Από το Μάντσεστερ στη Ντάουνινγκ Στριτ: Ο Μπέρναμ φέρνει την αυτοδιοίκηση στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Η ανάδειξη του Άντι Μπέρναμ ως του επικρατέστερου επόμενου πρωθυπουργού της Βρετανίας δεν αποτελεί απλώς μια αλλαγή προσώπων στην ηγεσία των Εργατικών. Αποτυπώνει μια βαθύτερη πολιτική μετατόπιση, που επαναφέρει την τοπική αυτοδιοίκηση στο επίκεντρο της κρατικής λειτουργίας και αντιμετωπίζει τους δήμους ως βασικούς πυλώνες ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και δημοκρατικής διακυβέρνησης.

Στην καρδιά του σχεδίου του βρίσκεται η αποκέντρωση της εξουσίας. Ο Μπέρναμ προαναγγέλλει τη δημιουργία ειδικής ομάδας στην Ντάουνινγκ Στριτ με αποκλειστική αρμοδιότητα τη μεταφορά ουσιαστικών εξουσιών στους δήμους και στις τοπικές αρχές. Η στέγαση, οι μεταφορές και κρίσιμοι τομείς της καθημερινότητας θα πάψουν να σχεδιάζονται αποκλειστικά από το Γουέστμινστερ, με στόχο οι αποφάσεις να λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στις τοπικές κοινωνίες και στις πραγματικές τους ανάγκες.

Η επιλογή αυτή δεν είναι τεχνοκρατική. Είναι βαθιά πολιτική και ιδεολογική. Βασίζεται στην αντίληψη ότι ένα ισχυρό, αποτελεσματικό κράτος δεν ταυτίζεται με τη συγκέντρωση όλων των εξουσιών στο κέντρο, αλλά με την ενδυνάμωση των δημοκρατικά εκλεγμένων τοπικών θεσμών, οι οποίοι γνωρίζουν καλύτερα τις ανάγκες των πολιτών και μπορούν να εφαρμόσουν πιο αποτελεσματικές δημόσιες πολιτικές.

Η κατεύθυνση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια καταγράφεται μια αντίστροφη πορεία. Αντί για ουσιαστική αποκέντρωση, η σχέση κράτους και αυτοδιοίκησης χαρακτηρίζεται από αυξημένο συγκεντρωτισμό, περιορισμό αρμοδιοτήτων και οικονομική εξάρτηση των δήμων από την κεντρική διοίκηση. Δήμαρχοι από όλο το πολιτικό φάσμα έχουν επανειλημμένα επισημάνει ότι οι τοπικές αρχές καλούνται να διαχειριστούν ολοένα περισσότερες ευθύνες, χωρίς την αντίστοιχη μεταφορά πόρων, προσωπικού και αποφασιστικών αρμοδιοτήτων.

Το πολιτικό μήνυμα που εκπέμπει ο Μπέρναμ υπερβαίνει τα βρετανικά σύνορα. Αντανακλά μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση που αντιμετωπίζει την αυτοδιοίκηση ως στρατηγικό εταίρο του κράτους στην αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, της βιώσιμης κινητικότητας, της ενεργειακής μετάβασης και της κοινωνικής πολιτικής. Η λογική είναι σαφής: περισσότερη εμπιστοσύνη στις τοπικές κοινωνίες, περισσότερη δημοκρατία στην πράξη και λιγότερη γραφειοκρατική εξάρτηση από την κεντρική εξουσία.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος, προερχόμενος από τη δημαρχία του Ευρύτερου Μάντσεστερ, επιλέγει να μεταφέρει την εμπειρία της τοπικής διακυβέρνησης στο υψηλότερο επίπεδο της εθνικής πολιτικής. Για τον Μπέρναμ, οι πόλεις και οι περιφέρειες δεν αποτελούν απλώς διοικητικές μονάδες, αλλά τον βασικό χώρο όπου κρίνονται η ποιότητα ζωής, η κοινωνική δικαιοσύνη και η οικονομική ανάπτυξη.

Η αντιπαραβολή με την ελληνική πραγματικότητα είναι αναπόφευκτη. Την ώρα που στη Βρετανία ένας μελλοντικός πρωθυπουργός επενδύει πολιτικά στην ενίσχυση των δήμων και στη μεταφορά εξουσιών προς την αυτοδιοίκηση, στην Ελλάδα η δημόσια συζήτηση εξακολουθεί να περιστρέφεται γύρω από την ενίσχυση του κεντρικού κράτους. Πρόκειται για δύο διαφορετικές αντιλήψεις διακυβέρνησης, με διαφορετική φιλοσοφία για τη δημοκρατία, την ανάπτυξη και τον ρόλο των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό του μέλλοντος.