Η ανάγκη για ισχυρή Τοπική Αυτοδιοίκηση και το βαρύ τίμημα του συγκεντρωτισμού

Γράφει ο Μπάμπης Καραγεωργίου

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελούσε διαχρονικά τον στυλοβάτη της δημοκρατικής λειτουργίας, εκείνον τον θεσμό που έκανε την εξουσία να διαχέεται από τα πάνω προς τα κάτω. Τα τελευταία χρόνια αυτό το βασικό χαρακτηριστικό της ξεκίνησε να εκλείπει, μπαίνοντας στο στόχαστρο της κεντρικής κυβέρνησης. Τα ερωτήματα που γεννιούνται είναι πολλά και ζητούν επιτακτικές απαντήσεις.

Ποιες πολιτικές σκοπιμότητες οδηγούν σε μεθοδεύσεις γύρω από την εκλογή των αιρετών και πού οδηγεί, εν τέλει, ο οικονομικός στραγγαλισμός των Δήμων;

Εν αρχή είναι η αποκέντρωση.

Η λειτουργία των βαθμίδων της αυτοδιοίκησης ως απλών διαχειριστών των διαρκώς μειούμενων κονδυλίων δεν οδηγεί πουθενά και, πολύ περισσότερο, δεν μπορεί να υπηρετήσει την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών και την αποτροπή της ερημοποίησης της υπαίθρου. Μιας υπαίθρου που πλήρωσε και συνεχίζει να πληρώνει βαρύ τίμημα από την οικονομική κρίση, τη φυγή των νέων ανθρώπων και τη διαχρονική υποβάθμιση από το κεντρικό κράτος. Είναι πλέον σαφές ότι το μοντέλο που ακολουθείται οδηγεί την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε μια πορεία σταδιακής απαξίωσης.

Την ίδια στιγμή, κάθε νέα θεσμική μεταβολή οφείλει να υπηρετεί τη δημοκρατική εκπροσώπηση και όχι τη διευκόλυνση πρόσκαιρων πολιτικών σχεδιασμών. Οι κανόνες με τους οποίους εκφράζεται η λαϊκή βούληση στην αυτοδιοίκηση δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως τεχνικές λεπτομέρειες, ούτε να αλλάζουν ανάλογα με τις πολιτικές επιδιώξεις της εκάστοτε κυβερνητικής πλειοψηφίας. Η σταθερότητα των θεσμών προϋποθέτει ευρύτερες συναινέσεις, διαφάνεια και σεβασμό στην ισότιμη έκφραση των τοπικών κοινωνιών.

Η ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν εξαντλείται σε διοικητικές αναδιαρθρώσεις ή αλλαγές του εκλογικού πλαισίου. Προϋποθέτει ουσιαστική μεταφορά αρμοδιοτήτων, επαρκείς οικονομικούς πόρους και πραγματική δυνατότητα άσκησης πολιτικών που ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε περιοχής. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, η αυτοδιοίκηση κινδυνεύει να απολέσει τον ουσιαστικό της ρόλο και να μετατραπεί σε έναν θεσμό περιορισμένης ευθύνης και μειωμένης αποτελεσματικότητας.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι ένας περιφερειακός μηχανισμός του κράτους. Είναι το πιο άμεσο επίπεδο δημοκρατικής συμμετοχής, ο χώρος όπου ο πολίτης συναντά καθημερινά τη δημόσια διοίκηση και μπορεί να επηρεάσει τις αποφάσεις που αφορούν τη ζωή του. Και γι’ αυτό η υπεράσπιση της αυτοτέλειας και της ισχυρής παρουσίας της αποτελεί, τελικά, υπεράσπιση της ίδιας της Δημοκρατίας.