ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ
“Τέλος στον οικονομικό και θεσμικό στραγγαλισμό των Δήμων”
Η πολιτική διακήρυξη της αυτοδιοικητικής παράταξης “Αυτοδιοίκηση ΤΩΡΑ” με επικεφαλής τον Δήμαρχο Αθηναίων Χάρη Δούκα
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βιώνει μια πρωτοφανή κρίση θεσμικής και οικονομικής ασφυξίας. Η κατάσταση είναι χειρότερη ακόμη και από εκείνη που είχαμε καταγράψει μετά το προηγούμενο Συνέδριό μας στη Ρόδο το 2024, όπου λάβαμε συγκεκριμένες και σχεδόν ομόφωνες αποφάσεις. Έκτοτε, η κατάσταση των Δήμων όχι μόνο δεν βελτιώθηκε, αλλά επιδεινώθηκε.
Η Κυβέρνηση, αντί να διορθώσει λάθη και παραλείψεις του παρελθόντος, προχώρησε σε νέα μέτρα που υποβαθμίζουν περαιτέρω τον θεσμό και υπονομεύουν τον ρόλο των Δήμων. Κάθε φορά που ασχολείται με την Αυτοδιοίκηση, το αποτέλεσμα είναι λιγότεροι πόροι και περιορισμός αρμοδιοτήτων.
Πυρήνας της πολιτικής της Κυβέρνησης είναι ο συγκεντρωτισμός, που υπονομεύει ευθέως τα άρθρα 101 και 102 του Συντάγματος και τις αρχές της Ευρωπαϊκής Χάρτας Τοπικής Αυτονομίας. Οι Δήμοι μετατρέπονται από κύτταρα Δημοκρατίας σε εκτελεστικά παραρτήματα της Κεντρικής Διοίκησης. Αυτό δεν αποτελεί απλή διοικητική υποτίμηση· συνιστά καταστρατήγηση θεμελιωδών συνταγματικών αρχών και του ευρωπαϊκού κεκτημένου.
Παρά τον συνεχή περιορισμό των πόρων και των αρμοδιοτήτων, οι Δήμοι εξακολουθούν να στηρίζουν τις τοπικές κοινωνίες – συχνά με μειωμένο προσωπικό, συρρικνωμένους προϋπολογισμούς και θεσμική επισφάλεια. Την ίδια ώρα, η Κυβέρνηση πανηγυρίζει για «υπερπλεονάσματα», τα οποία, όπως έχει τεκμηριωθεί από τα ίδια τα κείμενα της ΚΕΔΕ, προέρχονται σε μεγάλο ποσοστό από παρακρατημένους πόρους της Αυτοδιοίκησης. Η πολιτική αυτή συνιστά θεσμικό και οικονομικό στραγγαλισμό.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι επαίτης. Είναι δημοκρατικά νομιμοποιημένος θεσμός και ισότιμος εταίρος της εκάστοτε Κυβέρνησης. Οφείλουμε, λοιπόν, να το δηλώσουμε καθαρά: φτάνει πια η σιωπή – η ανοχή ισοδυναμεί με συνενοχή.
???? 10 + 1 Σημεία που Επιβεβαιώνουν την Κατάσταση
- Ο νόμος 3852/2010 για τα οικονομικά των ΟΤΑ δεν εφαρμόστηκε, ενώ παραμένει ο «κόφτης» στα έσοδα από τον κρατικό προϋπολογισμό. Αποτέλεσμα: απώλεια άνω των 5 δισ. ευρώ για τους Δήμους το 2025.
- Δεν εγκρίθηκε ούτε η καταβολή των τριών δόσεων ΚΑΠ ύψους 468 εκατ. €, απαραίτητων για την κάλυψη του αυξημένου ενεργειακού και μισθολογικού κόστους.
- Δεν αποπληρώθηκαν οι παρακρατηθέντες πόροι, δεν επανήλθαν τέλη που αφαιρέθηκαν μετά το 2010, ούτε αποδόθηκε μερίδιο από τα έσοδα του «τέλους ανθεκτικότητας».
- Δεν καλύφθηκαν οι δαπάνες για αρμοδιότητες που έχουν μεταφερθεί στους Δήμους, ενώ αφαιρούνται και τα έσοδα από τα πρόστιμα του ΚΟΚ.
- Δεν καταργήθηκε το Τέλος Ταφής Απορριμμάτων.
- Δεν δημιουργήθηκε νέο Ειδικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα για τους Δήμους, ενώ η ΣΑΤΑ παραμένει στο 12% της αντίστοιχης του 2010.
- Οι Δήμοι παραμένουν εκτός ευρωπαϊκού πλαισίου στον χωροταξικό, πολεοδομικό και αστικό σχεδιασμό.
- Παραμένουν αποκλεισμένοι από την ενεργειακή αυτονομία και τις ενεργειακές κοινότητες.
- Οι παρεμβάσεις των Δήμων στα μεγάλα ζητήματα του δημογραφικού, του στεγαστικού και των υποδομών παραμένουν ναρκοθετημένες.
- Παραπέμπεται στις καλένδες η Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση, ενώ ο νέος Κώδικας αποτελεί απλή κωδικοποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας.
- Η απάντηση στην υποστελέχωση των ΟΤΑ δεν μπορεί να είναι μόνο η «απελευθέρωση προσλήψεων» στα ανταποδοτικά τέλη.
???? Ευρωπαϊκές Διαπιστώσεις
Η Έκθεση του Κογκρέσου του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα επιβεβαιώνει την αυξανόμενη απόκλιση της χώρας από την ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα συγκεντρωτική, με περιορισμένες εξουσίες στις τοπικές αρχές. Οι Δήμοι δεν έχουν εξουσία έκδοσης δεσμευτικών τοπικών κανονισμών, οι περισσότερες τοπικές αρχές αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, ενώ οι οικονομικοί πόροι δεν αντιστοιχούν στις αρμοδιότητές τους. Η δημοσιονομική αυτονομία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα είναι η πιο αδύναμη στην Ευρώπη.
???? Οικονομικά και Κοινωνικά Δεδομένα
Τα λειτουργικά έξοδα των Δήμων έχουν πολλαπλασιαστεί, ενώ οι δεσμεύσεις της Πολιτείας για απόδοση παρακρατηθέντων πόρων, ενεργειακή στήριξη και ειδικά προγράμματα παραμένουν ανεκπλήρωτες. Οι Δήμοι στερούνται θεσμοθετημένους πόρους (ΦΠΑ, ΕΝΦΙΑ, Φόρο Εισοδήματος), γεγονός που οδηγεί σε κατάρρευση κρίσιμων κοινωνικών δομών όπως ΚΔΑΠ, ΚΑΠΗ, ΚΗΦΗ και δημοτικά ιατρεία. Από τις 4.500 δομές της κρίσης, λειτουργούν λιγότερες από τις μισές. Δεν πρόκειται απλώς για οικονομικό πρόβλημα, αλλά για απειλή κοινωνικής διάλυσης.
Το ενεργειακό κόστος έχει εκτοξευθεί, ενώ η Κυβέρνηση ακύρωσε τη δυνατότητα ενεργειακής αυτονομίας των ΟΤΑ, στερώντας τους βασικά εργαλεία στήριξης των ευάλωτων νοικοκυριών. Πρόκειται για συστηματική στρατηγική ελέγχου και εξουδετέρωσης της αυτοδιοικητικής ανεξαρτησίας.
???? Η Απάντηση της Αυτοδιοίκησης
Παρά τις πρόσφατες ανακοινώσεις περί «ενίσχυσης» των ΟΤΑ, τα κρίσιμα αιτήματα των Δήμων παραμένουν αναπάντητα. Η πρόσθετη χρηματοδότηση των 105 εκατ. ευρώ για το 2025 δεν αποτελεί νέα ενίσχυση, αλλά ανακύκλωση ήδη εγγεγραμμένων πόρων. Η θετική αποτίμηση που επιχειρείται από την ηγεσία της ΚΕΔΕ δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Μια ΚΕΔΕ που δεν σέβεται τις αποφάσεις της κινδυνεύει να μετατραπεί σε λέσχη συζητήσεων. Οφείλουμε να αγωνιστούμε με ενότητα και αποφασιστικότητα, προγραμματίζοντας δυναμικές κινητοποιήσεις: κλείσιμο Δήμων, μαζική παρουσία έξω από τη Βουλή κατά τη συζήτηση του Κρατικού Προϋπολογισμού και συνεχή ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών.
???? Πλαίσιο Διεκδίκησης
Προτείνεται δεκαήμερο ενημέρωσης από την ΚΕΔΕ, με σύγκληση ΠΕΔ και Δημοτικών Συμβουλίων, καθώς και επικοινωνία των αιτημάτων προς την Κυβέρνηση και τα κόμματα. Ζητείται εγγραφή 4,5 δισ. ευρώ στον Προϋπολογισμό για τους Δήμους. Εάν δεν υπάρξει ανταπόκριση, θα ακολουθήσουν συντονισμένες κινητοποιήσεις και συμβολικό κλείσιμο Δήμων.
Τα πάγια αιτήματα παραμένουν: πλήρης εφαρμογή του Ν. 3852/2010, απόδοση θεσμοθετημένων πόρων, κάλυψη ενεργειακού κόστους, επαναφορά πόρων Πράσινου Ταμείου, διασφάλιση κοινωνικών δομών, απόσυρση ρυθμίσεων που αφαιρούν αρμοδιότητες και θεσμοθέτηση τακτικού διαλόγου ΚΕΔΕ – Υπουργείων.
???? Επόμενα Βήματα
Μετά το Συνέδριο, προτείνεται έκτακτη συνεδρίαση του Δ.Σ. της ΚΕΔΕ για αποτίμηση και σχεδιασμό επόμενων ενεργειών, αξιοποιώντας θεσμικά εργαλεία, ακόμη και προσφυγές στο ΣτΕ. Ενόψει της Γενικής Συνέλευσης της 17ης Δεκεμβρίου για τον νέο Κώδικα, δηλώνεται ξεκάθαρα:
Δεν κάνουμε βήμα πίσω στην άσκηση των αρμοδιοτήτων μας.
Δεν αποδεχόμαστε απώλεια πόρων ή αλλαγή του εκλογικού νόμου.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να σταθεί αντάξια της εμπιστοσύνης των πολιτών.
Είμαστε πρώτα και πάνω απ’ όλα Αυτοδιοικητικοί, εκλεγμένοι εκπρόσωποι των συμπολιτών μας. Ενωμένοι, μπορούμε να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων. Η Αυτοδιοίκηση δεν θα δεχθεί άλλο να υποκαθίσταται από ένα «επιτελικό κράτος» χωρίς λογοδοσία. Η Δημοκρατία ξεκινά από τον Δήμο· και όταν στραγγαλίζονται οι Δήμοι, στραγγαλίζεται και η Δημοκρατία.
???? Από την Αλεξανδρούπολη διακηρύσσουμε:
Όχι στην υποβάθμιση των ΟΤΑ.
Ναι στην Αυτονομία, τη Διαφάνεια και την Αξιοπρέπεια.
Η σιωπή τελείωσε. Η Αυτοδιοίκηση επιτέλους μιλά.
