“Η κυβέρνηση μετατρέπει τους Δήμους σε παραρτήματα των Υπουργείων”»

Το θέμα κυριάρχησε στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου της Αθήνας και αποκάλυψε, ίσως πιο καθαρά από ποτέ, το βαθύ ρήγμα που ανοίγει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης ανάμεσα στην κυβέρνηση και τον κόσμο των Δήμων. Με πρωτοβουλία του Δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα, το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με σκληρές αιχμές κατά του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών, ζητώντας την απόσυρση κρίσιμων διατάξεων που, όπως τονίζεται, οδηγούν σε ασφυκτικό κυβερνητικό έλεγχο της αυτοδιοίκησης.

Η συζήτηση δεν είχε τα χαρακτηριστικά μιας τυπικής θεσμικής διαβούλευσης. Στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου καταγράφηκε μια σπάνια εικόνα πολιτικής και αυτοδιοικητικής σύγκλισης απέναντι σε βασικές πλευρές του κυβερνητικού σχεδιασμού. Από διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες, παρατάξεις της αντιπολίτευσης μίλησαν ανοιχτά για αντι-αυτοδιοικητικό νομοσχέδιο, για μετατροπή των Δήμων σε “παραμάγαζα των Υπουργείων” και για ένα εκλογικό σύστημα που “υπερβαίνει τα όρια της δημοκρατικής νομιμότητας”.

Το ψήφισμα που πέρασε κατά πλειοψηφία, έπειτα από πρόταση του Χάρη Δούκα, αποτελεί ουσιαστικά ένα συνολικό πολιτικό κατηγορώ απέναντι στη φιλοσοφία του νέου Κώδικα. Παρά την παραδοχή ότι επιχειρείται μια αναγκαία κωδικοποίηση εκατοντάδων διάσπαρτων νομοθετικών ρυθμίσεων, ο Δήμος Αθηναίων διαπιστώνει ότι το τελικό σχέδιο “βρίσκεται μακριά από τα πάγια αιτήματα των αιρετών” και κινείται “σε λάθος κατεύθυνση”.

Στο επίκεντρο της σύγκρουσης βρίσκεται το περιβόητο άρθρο 730. Η διάταξη προβλέπει ότι υπηρεσιακοί παράγοντες των Υπουργείων Εσωτερικών και Οικονομικών θα παρεμβαίνουν υποχρεωτικά σε δικαστικές διαδικασίες που αφορούν εργαζόμενους των Δήμων, ακόμη και όταν τα ίδια τα Δημοτικά Συμβούλια έχουν αποφασίσει να στηρίξουν τους εργαζόμενους. Για τη δημοτική αρχή της Αθήνας, αλλά και για μεγάλο μέρος της αυτοδιοίκησης, πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου παρέμβαση του κεντρικού κράτους στις αποφάσεις των αιρετών οργάνων.

Το ψήφισμα ζητά την άμεση απόσυρση της διάταξης, καταγγέλλοντας ότι ουσιαστικά ακυρώνεται η δυνατότητα των Δήμων να καθορίζουν οι ίδιοι τις ανάγκες στελέχωσης των υπηρεσιών τους. Στο ίδιο πνεύμα ζητείται η κατάργηση των αποκεντρωμένων διοικήσεων, οι οποίες χαρακτηρίζονται μηχανισμοί κρατικής επιτήρησης που συστηματικά ακυρώνουν αποφάσεις των Δημοτικών Συμβουλίων.

Η παρέμβαση του Χάρη Δούκα είχε σαφή πολιτικά χαρακτηριστικά. Ο Δήμαρχος Αθηναίων επέλεξε να σηκώσει το ζήτημα σε κεντρικό επίπεδο, προειδοποιώντας ότι ο νέος Κώδικας μετατρέπει τους Δήμους από αυτόνομους θεσμούς λαϊκής εκπροσώπησης σε διοικητικούς μηχανισμούς εφαρμογής κυβερνητικών αποφάσεων.

Σύμφωνα με αυτοδιοικητικά στελέχη που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, το μεγάλο διακύβευμα πίσω από τον νέο Κώδικα δεν είναι μόνο οι τεχνικές αλλαγές. Είναι η ίδια η φυσιογνωμία της αυτοδιοίκησης. Θα πρόκειται για αιρετούς οργανισμούς με θεσμική αυτονομία ή για φορείς περιορισμένης διαχείρισης υπό τη διαρκή εποπτεία του Υπουργείου Εσωτερικών;

Η κριτική απέναντι στην κυβέρνηση επεκτάθηκε και στο οικονομικό πεδίο. Το ψήφισμα του Δήμου Αθηναίων καταγγέλλει ότι συνεχίζεται το καθεστώς “μνημονιακού κόφτη” στους πόρους της αυτοδιοίκησης, στερώντας από τους Δήμους κρίσιμα κονδύλια για βασικές υπηρεσίες και έργα. Η αναφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία ολοένα περισσότεροι Δήμοι δηλώνουν οικονομική αδυναμία ακόμη και για στοιχειώδεις λειτουργικές ανάγκες.

Στο στόχαστρο βρέθηκε και το νέο εκλογικό σύστημα που επιχειρεί να επιβάλει η κυβέρνηση στην αυτοδιοίκηση. Το Δημοτικό Συμβούλιο της Αθήνας ζητά την απόσυρσή του, θεωρώντας ότι αλλοιώνει τη δημοκρατική εκπροσώπηση και ενισχύει υπέρμετρα δημαρχοκεντρικά μοντέλα εξουσίας.

Αίσθηση προκάλεσε το γεγονός ότι ακόμη και ο πρώην Δήμαρχος Αθηναίων Κώστας Μπακογιάννης, αν και εμφανίστηκε θετικός στην ανάγκη κωδικοποίησης του θεσμικού πλαισίου, αναγνώρισε δημόσια ότι “η σημερινή Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι ούτε τοπική ούτε αυτοδιοίκηση”, παραδεχόμενος ουσιαστικά το βαθύ πρόβλημα εξάρτησης των Δήμων από το κεντρικό κράτος.

Από την πλευρά της “Ανοιχτής Πόλης”, ο Κώστας Ζαχαριάδης χαρακτήρισε το νέο μοντέλο “εκλογικό σύστημα Φρανκενστάιν”, κάνοντας λόγο για επέκταση της λογικής του επιτελικού κράτους στους Δήμους και για περαιτέρω απομάκρυνση της λογοδοσίας από τις τοπικές κοινωνίες.

Ακόμη πιο σκληρή ήταν η τοποθέτηση της “Λαϊκής Συσπείρωσης”, με τον Χάρη Βουρδουμπά να δηλώνει ότι “ο Κώδικας δεν επιδέχεται βελτίωσης, απορρίπτεται”, ενώ ο Πέτρος Κωνσταντίνου μίλησε ανοιχτά για προσπάθεια μετατροπής των Δήμων σε “εκτελεστικά όργανα” των κυβερνητικών επιλογών.

Το πολιτικό μήνυμα που εκπέμπεται πλέον από το μεγαλύτερο Δημοτικό Συμβούλιο της χώρας είναι σαφές. Η μάχη για την αυτοδιοίκηση περνά σε νέα φάση και η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα διευρυνόμενο μέτωπο αιρετών που θεωρούν ότι ο νέος Κώδικας δεν ενισχύει, αλλά περιορίζει δραστικά την αυτονομία των Δήμων.