Χάρης Δούκας στη Γενική Συνέλευση της ΚΕΔΕ: Ο νέος κώδικας για την αυτοδιοίκηση αλλοιώνει την Δημοκρατική Νομιμοποίηση

Με σαφές πολιτικό στίγμα και αιχμηρή θεσμική παρέμβαση τοποθετήθηκε ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας στη Γενική Συνέλευση της ΚΕΔΕ, ανοίγοντας ευθέως τη συζήτηση για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης και θέτοντας το βασικό ερώτημα που αποφεύγει συστηματικά η κυβέρνηση: ποια Αυτοδιοίκηση θέλει και με ποιους πόρους.

Στην αρχή της ομιλίας του αναγνώρισε τη σοβαρή εργασία που έχει γίνει από τις επιτροπές της ΚΕΔΕ, επισημαίνοντας ότι αρκετές από τις παρατηρήσεις και τις προτάσεις συγκεντρώνουν ευρεία συναίνεση μεταξύ των δημάρχων. Δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στα θετικά στοιχεία του υπό διαβούλευση Κώδικα, όπως η κωδικοποίηση διάσπαρτων νομοθετημάτων, η απλοποίηση διαδικασιών και η προσπάθεια επιτάχυνσης της διοικητικής λειτουργίας των δήμων, ρυθμίσεις που πράγματι μπορούν να διευκολύνουν την καθημερινότητα της Αυτοδιοίκησης.

Ωστόσο, κατέστησε σαφές ότι το μείζον πρόβλημα παραμένει εκκωφαντικά εκτός κειμένου. Υπενθύμισε ότι μόλις μία ημέρα πριν, οι δήμοι σε όλη τη χώρα προχώρησαν σε κινητοποιήσεις, με αποφάσεις δημοτικών συμβουλίων και κλείσιμο υπηρεσιών, διαμαρτυρόμενοι για τη χρόνια υποχρηματοδότηση και την αυθαίρετη παρακράτηση θεσμοθετημένων πόρων. Όπως τόνισε, δεν πρόκειται για διεκδίκηση πρόσθετων κονδυλίων, αλλά για απαίτηση εφαρμογής του νόμου.

Σε αυτό το πλαίσιο έθεσε το κρίσιμο ερώτημα: τι προβλέπει ο νέος Κώδικας για τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους και τα οικονομικά της Αυτοδιοίκησης. Η απάντηση, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι αποκαλυπτική, καθώς στο κείμενο δεν υπάρχει ούτε μία σαφής αναφορά στο βασικότερο ζήτημα επιβίωσης των δήμων. Το Υπουργείο Εσωτερικών ζητά από την ΚΕΔΕ να τοποθετηθεί επί ενός συνολικού Κώδικα, χωρίς να έχει παρουσιάσει τις οικονομικές του ρυθμίσεις.

Ο δήμαρχος Αθηναίων άσκησε δριμεία κριτική στη λογική της «λευκής επιταγής», επισημαίνοντας ότι δεν μπορεί η Αυτοδιοίκηση να συναινέσει σε αλλαγές διαδικαστικών και εκλογικών κανόνων, χωρίς να γνωρίζει αν οι πόροι θα αποδοθούν ή θα περικοπούν περαιτέρω. Παράλληλα, απέρριψε τις πρόσφατες δηλώσεις του Υπουργού Εσωτερικών περί δήθεν ανικανότητας των δήμων, υπογραμμίζοντας ότι η Αυτοδιοίκηση στήριξε την κοινωνία στα πιο δύσκολα χρόνια, χωρίς να λάβει ούτε ένα ευρώ από τα υπερπλεονάσματα.

Στο θεσμικό πεδίο, επισήμανε ότι ο Κώδικας αποδυναμώνει τον ρόλο της ΚΕΔΕ, μετατρέποντας τη σύμφωνη γνώμη σε απλή γνωμοδότηση σε κρίσιμα ζητήματα. Ειδική αναφορά έκανε στο άρθρο 29 του Γ’ Βιβλίου, το οποίο επιτρέπει την έκδοση κανονιστικών πράξεων για περιβάλλον, χωροταξία και χωροθετήσεις χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των δημοτικών συμβουλίων. Ταυτόχρονα, κατήγγειλε την απουσία δεσμευτικής μεταφοράς αρμοδιοτήτων με αντίστοιχους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους.

Ιδιαίτερη ανησυχία εξέφρασε για τις οικονομικές ρυθμίσεις, τονίζοντας ότι το άρθρο 91 καταργεί θεσμοθετημένα ποσοστά εσόδων υπέρ των δήμων, μεταφέροντας την ευθύνη καθορισμού τους στους υπουργούς, με την ΚΕΔΕ σε δευτερεύοντα ρόλο. Παράλληλα, κατήγγειλε νέες περικοπές, όπως τη μείωση των πόρων από το Πράσινο Ταμείο στο 3%.

Σφοδρή ήταν και η κριτική του στις αλλαγές του εκλογικού νόμου της Αυτοδιοίκησης, τις οποίες χαρακτήρισε αλλοιωτικές της δημοκρατικής νομιμοποίησης και επικίνδυνες για την πολιτική σταθερότητα των δήμων, κάνοντας λόγο για θεσμοθέτηση σεναρίων πρόωρων εκλογών και αποσταθεροποίησης της δημοτικής περιόδου.

Κλείνοντας, ο Χάρης Δούκας τόνισε ότι η ΚΕΔΕ δεν έχει την πολιτική και κοινωνική νομιμοποίηση να αποφασίσει για τόσο κρίσιμες αλλαγές χωρίς πλήρη εικόνα για τα οικονομικά δεδομένα και χωρίς ουσιαστικό δημόσιο διάλογο. Ξεκαθάρισε ότι αν δοθεί σήμερα «λευκή επιταγή» και αλλάξουν οι κανόνες εν μέσω περιόδου, η Αυτοδιοίκηση θα χάσει δικαίως την εμπιστοσύνη των πολιτών και θα οδηγηθεί σε βαθιά ρήξη με την κοινωνία.

Όλη η ομιλία του Δημάρχου Αθηναίων:

Καλημέρα σας.

Κύριε Υπουργέ,
Κυρία Υφυπουργέ,
Κύριε Πρόεδρε της ΚΕΔΕ,
Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι.

Σήμερα συζητάμε το σοβαρότερο θεσμικό εργαλείο με το οποίο θα πορευτεί η Ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση τις επόμενες, πιθανότατα, δεκαετίες.

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ορθώς, φιλοδοξεί να συγκεντρώσει, να απλοποιήσει και να εκσυγχρονίσει ένα κατακερματισμένο και συχνά αντιφατικό νομοθετικό τοπίο. Είναι επιτακτική ανάγκη οι δήμοι να αποκτήσουν ένα σαφές, συνεκτικό και λειτουργικό πλαίσιο.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει ποιον Κώδικα χρειαζόμαστε και για ποια Αυτοδιοίκηση. Πριν παρουσιάσουμε τις σκέψεις και τις προτάσεις μας, οφείλω εισαγωγικά να αναγνωρίσω τη σημαντική δουλειά που έχει γίνει από τις Επιτροπές της ΚΕΔΕ. Ένα μεγάλο μέρος των παρατηρήσεων και των προτάσεων που έχουν διατυπωθεί μας βρίσκει σύμφωνους.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, χθες βρεθήκαμε έξω από τη Βουλή και, μετά από χρόνια, κλείσαμε τους δήμους μας. Βγήκαμε στους δρόμους για την υποχρηματοδότηση των δήμων και για την αυθαίρετη παρακράτηση των δύο τρίτων των πόρων που, δια νόμου, προβλέπεται να αποδίδει ο κρατικός προϋπολογισμός στην Αυτοδιοίκηση. Βγήκαμε απαιτώντας την εφαρμογή του νόμου 3852.

Τι λέει, λοιπόν, ο νέος Κώδικας για αυτό το κορυφαίο ζήτημα, για το οποίο χθες προχωρήσαμε σε κινητοποιήσεις; Τίποτα. Το άρθρο 78 του τέταρτου βιβλίου είναι κενό. Το Υπουργείο Εσωτερικών μας καλεί να συζητήσουμε, χωρίς να γνωρίζουμε τι προβλέπεται για το θέμα που απασχολεί όλους τους δήμους: τα οικονομικά.

Και πώς αντιμετωπίζεται αυτό από την ΚΕΔΕ; Με δέκα λέξεις σε ένα κείμενο του Προέδρου που αναφέρει ότι «εκκρεμεί η εκπόνηση των Κεφαλαίων του Κώδικα για τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους». Καλούμαστε σήμερα να αποφασίσουμε αν θα δώσουμε λευκή επιταγή για τον χειρισμό των οικονομικών μας, αν θα συζητήσουμε ποσοστά υποψηφίων, ειδικούς γραμματείς ή διαδικτυακές συνεδριάσεις, χωρίς να γνωρίζουμε τι σχεδιάζει η κυβέρνηση για τους πόρους των δήμων.

Πώς μπορούμε να βάλουμε την υπογραφή μας σε έναν Κώδικα με κενό το άρθρο για τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους; Από το Συνέδριο της Ρόδου βιώνουμε μια παρελκυστική τακτική. Θέταμε καίρια θεσμικά ζητήματα και αιφνιδιαστικά ανακοινωνόταν η αλλαγή του εκλογικού νόμου. Φοβάμαι ότι η κατάσταση έχει επιδεινωθεί.

Με ανησυχία και θυμό άκουσα πρόσφατα τον Υπουργό Εσωτερικών να κατηγορεί τους δημάρχους ότι κρύβουν την ανικανότητά τους πίσω από δήθεν υποχρηματοδότηση και να μας κάνει μαθήματα δημοσιονομικής σταθερότητας. Οι υπονομευτές της χρηστής διαχείρισης ας αναζητηθούν αλλού: στον ΟΠΕΚΕΠΕ, στο Ταμείο Ανάπτυξης, στην Κοινωνία της Πληροφορίας. Οι δήμοι έβαλαν πλάτη στα δύσκολα, χωρίς να λάβουν ούτε ένα ευρώ από το υπερπλεόνασμα των 9 δισ. ευρώ, μεγάλο μέρος του οποίου διανεμήθηκε με βάση εκλογικές σκοπιμότητες.

Το δεύτερο σοβαρό ολίσθημα ήταν η παρότρυνση προς τους δήμους να αυξήσουν τα δημοτικά τέλη για να καλύψουν τα κενά που δημιούργησαν κυβερνητικές πολιτικές. Στο θέμα των οικονομικών θα επανέλθω, γιατί τα δείγματα γραφής του Κώδικα είναι επιεικώς απογοητευτικά.

Αν δούμε συνολικά το κείμενο, δεν πρόκειται για έναν Κώδικα που θωρακίζει θεσμικά τους δήμους ή τους φέρνει πιο κοντά στη συνταγματική πρόβλεψη της διοικητικής αυτοτέλειας και της οικονομικής αυτοδυναμίας. Αντίθετα, διαπνέεται από νέο συγκεντρωτισμό και οδηγεί την Αυτοδιοίκηση σε θεσμική υποχώρηση.

Σε κανένα σοβαρό ζήτημα δεν προβλέπεται σύμφωνη γνώμη της ΚΕΔΕ ή των δημοτικών συμβουλίων, αλλά απλή γνώμη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το άρθρο Υ+29, που επιτρέπει την έκδοση κανονιστικών πράξεων για περιβάλλον, χωροταξία και χωροθετήσεις χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των δημοτικών συμβουλίων. Η εμπειρία μας δείχνει τι σημαίνει αυτό, καθώς η κυβέρνηση έχει αγνοήσει τεκμηριωμένες θέσεις της ΚΕΔΕ για την ενέργεια, το νερό, τα απορρίμματα και τον ΝΟΚ.

Απουσιάζει πλήρως η ικανοποίηση του πάγιου αιτήματος για μεταφορά αρμοδιοτήτων με ταυτόχρονη μεταφορά πόρων, προσωπικού και υποδομών, ενώ δεν διασφαλίζονται ούτε οι ήδη μεταφερθείσες αρμοδιότητες. Αντίθετα, αφαιρούνται κρίσιμες λειτουργίες όπως οι πολεοδομίες, οι λαϊκές αγορές και ουσιαστικά η δημοτική συγκοινωνία.

Εισάγονται επίσης νέες ρυθμίσεις για τους ελέγχους νομιμότητας που διευρύνουν το πεδίο τους, καθώς και διατάξεις που περιορίζουν τη συμμετοχή, όπως η μείωση των ποσοστώσεων φύλου και οι αλλαγές στα δημοψηφίσματα.

Στα οικονομικά, πέρα από το κενό για τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους, το άρθρο 91 καταργεί θεσμοθετημένα ποσοστά εσόδων υπέρ των δήμων από διάφορα τέλη και μεταφέρει την απόφαση στους υπουργούς, με την ΚΕΔΕ σε απλό γνωμοδοτικό ρόλο. Παράλληλα, μειώνονται περαιτέρω τα έσοδα από το Πράσινο Ταμείο, από το ήδη μειωμένο 5% στο 3%, μακριά από την αρχική πρόβλεψη του 50%.

Στο ζήτημα του εκλογικού νόμου, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις κινούνται στα όρια της δημοκρατικής νομιμότητας. Η κατάργηση του δεύτερου γύρου, η καθιέρωση ψήφου δεύτερης επιλογής, η περαιτέρω μείωση του ποσοστού εκλογής δημάρχου, η δυνατότητα εκλογής με ισχνές πλειοψηφίες, η πρόβλεψη ηλεκτρονικής ψηφοφορίας χωρίς επαρκείς εγγυήσεις και η συγκέντρωση της καταμέτρησης εκτός των εφορευτικών επιτροπών δημιουργούν σοβαρά ζητήματα διαφάνειας, αντιπροσωπευτικότητας και πολιτικής νομιμοποίησης.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η πρόβλεψη, για πρώτη φορά, σεναρίων πρόωρων εκλογών στους δήμους, που υπονομεύει τη σταθερότητα της δημοτικής περιόδου και ανοίγει τον δρόμο για τυχοδιωκτικές επιλογές.

Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι, δεν νομιμοποιούμαστε να αποφασίσουμε τέτοια ζητήματα σήμερα. Αν, ενώ χθες κατεβάσαμε τον κόσμο στους δρόμους, δώσουμε λευκή επιταγή για τα οικονομικά και αλλάξουμε τους κανόνες της εκλογικής διαδικασίας, θα χάσουμε δικαίως την εμπιστοσύνη των δημοτών και θα προκαλέσουμε ρήξη με την κοινωνία.

Δεν έχουμε καμία νομιμοποίηση. Προτείνω να ακούσουμε τον Υπουργό, να έχουμε στα χέρια μας τα οικονομικά στοιχεία και τότε να επανέλθουμε. Σε ό,τι αφορά τον εκλογικό νόμο, κανείς από εμάς, ούτε η ΚΕΔΕ ούτε οι παρατάξεις, δεν είχε ζητήσει ή συζητήσει την εφαρμογή ενός συστήματος που καταργεί τη δεύτερη Κυριακή.

Σας ευχαριστώ.