Γράφει ο Κωνσταντίνος Ταχτσίδης

Χρειάστηκε να περάσουν σχεδόν 15 χρόνια για να ακουστεί από νυν και κορυφαίο στέλεχος του ΠΑΣΟΚ μια τόσο καθαρή δημόσια παραδοχή για τη συγκυβέρνηση με ΝΔ και ΛΑΟΣ.
Και αυτό έχει ακόμα μεγαλύτερη σημασία όταν μιλάμε για το πολιτικό πρόσωπο που έχει πετύχει τη μοναδική νίκη της Προοδευτικής Παράταξης τα τελευταία 10 και πλέον χρόνια.

«Ήταν λάθος. Νομιμοποιήσαμε ακροδεξιές πολιτικές με συγκεκριμένα πρόσωπα και τα καταστήσαμε κανονικότητα», δήλωσε ο Χάρης Δούκας σε πρόσφατη εκδήλωση με θέμα «Το μαύρο κύμα της ακροδεξιάς»

Η τοποθέτηση του δημάρχου Αθηναίων δεν ήταν απλώς μια γενναία πολιτική και ιστορική παρατήρηση, αλλά μια ουσιαστική διάγνωση της ιδεολογικής αραίωσης και του πολιτικού αφηγήματος πάνω στο οποίο στηρίχθηκε μεγάλο μέρος της μεταμνημονιακής ταυτότητας του ΠΑΣΟΚ.

Για σχεδόν μιάμιση δεκαετία, η κυρίαρχη αφήγηση στο ΠΑΣΟΚ παρομοιαζόταν σχεδόν ως μια πράξη αυτοθυσίας, «αναγκαστήκαμε να πάρουμε δύσκολες αποφάσεις για να σώσουμε τη χώρα».

Μόνο που αυτή η αφήγηση αποκρύβει δύο κρίσιμα γεγονότα που δεν επιδέχονται αμφισβήτησης.

Πρώτον, ότι το ΠΑΣΟΚ και η ΝΔ δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά το 2010 για να διαχειριστούν μια κρίση που δημιούργησαν κάποιοι άλλοι.
Ήταν οι δύο βασικοί πυλώνες ενός συστήματος εξουσίας που είχε την ευθύνη για τη δημοσιονομική εκτροπή, τις πραγματικές «διαχρονικές παθογένειες» (όχι αυτές που αρέσκεται να επικαλείται και ο Μητσοτάκης) και τις αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας.

Δεύτερον, ότι η αντιμετώπιση της χρεοκοπίας δεν απαιτούσε την εγκατάλειψη κάθε ιδεολογικού και πολιτικού ορίου.
Η κυβέρνηση Παπαδήμου το 2011 έφερε στο ίδιο υπουργικό συμβούλιο το ΠΑΣΟΚ, τη ΝΔ και το ΛΑΟΣ του Γιώργου Καρατζαφέρη.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης και ο Μάκης Βορίδης απέκτησαν κυβερνητικά αξιώματα ως στελέχη του ΛΑΟΣ. Η μετέπειτα πολιτική ενσωμάτωσή τους στη Νέα Δημοκρατία, όπως και η γνωστή διαδρομή του Θάνου Πλεύρη, από τον ίδιο πολιτικό χώρο, δείχνουν πόσο τεκτονικά μετακινήθηκαν τα όρια του αποδεκτού στον άλλοτε προοδευτικό χώρο.

Ακολούθησε, το 2012, η διαφορετική συγκυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ με τον Αντώνη Σαμαρά, και πάλι οι επιλογές βαφτίστηκαν «εθνική αναγκαιότητα»
(όπως πχ ο ΕΝΦΙΑ, που ξεκίνησε ως έκτακτο μέτρο και κατέληξε σε αρμένικη βίζιτα).

Τα μνημόνια δεν έσωσαν τη χώρα

Ακόμη πιο αποκαλυπτικός, όμως, είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα μεγάλο τμήμα του ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να αντιλαμβάνεται τη μνημονιακή περίοδο ως παρακαταθήκη πολιτικής σοβαρότητας και όχι ως μια ιστορικη εμεπιρία που χρειάζεται αυτοκριτική.
Σαν να μην έχουν μεσολαβήσει τα καταστροφικά αποτελέσματα ενός οικονομικού προγράμματος-παρωδία, που οι ίδιοι “αρχιτέκτονές” του στην Τρόικα, έχουν παραδεχθεί.

Το ίδιο το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο -και κάθε σοβαρός οικονομολόγος- παραδέχθηκε εκ των υστέρων ότι είχε υποτιμήσει τις υφεσιακές συνέπειες της δημοσιονομικής προσαρμογής και των προγραμμάτων “διάσωσης”. Κανένας από τους στόχους δεν επιτεύχθηκε.

Η Ελλάδα έχασε περίπου το ένα τέταρτο της οικονομικής της παραγωγής.
Η ανεργία εκτινάχθηκε, τα πραγματικά εισοδήματα κατακρημνίστηκαν, η δημόσια υγεία αποδυναμώθηκε και εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη φτώχεια, την ανασφάλεια, την ψυχική κατάρρευση, ακόμα και το θάνατο.

Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMJ Open κατέγραψε αύξηση περίπου 35% στο ποσοστό αυτοκτονιών μεταξύ 2010 και 2012.
Η μελέτη ανέδειξε τη σύνδεση της οικονομικής κρίσης και της λιτότητας με τη σοβαρή επιδείνωση της ψυχικής υγείας (χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι κάθε θάνατος μπορεί να αποδοθεί σε μία συγκεκριμένη πολιτική).

Πίσω όμως από τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι που έχασαν δουλειές, σπίτια, εισοδήματα και κοινωνική ασφάλεια.
Εκατοντάδες λουκέτα σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Οικογένειες που διαλύθηκαν.
Ζωές που δεν επέστρεψαν ποτέ στην προηγούμενη κανονικότητά τους.

Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι η χώρα αντιμετώπιζε πραγματικό κίνδυνο άτακτης χρεοκοπίας, ούτε όμως ότι η τα μνημονιακά προγράμματα χρηματοδότησης συνέβαλαν στην αποτροπή της ή στην εξυγίανση της οικονομίας της χώρας

Άλλο η ανάγκη χρηματοδότησης και άλλο η αγιοποίηση μιας οικονομικής συνταγής που αποδείχθηκε βαθιά υφεσιακή και κοινωνικά καταστροφική.

Αν ένα σοσιαλιστικό κόμμα δεν μπορεί να κάνει αυτή τη διάκριση, τότε δεν του έχει απομείνει ούτε ένα σοσιαλιστικό κύτταρο πάνω του.

Οι Αγανακτισμένοι δεν ήταν Χρυσή Αυγή

Αυτή η ιδεολογική αραίωση του ΠΑΣΟΚ είχε και μια άλλη συνέπεια.

Το ΠΑΣΟΚ και η ΝΔ επί χρόνια, αντιμετώπιζαν μεγάλο μέρος της κοινωνικής διαμαρτυρίας σχεδόν ως απειλή για τη δημοκρατική ομαλότητα.

Ακόμη και σήμερα, η προσπάθεια να ταυτιστεί συλλήβδην το κίνημα των Αγανακτισμένων με τη Χρυσή Αυγή αποτελεί μια βολική αλλά ιστορικά ανακριβή απλούστευση.

Στις πλατείες υπήρξαν ακροδεξιές παρουσίες και αντιδημοκρατικές εκφράσεις, οι οποίες (και μιλάω σαν αυτόπτης μάρτυρας) ήταν απομονωμένες και εξαιρετικά ολιγομελείς. H συντριπτική πλειοψηφία ήταν, δημοκρατικές δυνάμεις, συλλογικότητες, εργαζόμενοι, άνεργοι και πολίτες που αντιδρούσαν στην απότομη και άδικη κατάρρευση της ίδιας τους της ζωής.

Το κίνημα ήταν αντιφατικό, αυθόρμητο και ετερογενές, όπως ήταν απόλυτα λογικό, αλλά σε καμία περίπτωση όπως το παρουσιάζουν ακόμα και σήμερα τα κόμματα που χρεοκοπησαν τη χώρα.

Η ταύτιση της κοινωνικής οργής με τον φασισμό εξυπηρέτησε μια πολιτικά βολική εξήγηση, όποιος αμφισβητούσε τη λιτότητα χαρακτηριζόταν ανεύθυνος, λαϊκιστής, ακραίος ή επικίνδυνος.

Και κάπως έτσι, ένα κόμμα που ιστορικά διεκδικούσε να εκπροσωπεί τα λαϊκά στρώματα βρέθηκε να αντιμετωπίζει την κοινωνική διαμαρτυρία ως πρόβλημα και την δημοσιονομική ορθοδοξία ως αδιαπραγμάτευτη αλήθεια.
Παραδίδοντας, με συνέπεια από τότε, την εργατική τάξη στα χέρια της ακροδεξιάς.

Η αυτοκριτική ως προδοσία – Η ιδεολογική αραίωση ως υπευθυνότητα

Επιστρέφοντας στην πρόσφατη -και πολύ σημαντική πολιτικά- παρέμβαση του Χάρη Δούκα, γίνεται πιο εύκολα κατανοητό πως το μεγαλύτερο πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ δεν είναι ότι αναγκάστηκε κάποτε να συγκυβερνήσει σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, αλλά ότι ένα σημαντικό μέρος του πολιτικού του προσωπικού εξακολουθεί να υπερασπίζεται ακόμα, χωρίς αυτοκριτική, τις επιλογές εκείνης της περιόδου.

Μπορεί η ιδεολογική αραίωση του ΠΑΣΟΚ να βαφτίστηκε «σοβαρότητα», «ρεαλισμός» και «υπευθυνότητα», αλλά είναι, διάολε, μεγάλη ειρωνεία πως μια παράταξη που γεννήθηκε υποσχόμενη την Αλλαγή, κατέληξε να αντιμετωπίζει την αλλαγή ως πολιτική ανωριμότητα.

Η παρέμβαση, λοιπόν, του Χάρη Δούκα, πριν από λίγες ημέρες, αποτέλεσε το πρώτο ηχηρό καμπανάκι προς την παράταξη και ανέδειξε μια ουσιώδη ιδεολογική αντίφαση.
Ο Σοσιαλισμός, μια λέξη που ακούγεται όλο και πιο σπάνια στο ΠΑΣΟΚ, έχει πάψει να αντιμετωπίζεται ως πολιτικό σχέδιο αλλαγής των οικονομικών και κοινωνικών συσχετισμών και έχει περιοριστεί στην υπόσχεση μιας πιο «ευγενούς» και «ανθρώπινης» διαχείρισης του ίδιου οικονομικού μοντέλου που αναπαράγει τις ανισότητες.
Σαν να αρκεί να διαχειρίζεσαι με περισσότερη “ευαισθησία” μια πολιτική που εξακολουθεί να κάνει τους πλούσιους πλουσιότερους και τους φτωχούς φτωχότερους.

Ο νέος Σοσιαλισμός ή θα είναι ριζοσπαστικός ή δε θα είναι τίποτα

Για όλα ακριβώς τα παραπάνω πρέπει να μιλήσουμε επιτέλους σοβαρά για την πολιτική “ταμπακιέρα”.

Η σοσιαλδημοκρατία δεν χρειάζεται άλλη μια αναπαλαίωση.
Χρειάζεται τη ριζοσπαστικοποίηση που ήδη συντελείται με ιστορικές πολιτικές και ιδεολογικές αλλαγές στις ΗΠΑ, ακόμα και στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις γενέτειρες του καπιταλισμού.

Προϋποθέτει σύγκρουση με τα συμφέροντα που συγκεντρώνουν τον πλούτο στα χέρια των λίγων και αναπαράγουν τις κοινωνικές ανισότητες.
Επιτάσσει να πάρουμε πίσω τον έλεγχο σε κρίσιμα δημόσια αγαθά και υπηρεσίες.
Προϋποθέτει την ενίσχυση των εργαζομλενων και τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας.
Θέτει ως προτεραιότητες την ουσιαστική αναδιανομή του πλούτου, την κοινωνική κατοικία, την καθολική και ισότιμη πρόσβαση στην υγεία και την πραγματική συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή τους.

Και πάνω απ’ όλα, χρειάζεται να πάψει να αντιμετωπίζει τον νεοφιλελευθερισμό ως το μοναδικό οικονομικό σύστημα που “επιτρέπεται” να εφαρμόζεται.

Αυτή ακριβώς είναι η συζήτηση που ανοίγει, είτε το επιδιώκει είτε όχι, ο Χάρης Δούκας.
Όχι για το αν το ΠΑΣΟΚ πρέπει να απολογείται για το παρελθόν του, αλλά για το αν είναι διατεθειμένο να αποκηρύξει πολιτικά όσα το απομάκρυναν από την κοινωνική του βάση.

Και ο δημοκρατικός, ριζοσπαστικός σοσιαλισμός δεν μπορεί να αναγεννηθεί από εκείνους που εξακολουθούν να θεωρούν τον νεοφιλελευθερισμό αναγκαίο και τη ριζοσπαστική κοινωνική αλλαγή ως λαϊκισμό.

Και φυσικά όλα αυτά δεν αφορούν μόνο το ΠΑΣΟΚ.
Σύσσωμη η Δημοκρατική Παράταξη βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα ιστορικο σταυροδρόμι και ή θα αμφισβητήσει το σύστημα που παράγει τις ανισότητες ή θα συνεχίσει να θέλει να κυβερνήσει ώστε να διαχειριστεί τις συνέπειές του.

Το πρώτο είναι Σοσιαλισμός.
Το δεύτερο το δοκιμάσαμε και γνωρίζουμε πολύ καλά πού μας οδήγησε.