Ώρα αποφάσεων για τα Τουριστικά Λεωφορεία στο κέντρο της Αθήνας

Η εικόνα είναι πλέον καθημερινή και αποκαρδιωτική. Δεκάδες τουριστικά λεωφορεία, σταθμευμένα ή κινούμενα με ρυθμούς χελώνας, πνίγουν τον αστικό ιστό της Αθήνας, μετατρέποντας το ιστορικό της κέντρο σε έναν απέραντο, θορυβώδη προθάλαμο αποβίβασης. Στην περιοχή της Ακρόπολης, αλλά και σε γειτονικούς δρόμους με περιορισμένο πλάτος και αντοχές, η συγκέντρωση οχημάτων μεγάλου όγκου έχει λάβει χαρακτηριστικά μόνιμης ασφυξίας.

Η κυκλοφορία μεγάλου αριθμού τουριστικών λεωφορείων σε ιστορικά κέντρα με στενούς δρόμους δεν είναι μια αφηρημένη πολεοδομική έννοια. Είναι καθημερινή εμπειρία για τους κατοίκους που βλέπουν τις μετακινήσεις τους να επιμηκύνονται, τα δρομολόγια να μπλοκάρουν και τις υποδομές να δοκιμάζονται.

Το οδικό δίκτυο της πρωτεύουσας, ήδη επιβαρυμένο από χρόνια έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού, δεν αντέχει την άναρχη συσσώρευση βαρέων οχημάτων που σταθμεύουν, περιμένουν ή κινούνται σε σημεία υψηλής επισκεψιμότητας.

Το φαινόμενο συνδέεται άμεσα με τον υπερτουρισμό. Η μαζική άφιξη επισκεπτών με οργανωμένα γκρουπ, που αποβιβάζονται σχεδόν ταυτόχρονα σε συγκεκριμένα τοπόσημα, αλλοιώνει τον χαρακτήρα των γειτονιών και επιβαρύνει δυσανάλογα την ποιότητα ζωής. Η τουριστική ανάπτυξη αποτελεί αναμφίβολα κρίσιμο πυλώνα της εθνικής οικονομίας, όμως όταν δεν συνοδεύεται από κανόνες και υποδομές, καταλήγει να υπονομεύει το ίδιο το προϊόν που διαφημίζει..

Από περιβαλλοντικής άποψης, το επιχείρημα ότι τα λεωφορεία είναι αποδοτικότερα ανά επιβάτη σε σύγκριση με τα ΙΧ δεν αρκεί για να κλείσει τη συζήτηση. Η παρατεταμένη λειτουργία κινητήρων κατά τη στάθμευση ή την αναμονή, ιδίως σε περιοχές με υψηλή επισκεψιμότητα, αυξάνει τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης και θορύβου. Σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη επενδύει συστηματικά στην Πράσινη Μετάβαση και οι πόλεις διακηρύσσουν στόχους βιωσιμότητας και ανθεκτικότητας, η εικόνα μιας πρωτεύουσας που πνίγεται στα καυσαέρια δημιουργεί εύλογες αντιφάσεις.

Το πρόβλημα της στάθμευσης, χρόνιο και δυσεπίλυτο για το σύνολο της Αττικής, αποκτά εκρηκτικές διαστάσεις στο κέντρο της Αθήνας.

Η έλλειψη συγκεκριμένων, οργανωμένων χώρων για τουριστικά λεωφορεία οδηγεί σε αυτοσχέδιες λύσεις, διπλοπαρκαρίσματα και κυκλοφοριακά «μπλόκα» που παραλύουν ολόκληρα τετράγωνα. Η δημοτική αρχή του Χάρης Δούκας έχει θέσει ως προτεραιότητα την εξεύρεση ισορροπίας ανάμεσα στην τουριστική δραστηριότητα και την καθημερινότητα των κατοίκων, ωστόσο το θεσμικό πλαίσιο και οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε κεντρικό επίπεδο συχνά καθορίζουν τα περιθώρια παρέμβασης.

Παράλληλα, εγείρεται ένα ζήτημα που σπανίως τίθεται δημοσίως. Ο επισκέπτης που μετακινείται αποκλειστικά με οργανωμένο λεωφορείο, με προκαθορισμένες στάσεις και παροχές εντός οχήματος, είναι λιγότερο πιθανό να κατευθυνθεί στα μικρά καταστήματα της γειτονιάς. Η τοπική οικονομία – από τα περίπτερα μέχρι τις μικρές επιχειρήσεις εστίασης – στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αυθόρμητη κατανάλωση, ιδίως τους θερινούς μήνες όταν η ζήτηση για νερό και αναψυκτικά εκτοξεύεται. Αν ο τουρίστας έχει ήδη προμηθευτεί τα βασικά εντός του λεωφορείου, το όφελος για την τοπική αγορά περιορίζεται αισθητά.

Η συζήτηση, συνεπώς, δεν αφορά την εχθρότητα προς τον τουρισμό, αλλά τον τρόπο οργάνωσής του. Αφορά τη χάραξη σαφών ζωνών επιβίβασης και αποβίβασης, τη δημιουργία περιφερειακών χώρων στάθμευσης, την αυστηρή επιτήρηση της αδράνειας κινητήρων και, εν τέλει, μια ολοκληρωμένη στρατηγική που θα λαμβάνει υπόψη τόσο τις ανάγκες της οικονομίας όσο και τα δικαιώματα των κατοίκων.

Η Αθήνα δεν μπορεί να λειτουργεί ως σκηνικό ταχείας διέλευσης, ούτε ως ανεξέλεγκτος τερματικός σταθμός. Η ισορροπία ανάμεσα στην τουριστική ανάπτυξη και τη βιώσιμη αστική ζωή αποτελεί πολιτική επιλογή. Και οι επιλογές αυτές, αργά ή γρήγορα, κρίνονται.