Πέδρο Σάντσεθ: Ο Σοσιαλιστής που δεν έσκυψε το κεφάλι – Οκτώ χρόνια πολιτικής σύγκρουσης για μια διαφορετική Ευρώπη

Υπάρχουν πολιτικοί που διαχειρίζονται την εξουσία και πολιτικοί που επιχειρούν να της δώσουν κοινωνικό περιεχόμενο. Ο Πέδρο Σάντσεθ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Σε μια Ευρώπη όπου η Ακροδεξιά διεκδικεί ολοένα μεγαλύτερο χώρο, οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται και η πολιτική συχνά υποχωρεί μπροστά στις απαιτήσεις της αγοράς, ο Ισπανός πρωθυπουργός επιμένει να υπερασπίζεται μια διαφορετική αντίληψη διακυβέρνησης. Με αντιφάσεις, πολιτικές ήττες και δύσκολους συμβιβασμούς, αλλά και με ένα κοινωνικό αποτύπωμα που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.

Από το 2018, όταν ανέλαβε την πρωθυπουργία της Ισπανίας, ο ηγέτης του Ισπανικού Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος (PSOE) βρέθηκε αντιμέτωπος με μια σκληρή Δεξιά, μια επιθετική Ακροδεξιά, διαδοχικές κοινοβουλευτικές κρίσεις και υποθέσεις που έφτασαν μέχρι το οικογενειακό και πολιτικό περιβάλλον του. Δεν έλειψαν οι καταγγελίες, οι δικαστικές έρευνες και οι προσπάθειες πολιτικής απονομιμοποίησής του. Ωστόσο, η ύπαρξη πραγματικών ερευνών δεν επιτρέπει να χαρακτηρίζονται συλλήβδην όλες οι υποθέσεις κατασκευασμένες ή όλες οι κατηγορίες αποδεδειγμένες.

Ο Σάντσεθ δεν είναι ένας πολιτικός χωρίς λάθη. Είναι, όμως, ένας από τους λίγους εν ενεργεία Ευρωπαίους ηγέτες που επιμένουν ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν αρκεί εάν δεν μεταφράζεται σε καλύτερους μισθούς, ισχυρότερη εργασία και κοινωνική προστασία.

Από τους μισθούς στην εργασία: Η κοινωνική πολιτική ως πολιτική επιλογή

Το πιο χειροπιαστό αποτύπωμα της διακυβέρνησής του βρίσκεται στην αγορά εργασίας. Ο ισπανικός κατώτατος μισθός, που το 2018 βρισκόταν στα 735,90 ευρώ μηνιαίως, έφτασε το 2026 στα 1.221 ευρώ, καταβαλλόμενα σε 14 μισθούς. Πρόκειται για ονομαστική αύξηση περίπου 66%, η οποία δεν εξαλείφει τις πιέσεις του πληθωρισμού, αποτυπώνει όμως μια σαφή αναδιανεμητική επιλογή.

Η εργασιακή μεταρρύθμιση του 2021 περιόρισε δραστικά την εκτεταμένη χρήση συμβάσεων ορισμένου χρόνου, που αποτελούσαν διαχρονική πληγή της ισπανικής οικονομίας. Παράλληλα, η απασχόληση ενισχύθηκε και η ανεργία υποχώρησε αισθητά σε σχέση με τα επίπεδα της προηγούμενης δεκαετίας, αν και παρέμεινε σημαντικό πρόβλημα, ιδιαίτερα για τους νέους.

Για τον Σάντσεθ, η εργασιακή ασφάλεια δεν αντιμετωπίστηκε αποκλειστικά ως κόστος για τις επιχειρήσεις, αλλά ως προϋπόθεση κοινωνικής συνοχής. Και αυτή είναι μια θεμελιώδης διαφορά από τη λογική που θέλει την ανταγωνιστικότητα να στηρίζεται πρωτίστως στη συμπίεση των εργασιακών δικαιωμάτων.

Στις συντάξεις, η επανασύνδεση των αυξήσεων με τον πληθωρισμό ενίσχυσε την προστασία της αγοραστικής δύναμης των συνταξιούχων. Η θέσπιση του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος δημιούργησε επίσης έναν πρόσθετο μηχανισμό στήριξης ευάλωτων νοικοκυριών, παρότι η εφαρμογή του αντιμετώπισε γραφειοκρατικές δυσκολίες.

Η Παιδεία δεν είναι προνόμιο των οικονομικά ισχυρών

Μία ακόμη ουσιαστική πτυχή της πολιτικής του υπήρξε η ενίσχυση της πρόσβασης στην εκπαίδευση. Η κυβέρνηση αύξησε σημαντικά τη χρηματοδότηση των υποτροφιών, επιχειρώντας να περιορίσει τους οικονομικούς φραγμούς που αποκλείουν νέους ανθρώπους από τις πανεπιστημιακές σπουδές.

Η πολιτική αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα όπου το κόστος στέγασης και διαβίωσης δυσκολεύει τις οικογένειες που θέλουν να στείλουν τα παιδιά τους να σπουδάσουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους. Η ενίσχυση των φοιτητικών επιδομάτων και τα προγράμματα κινητικότητας υπηρετούν μια συγκεκριμένη αντίληψη: η κοινωνική προέλευση δεν πρέπει να καθορίζει το εκπαιδευτικό μέλλον ενός νέου ανθρώπου.

Από την πανδημία στην ενεργειακή κρίση

Στην πανδημία, η ισπανική κυβέρνηση επέλεξε τον μηχανισμό ERTE, προστατεύοντας θέσεις εργασίας μέσω προσωρινών αναστολών συμβάσεων και κρατικής στήριξης. Η επιλογή αυτή συνέβαλε στη συγκράτηση της καταστροφής της απασχόλησης, ενώ στη συνέχεια η Ισπανία αξιοποίησε τους ευρωπαϊκούς πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης για επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις.

Το 2022, μαζί με την Πορτογαλία, η κυβέρνηση Σάντσεθ εξασφάλισε την περίφημη «ιβηρική εξαίρεση», έναν ειδικό μηχανισμό παρέμβασης στην τιμή του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για την ηλεκτροπαραγωγή. Ήταν μια σημαντική υπενθύμιση ότι οι κυβερνήσεις μπορούν να διεκδικούν παρεμβάσεις στις ενεργειακές αγορές, αντί να θεωρούν κάθε αποτέλεσμα της αγοράς πολιτικά αναπόφευκτο.

Η Παλαιστίνη, ο Τραμπ και η άρνηση της πολιτικής υποταγής

Στη διεθνή σκηνή, ο Σάντσεθ επέλεξε να συγκρουστεί με ισχυρούς συμμάχους και καθιερωμένες ισορροπίες. Η αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους και οι ισπανικές πρωτοβουλίες περιορισμού των εξοπλιστικών σχέσεων με το Ισραήλ ανέδειξαν μια εξωτερική πολιτική που δεν περιορίζεται στην επίκληση του διεθνούς δικαίου, αλλά επιχειρεί να το μετατρέψει σε συγκεκριμένες αποφάσεις.

Απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ, ο Ισπανός πρωθυπουργός δεν υιοθέτησε τη λογική της άνευ όρων ευθυγράμμισης. Οι αντιπαραθέσεις τους για τις αμυντικές δαπάνες, τις διεθνείς συγκρούσεις και την ευρωπαϊκή αυτονομία ανέδειξαν δύο διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις. Την ίδια στιγμή, η στάση του Σάντσεθ απέναντι στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία δεν ταυτίζεται με την αμερικανική πολιτική σε όλα τα ζητήματα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αμφισβήτησε την ευθύνη της Ρωσίας για την εισβολή.

Η επιλογή του να διαφοροποιείται έχει πολιτικό κόστος. Έχει όμως και ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή όπου η ευρωπαϊκή πολιτική αυτονομία δοκιμάζεται διαρκώς.

Η κατοικία, η κοινοβουλευτική ήττα και η μεγάλη απόφαση

Η τελευταία μεγάλη σύγκρουση της κυβέρνησής του ξέσπασε γύρω από το δικαίωμα στη στέγη. Η στεγαστική κρίση στην Ισπανία, με τα ενοίκια να πιέζουν ασφυκτικά τα νοικοκυριά και την παρουσία επενδυτικών κεφαλαίων στην αγορά ακινήτων να προκαλεί έντονες αντιδράσεις, εξελίχθηκε σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα.

Η απόρριψη των κυβερνητικών παρεμβάσεων από το Κοινοβούλιο αποτέλεσε σοβαρή ήττα για τον Σάντσεθ. Ο ίδιος, ωστόσο, επέλεξε να μεταφέρει τη σύγκρουση στην κοινωνία. Στις 5 Οκτωβρίου 2026 ανακοίνωσε πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου, διεκδικώντας μια νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία που θα του επιτρέψει να προωθήσει τις μεταρρυθμίσεις του.

Δεν παραιτήθηκε από την πολιτική. Παραμένει επικεφαλής της κυβέρνησης κατά τη μεταβατική προεκλογική περίοδο και διεκδικεί εκ νέου την εντολή των πολιτών. Πρόκειται ασφαλώς για μια επιλογή υψηλού ρίσκου, με δεδομένη την ενίσχυση της ισπανικής Δεξιάς και την προοπτική κυβερνητικής συνεργασίας του Λαϊκού Κόμματος με το ακροδεξιό Vox.

Ένας Σοσιαλιστής απέναντι στο ευρωπαϊκό συντηρητικό ρεύμα

Ο Σάντσεθ δεν αποτελεί μια εξιδανικευμένη πολιτική φυσιογνωμία. Η κυβέρνησή του έχει δεχθεί δικαιολογημένη κριτική για τη στεγαστική κρίση, τις δυσκολίες εφαρμογής κοινωνικών πολιτικών και τους κοινοβουλευτικούς συμβιβασμούς της. Οι έρευνες για πρόσωπα του περιβάλλοντός του αποτελούν επίσης ζητήματα που απαιτούν θεσμική διερεύνηση, χωρίς πολιτικές προκαταδίκες.

Αλλά η συνολική εικόνα των οκτώ χρόνων του στην εξουσία αποτυπώνει κάτι ουσιαστικό: η σοσιαλδημοκρατία μπορεί ακόμη να παράγει μετρήσιμες κοινωνικές αλλαγές. Να αυξάνει μισθούς, να προστατεύει συντάξεις, να περιορίζει την εργασιακή επισφάλεια και να διεκδικεί δημόσιες πολιτικές απέναντι στις πιέσεις ισχυρών οικονομικών συμφερόντων.

Σε μια Ευρώπη που αναζητά πολιτικές απαντήσεις στην άνοδο της Ακροδεξιάς, ο Πέδρο Σάντσεθ υπενθυμίζει ότι ο προοδευτικός χώρος δεν μπορεί να επιβιώσει μόνο με εκκλήσεις κατά του αυταρχισμού. Χρειάζεται κοινωνικό έργο, πολιτικό θάρρος και σαφή διαχωριστική γραμμή απέναντι στις πολιτικές που διευρύνουν τις ανισότητες.

Στις 29 Νοεμβρίου οι Ισπανοί θα αποφασίσουν εάν αυτή η οκταετής πορεία αξίζει μια νέα εντολή ή εάν η χώρα θα στραφεί προς μια συντηρητική κυβέρνηση με πιθανή συμμετοχή της Ακροδεξιάς. Για τον Σάντσεθ, το διακύβευμα είναι η συνέχιση της δικής του πολιτικής διαδρομής. Για την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, είναι κάτι ευρύτερο: εάν μια κυβέρνηση που επενδύει στην κοινωνική προστασία μπορεί ακόμη να κερδίζει εκλογές, ακόμη και όταν επιλέγει τη σύγκρουση με ισχυρά συμφέροντα.