Οι επιθέσεις σε Δούκα μπροστά στη βολική “αμνησία” της αποτυχημένης θητείας Μπακογιάννη στην Αθήνα

Γράφει ο Θοδωρής Τζαφέρης

Η κριτική στον Χάρη Δούκα είναι θεμιτή και επιβεβλημένη, όπως για κάθε δήμαρχο που διαχειρίζεται την πρωτεύουσα. Άλλο όμως η κριτική με στοιχεία και άλλο η γενικόλογη σπέκουλα που επιχειρεί να μετατρέψει κάθε γεμάτο κάδο, κάθε λακκούβα και κάθε χρόνια δυσλειτουργία της Αθήνας σε προσωπικό κατηγορητήριο εναντίον του. Εσχάτως, ένα παράξενο μωσαϊκό από «εστέτ» ακροκεντρώες γραφίδες και δεξιά εξαπτέρυγα εμφανίζεται να ανακαλύπτει ξαφνικά την εγκατάλειψη των γειτονιών, την καθαριότητα και την ποιότητα του δημόσιου χώρου. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί αφορούν προφανώς πολιτικές και δημοσιογραφικές στάσεις στον δημόσιο διάλογο, όχι κάποια υποτιθέμενη συντονισμένη δράση. Εκείνο, όμως, που δικαιούμαστε να ζητήσουμε είναι το αυτονόητο: την ίδια αυστηρότητα για όλους και την ίδια μνήμη για όλες τις δημοτικές διοικήσεις.

Γιατί η Αθήνα δεν γεννήθηκε τον Ιανουάριο του 2024. Προηγήθηκε μια ολόκληρη τετραετία με μεγάλους προϋπολογισμούς, σημαντικές χρηματοδοτήσεις και εξαγγελίες που παρουσιάστηκαν περίπου ως επανεκκίνηση της πρωτεύουσας.

Προηγήθηκε ο πολυσυζητημένος Μεγάλος Περίπατος, έργα που καθυστέρησαν και μια καθημερινότητα που κάθε άλλο παρά μεταμορφώθηκε στον βαθμό που είχε υποσχεθεί η προηγούμενη διοίκηση. Το «μηδέν έργο» μπορεί να αποτελεί πολιτική υπερβολή και όχι κυριολεκτική αποτίμηση· το απολύτως θεμιτό ερώτημα, όμως, παραμένει: ποιο ήταν το τελικό αποτέλεσμα σε σχέση με τους πόρους, τις εξαγγελίες και τις δυνατότητες που υπήρχαν; Και κυρίως, πού βρισκόταν τότε η σημερινή αμείλικτη σχολή δημοτικής κριτικής, που τώρα φαίνεται ικανή να εξαγάγει συμπεράσματα για ολόκληρη τη δημαρχιακή θητεία από μια φωτογραφία ενός κάδου;

Ο Χάρης Δούκας δεν παρέλαβε μια πόλη χωρίς προβλήματα και την οδήγησε στην παρακμή. Παρέλαβε μια δύσκολη ευρωπαϊκή μητρόπολη με χρόνιες παθογένειες, εκκρεμή έργα και προβλήματα που δεν λύνονται με ένα δελτίο Τύπου. Αυτό δεν αποτελεί άλλοθι για αστοχίες της σημερινής διοίκησης· αποτελεί, όμως, αναγκαίο μέτρο σοβαρότητας για την αξιολόγησή της. Στη διάρκεια της θητείας του έχουν ολοκληρωθεί εκκρεμότητες που ταλαιπωρούσαν επί χρόνια την πόλη, ενώ σε κρίσιμες υποθέσεις, όπως τα προβλήματα κτιρίων στην Κυψέλη, ο δήμαρχος επέλεξε τη θεσμική οδό, φθάνοντας μέχρι την Εισαγγελία. Η πραγματική αποτίμηση μιας δημοτικής αρχής γίνεται με έργα, αριθμούς, χρονοδιαγράμματα και αποτελέσματα, όχι με εικασίες για τις πολιτικές φιλοδοξίες του επικεφαλής της.

Από τη «μάκα» στην πολιτική: όταν η κριτική στην Αθήνα καταλήγει προσωπική επίθεση στον Χάρη Δούκα

Άλλη μία παρέμβαση για την Αθήνα, άλλη μία φορά που το πρόβλημα ξεκινά από την πόλη και καταλήγει στον Χάρη Δούκα προσωπικά.

Ο Στάθης Καλύβας, με σημερινό άρθρο του στην Καθημερινή και τον δηκτικό τίτλο «Δήμαρχος μάκας», περιγράφει μια Αθήνα αντιμέτωπη με σοβαρό πρόβλημα καθαριότητας. Η κριτική στη λειτουργία μιας δημοτικής αρχής είναι όχι απλώς θεμιτή αλλά απαραίτητη. Το ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οικοδομείται το επιχείρημα.

Γιατί ο ίδιος ο αρθρογράφος αναγνωρίζει σχεδόν όλα όσα κάνουν το πρόβλημα πολύ πιο σύνθετο από το εύκολο «φταίει ο δήμαρχος».

Γράφει ότι η βρωμιά συνδέεται με την έκρηξη του τουρισμού, την τεράστια αύξηση της εστίασης, τα ξενοδοχεία και τις χιλιάδες βραχυχρόνιες μισθώσεις, άρα με την κατακόρυφη αύξηση των απορριμμάτων. Αναγνωρίζει ακόμη ότι είναι λάθος να φορτώνεται αυτομάτως όλο το πρόβλημα στον Δήμο.

Και προχωρά ακόμη περισσότερο.

Υπερασπίζεται τους εργαζόμενους στην καθαριότητα, τους οποίους βλέπει –όπως γράφει– να αγωνίζονται καθημερινά, αναγνωρίζει ότι οι βάρδιες των απορριμματοφόρων στο κέντρο έχουν πολλαπλασιαστεί και σημειώνει ότι χωρίς αυτή την προσπάθεια «τα πράγματα θα ήταν πολύ χειρότερα». Αποδίδει μάλιστα σημαντικό μερίδιο ευθύνης και στην κεντρική διοίκηση.

Και τότε συμβαίνει το παράδοξο.

Αφού το ίδιο το άρθρο έχει περιγράψει ένα πολυπαραγοντικό πρόβλημα, η ανάλυση εγκαταλείπει σταδιακά τα σκουπίδια και μετατρέπεται σε πολιτική και προσωπική επίθεση στον Χάρη Δούκα.

Ο αρθρογράφος δεν περιορίζεται στο αν πλένονται αρκετά τα πεζοδρόμια, αν απαιτείται διαφορετικό πρόγραμμα αποκομιδής για την εστίαση ή αν χρειάζονται περισσότεροι έλεγχοι – ερωτήματα απολύτως εύλογα.

Περνά στην πολιτική δραστηριότητα του δημάρχου.

Επικρίνει την παρουσία του σε διεθνείς διοργανώσεις, ειρωνεύεται συνέδρια για τη δημοκρατία και την Ευρώπη και υποστηρίζει ότι ο δήμαρχος χρησιμοποιεί το αξίωμά του ως εφαλτήριο για την κεντρική πολιτική σκηνή. Και καταλήγει μάλιστα να μιλά για «οικουμενική κατακραυγή» εναντίον του Χάρη Δούκα – έναν εξαιρετικά γενικό ισχυρισμό που στο συγκεκριμένο άρθρο δεν συνοδεύεται από δημοσκοπικό ή άλλο τεκμήριο που να αποδεικνύει την «οικουμενικότητά» του.

Το μοτίβο έχει σημασία

Η δημόσια γραφή του Στάθη Καλύβα έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και στο παρελθόν.

Τον Μάρτιο του 2026, ο Μανώλης Βασιλάκης, γράφοντας στην Athens Review of Books, δημοσίευσε μια εξαιρετικά σκληρή πολεμική εναντίον του με τον τίτλο «Στάθης Καλύβας: Cheerleader της εμφυλιοπολεμικής Ακροδεξιάς». Η συγκεκριμένη κρίση ανήκει στον Βασιλάκη και προφανώς δεν αποτελεί ουδέτερη περιγραφή του Καλύβα. Αποτυπώνει όμως πόσο έντονη δημόσια αντιπαράθεση έχει προκαλέσει ο τρόπος με τον οποίο ο καθηγητής παρεμβαίνει σε πολιτικά και ιστορικά ζητήματα.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το ουσιαστικότερο ζήτημα.

Άλλο κριτική και άλλο πολιτική απαξίωση.

Αν η Αθήνα είναι βρώμικη, να παρουσιαστούν τα στοιχεία. Να συγκριθούν περίοδοι. Πόσα απορρίμματα παράγονταν το 2022, πόσα το 2023 και πόσα σήμερα; Πόσες βάρδιες υπήρχαν και πόσες υπάρχουν; Πόσοι εργαζόμενοι; Πόσα πλυστικά; Ποια είναι η μεταβολή λόγω τουρισμού και εστίασης; Ποιες γειτονιές έχουν επιδεινωθεί και ποιες έχουν βελτιωθεί;

Αυτό είναι έλεγχος της εξουσίας.

Όταν όμως η συζήτηση ξεκινά από τα σκουπίδια και φτάνει στα ταξίδια του δημάρχου, στα συνέδρια για τη δημοκρατία, στις πολιτικές του φιλοδοξίες και τελικά σε μια προσωπική απαξιωτική κατακλείδα, τότε ο αναγνώστης δικαιούται να αναρωτηθεί αν διαβάζει αξιολόγηση μιας δημοτικής πολιτικής ή μια πολιτική πολεμική.

Ο Χάρης Δούκας, όπως κάθε δήμαρχος, κρίνεται για την καθαριότητα, την καθημερινότητα και το αποτέλεσμα της διοίκησής του. Δεν υπάρχει ασυλία από την κριτική.

Αλλά ακριβώς το ίδιο ισχύει και για εκείνους που ασκούν την κριτική: κρίνονται για τα στοιχεία τους, τη συνέπεια των επιχειρημάτων τους και για το αν ξεχωρίζουν τον έλεγχο της εξουσίας από την προσωπική απαξίωση.

Γιατί όταν ένα άρθρο αναγνωρίζει ότι αυξήθηκε δραματικά το φορτίο απορριμμάτων, ότι οι εργαζόμενοι δίνουν καθημερινή μάχη, ότι αυξήθηκαν οι βάρδιες και ότι ευθύνη έχει και η κεντρική διοίκηση, αλλά τελικά το συμπέρασμα συμπυκνώνεται στον «Δήμαρχο μάκα», τότε ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα δεν είναι μόνο τι συμβαίνει στα πεζοδρόμια της Αθήνας.

Είναι πώς επιλέγουμε να κάνουμε δημόσια κριτική – και πότε η κριτική παύει να εξετάζει το πρόβλημα και αρχίζει να αναζητά τον πολιτικό στόχο.