Κασιδιάρης: Από τη φυλακή στις δημοσκοπήσεις – Ποιος τελικά επωάζει το αυγό του φιδιού;

Του Άγγελου Γαβρή
Δημοσιογράφου / Πολιτικού Αναλυτή

Ο Ηλίας Κασιδιάρης αποφυλακίστηκε στις 15 Σεπτεμβρίου και έσπευσε αμέσως να δηλώσει ότι επιστρέφει στην πολιτική δράση. Λίγες ημέρες αργότερα, το όνομά του και η δυνητική απήχηση του πολιτικού εγχειρήματος με το οποίο συνδέεται έχουν ήδη μπει στη δημοσκοπική συζήτηση.

Και εδώ υπάρχει ένα ζήτημα που δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν να μετράμε απλώς ακόμη ένα κόμμα.

Ο Ηλίας Κασιδιάρης δεν είναι ένας πρώην πολιτικός που αποσύρθηκε, έκανε την αυτοκριτική του και αποφάσισε κάποια στιγμή να επιστρέψει.

Έχει καταδικαστεί για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης στην υπόθεση της Χρυσής Αυγής.

Αυτή η καταδίκη δεν αποτελεί πολιτική άποψη, χαρακτηρισμό αντιπάλου ή δημοσιογραφική υπερβολή. Αποτελεί δικαστικό γεγονός.

Κι όμως, μέσα σε ελάχιστες ημέρες από την αποφυλάκισή του, βρισκόμαστε ήδη να συζητάμε πόσο «μετράει», ποια είναι η «δυνητική επιρροή» του, από ποιους πολιτικούς χώρους μπορεί να αντλήσει ψήφους και τι ανακατατάξεις μπορεί να προκαλέσει.

Τόσο γρήγορα;

Άλλο η καταγραφή ενός φαινομένου και άλλο η κανονικοποίησή του

Ας είμαστε καθαροί.

Οι εταιρείες δημοσκοπήσεων έχουν κάθε δικαίωμα —και υπό προϋποθέσεις υποχρέωση— να καταγράφουν υπαρκτές κοινωνικές και πολιτικές τάσεις.

Η δημοκρατία δεν προστατεύεται κρύβοντας κάτω από το χαλί ό,τι μας ενοχλεί. Αν υπάρχει κοινωνική απήχηση ενός ακραίου πολιτικού χώρου, πρέπει να τη γνωρίζουμε.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν η μέτρηση κινδυνεύει να μετατραπεί σε κανονικοποίηση.

Όταν ένας πολιτικός φορέας που ακόμη διαμορφώνεται και του οποίου η δυνατότητα συμμετοχής στις εκλογές συνδέεται με σοβαρά νομικά ζητήματα αντιμετωπίζεται δημοσκοπικά σαν ένας ακόμη παίκτης του πολιτικού συστήματος, τότε δημιουργείται εύλογο ερώτημα.

Τι ακριβώς καταγράφουμε;

Μια ήδη διαμορφωμένη πολιτική πραγματικότητα ή συμβάλλουμε, έστω ακούσια, στην κατασκευή της;

Η αποφυλάκιση δεν σβήνει την καταδίκη

Αυτό πρέπει να το θυμόμαστε κάθε φορά που γίνεται σχετική συζήτηση.

Η έξοδος ενός ανθρώπου από τη φυλακή μετά την έκτιση της προβλεπόμενης ποινής του είναι ζήτημα εφαρμογής του νόμου.

Δεν αποτελεί όμως πολιτική κολυμβήθρα του Σιλωάμ.

Δεν εξαφανίζει το ιστορικό της Χρυσής Αυγής, δεν διαγράφει τις δικαστικές αποφάσεις και δεν μετατρέπει αυτομάτως ένα πρόσωπο που καταδικάστηκε για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης σε έναν συνηθισμένο πολιτικό αρχηγό.

Η δημοκρατία οφείλει να σέβεται τα δικαιώματα κάθε πολίτη.

Αλλά η ίδια δημοκρατία έχει επίσης υποχρέωση να διαθέτει ισχυρή θεσμική και ιστορική μνήμη.

Υπάρχει ακόμη και ανοιχτό ζήτημα για την εκλογική συμμετοχή

Το παράδοξο γίνεται ακόμη μεγαλύτερο εάν συνυπολογίσουμε ότι δεν έχει ξεκαθαρίσει οριστικά ούτε το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα μπορούσε να υπάρξει εκλογική συμμετοχή του ίδιου.

Συνταγματολόγοι έχουν διατυπώσει την άποψη ότι οι ισχύουσες διατάξεις δημιουργούν εμπόδια στην κάθοδό του μέσω πολιτικού κόμματος, ενώ σε κάθε περίπτωση η τελική κρίση για τη νομιμότητα των εκλογικών συνδυασμών ανήκει στον Άρειο Πάγο.

Την ίδια ώρα, ο Κασιδιάρης έχει παραπέμψει πολιτικά στη «Συμμαχία Ελλήνων», χωρίς να έχει αποσαφηνίσει πλήρως τον δικό του θεσμικό ρόλο ή εάν θα είναι ο ίδιος υποψήφιος.

Δηλαδή συζητάμε ήδη δημοσκοπικά την εκλογική επιρροή ενός εγχειρήματος πριν ξεκαθαρίσει πλήρως με ποιον τρόπο και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να εμφανιστεί στην κάλπη.

Τα ποσοστά δημιουργούν από μόνα τους πολιτικό γεγονός

Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη ευθύνη όλων μας.

Μια δημοσκόπηση δεν είναι απλώς ένας καθρέφτης.

Από τη στιγμή που δημοσιεύεται, γίνεται πολιτικό γεγονός.

Ένα ποσοστό αποκτά τίτλο. Ο τίτλος γίνεται τηλεοπτικό πάνελ. Το πάνελ δημιουργεί συζήτηση. Η συζήτηση παράγει αναγνωρισιμότητα. Η αναγνωρισιμότητα δημιουργεί την εικόνα ενός πολιτικού φορέα που «έρχεται».

Και ξαφνικά το ερώτημα δεν είναι πλέον ποιος είναι ο Κασιδιάρης και τι έχει προηγηθεί.

Το ερώτημα γίνεται:

«Πόσο παίρνει ο Κασιδιάρης;»

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η δημοσιογραφία και η δημοσκοπική επιστήμη πρέπει να είναι εξαιρετικά προσεκτικές.

Δεν χρειάζεται φίμωση – Χρειάζεται δημοκρατική μνήμη

Δεν υποστηρίζω ότι πρέπει να απαγορευτεί η δημοσκοπική καταγραφή.

Ούτε ότι τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να αποκρύπτουν την ύπαρξη ενός πολιτικού ρεύματος.

Το αντίθετο.

Πρέπει να το καταγράφουμε, να το ερευνούμε και να το εξηγούμε.

Αλλά κάθε φορά που παρουσιάζεται μια τέτοια μέτρηση, οφείλει να υπάρχει ολόκληρο το πλαίσιο.

Ποιος μετριέται.

Για ποια υπόθεση έχει καταδικαστεί.

Ποια είναι η δικαστική διαδρομή.

Ποια είναι η σχέση του με το υπό μέτρηση πολιτικό εγχείρημα.

Ποια είναι τα ενδεχόμενα νομικά εμπόδια συμμετοχής του στις εκλογές.

Και, κυρίως, τι ακριβώς μετρά η ερώτηση: πρόθεση ψήφου, δυνητική ψήφο, πιθανότητα ψήφου ή απλή θετική διάθεση.

Γιατί διαφορετικά τα ποσοστά αποκτούν μια πολιτική βαρύτητα που η ίδια η μεθοδολογία της έρευνας μπορεί να μην τους δίνει.

Ποιος επωάζει τελικά το αυγό του φιδιού;

Για χρόνια, μετά την αποκάλυψη της εγκληματικής δράσης της Χρυσής Αυγής, ακούσαμε το ίδιο ερώτημα:

Πώς φτάσαμε μέχρι εκεί;

Πώς κανονικοποιήθηκε η παρουσία της;

Πώς ένα ακραίο μόρφωμα απέκτησε πολιτική νομιμοποίηση, τηλεοπτικό χρόνο, δημόσιο χώρο και τελικά κοινοβουλευτική εκπροσώπηση;

Δεν χρειάζεται να ξανακάνουμε την ίδια συζήτηση εκ των υστέρων.

Κανείς δεν ζητά να κρυφτεί ένα κοινωνικό φαινόμενο επειδή είναι δυσάρεστο.

Ζητείται όμως κάτι πολύ απλούστερο: να μη μετατρέπεται η καταγραφή του σε πολιτική εξοικείωση μαζί του.

Και κυρίως να μη φτάσουμε κάποια στιγμή να κοιτάζουμε πάλι έκπληκτοι τα ποσοστά και να αναρωτιόμαστε πώς ένα πρόσωπο με αυτή τη δικαστική και πολιτική διαδρομή επέστρεψε στο κέντρο της δημόσιας συζήτησης.

Γιατί αυτή τη φορά δεν θα μπορούμε να πούμε ότι δεν γνωρίζαμε.

Το αυγό του φιδιού δεν εκκολάπτεται μόνο στο σκοτάδι. Μερικές φορές εκκολάπτεται μπροστά στους προβολείς, ανάμεσα σε ποσοστά, τηλεοπτικά πάνελ και δημοσκοπικές μπάρες.