και «εκπαραθυρωμένων» στελεχών ξεπερνά πλέον τους 30.

Η κορυφαία, συμβολικά και πολιτικά, περίπτωση ήταν η παραίτηση του Γενικού Γραμματέα της κυβέρνησης και ανιψιού του πρωθυπουργού, Γρηγόρη Δημητριάδη, το 2022, εν μέσω του σκανδάλου των παρακολουθήσεων.

Από τότε, η λίστα μεγάλωσε: ο Υπουργός Υποδομών Κώστας Αχ. Καραμανλής παραιτήθηκε μετά την εθνική τραγωδία των Τεμπών, όπου σκοτώθηκαν 57 άνθρωποι· ο πρώην Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Λευτέρης Αυγενάκης αποπέμφθηκε μετά από σωρεία καταγγελιών· ο Υπουργός Επικρατείας και μετέπειτα Εσωτερικών και μετά αγροτικής ανάπτυξης Μάκης Βορίδης αποχώρησε από την κρίσιμη θέση εκπροσώπησης της κυβέρνησης στη Βουλή· ενώ από το στενό κομματικό πυρήνα αποχώρησαν ή τέθηκαν στο περιθώριο πρόσωπα όπως ο Τάκης Μπαλτάκος που είχε θέση συμβούλου του Πρωθυπουργού..

Σε κάθε περίπτωση, το κοινό νήμα είναι η αδυναμία της κυβέρνησης να προστατεύσει τη θεσμική ακεραιότητα και να αποδείξει ότι διαχωρίζει την εξουσία από τη συγκαλυμμένη ιδιοτέλεια. Από τον ΟΠΕΚΕΠΕ μέχρι τις υποκλοπές και από τις απευθείας αναθέσεις έως τις δομές υγείας, το “επιτελικό κράτος” λειτουργεί περισσότερο ως δίκτυο συγκεντρωτικού ελέγχου, παρά ως θεσμική εγγύηση αξιοκρατίας.

Στο στόχαστρο πλέον βρίσκεται και η ίδια η αρχιτεκτονική της διακυβέρνησης. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, θεσμός που ασκεί αυτόνομο και υπερεθνικό έλεγχο στα ευρωπαϊκά κονδύλια, αναλαμβάνει ρόλο που θα έπρεπε να καλύπτουν – κατά τεκμήριο – οι εγχώριες ελεγκτικές αρχές. Όταν όμως η διάκριση των εξουσιών διαβρώνεται από πελατειακές ισορροπίες, η παρέμβαση υπερεθνικών θεσμών μοιάζει περισσότερο με αναγκαιότητα παρά με εξαίρεση.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μεμονωμένο. Η αθροιστική δύναμη των σκανδάλων, των παραιτήσεων και των θεσμικών παραβιάσεων περιγράφει μια ευρύτερη κρίση νομιμοποίησης. Ένα σύστημα που χάνει την ηθική βάση της εξουσίας του, αργά ή γρήγορα έρχεται αντιμέτωπο με τη δυσαρέσκεια της κοινωνίας και τη δυσπιστία των εταίρων του.

Η ανάγκη για διαφάνεια, δικαιοσύνη και ισχυρό πλαίσιο λογοδοσίας δεν είναι πλέον προγραμματική δέσμευση· είναι ζήτημα επιβίωσης της ίδιας της Δημοκρατίας.