Σερβία: Παραιτήθηκε ο Βούτσιτς και κατεβαίνει για πρωθυπουργός – Η εξουσία αλλάζει έδρα, όχι πρόσωπο

Μετά από σχεδόν δύο χρόνια μαζικών αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς παραιτήθηκε από την προεδρία της Σερβίας, ανοίγοντας όμως αμέσως τον επόμενο κύκλο της πολιτικής του διαδρομής. Δεν αποχωρεί από την πολιτική σκηνή: κατεβαίνει στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου, επιδιώκοντας να επιστρέψει στην πρωθυπουργία.

Την παραίτησή του ανακοίνωσε την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου, επτά μήνες πριν από την κανονική λήξη της δεύτερης προεδρικής θητείας του. Το σερβικό Σύνταγμα δεν του επιτρέπει να εκλεγεί για τρίτη φορά πρόεδρος, και ο Βούτσιτς επέλεξε τη μετακίνηση προς την πρωθυπουργία, ένα αξίωμα που τυπικά βρίσκεται στον πυρήνα της εκτελεστικής εξουσίας.

Καθήκοντα προέδρου ανέλαβε η πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης και στενή πολιτική του σύμμαχος Άνα Μπρνάμπιτς, πρώην πρωθυπουργός της χώρας. Η Μπρνάμπιτς μπορεί να ασκεί προσωρινά τα προεδρικά καθήκοντα για διάστημα έως τριών μηνών, ενώ η Σερβία οδηγείται πλέον και σε πρόωρες προεδρικές εκλογές.

Οι 49 χάρες πριν από την αποχώρηση

Λίγο πριν εγκαταλείψει το προεδρικό αξίωμα, ο Βούτσιτς ανακοίνωσε ότι προχώρησε σε απονομή χάριτος ή απαλλαγή για συνολικά 49 πρόσωπα. Από αυτά, τα 23 συνδέονταν με τα γεγονότα και τις συγκρούσεις της τελευταίας περιόδου: σύμφωνα με τον ίδιο, πρόκειται για 12 πρόσωπα της αποκαλούμενης «ομάδας του Νόβι Σαντ» και άλλα 11 που είχαν εμπλακεί σε επεισόδια εναντίον των διαδηλωτών.

Η κίνηση έρχεται λίγες εβδομάδες πριν από μια κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση και ενώ το κίνημα αμφισβήτησης της εξουσίας Βούτσιτς έχει πλέον περάσει από τους δρόμους στην κάλπη.

Από την τραγωδία του Νόβι Σαντ στην πολιτική κρίση

Η μεγάλη κοινωνική κρίση άρχισε την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το στέγαστρο του ανακαινισμένου σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι. Η τραγωδία εξελίχθηκε γρήγορα σε πολιτικό σύμβολο, με τους διαδηλωτές να καταγγέλλουν διαφθορά στα δημόσια έργα, αδιαφάνεια και πολιτικές παρεμβάσεις στους κρατικούς θεσμούς.

Στον πυρήνα των κινητοποιήσεων βρέθηκαν οι φοιτητές, οι οποίοι οργάνωσαν ορισμένες από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις που έχει γνωρίσει η Σερβία εδώ και δεκαετίες.

Τώρα επιχειρούν το επόμενο βήμα. Η φοιτητική κίνηση συμμετέχει στις εκλογές με το ψηφοδέλτιο «Student List – Students Win», το οποίο έχει ήδη εγκριθεί από την εκλογική επιτροπή και περιλαμβάνει 250 υποψηφίους. Ανάμεσά τους βρίσκονται πανεπιστημιακοί, επαγγελματίες και πρόσωπα χωρίς προηγούμενη κομματική διαδρομή.

Η εξουσία αλλάζει έδρα, όχι απαραίτητα χέρια

Η παραίτηση Βούτσιτς δεν συνιστά από μόνη της πολιτική αποχώρηση. Ο Σέρβος πολιτικός βρίσκεται στην κορυφή της εξουσίας επί περισσότερο από μία δεκαετία, έχοντας διατελέσει τόσο πρωθυπουργός όσο και πρόεδρος, ενώ το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα βρίσκεται στην κυβέρνηση από το 2012.

Η αναμέτρηση της 25ης Οκτωβρίου αποκτά έτσι χαρακτήρα ευρύτερης πολιτικής δοκιμασίας. Από τη μία βρίσκεται το σύστημα εξουσίας που οικοδόμησε ο Βούτσιτς και από την άλλη ένα φοιτητικό και κοινωνικό κίνημα που επιχειρεί για πρώτη φορά να μετατρέψει τη μαζική παρουσία στους δρόμους σε εκλογική και κοινοβουλευτική δύναμη.

Το αποτέλεσμα θα έχει σημασία και πέρα από τα σύνορα της Σερβίας. Το Βελιγράδι εξακολουθεί να κινείται ανάμεσα στην ευρωπαϊκή προοπτική, τις παραδοσιακές σχέσεις με τη Μόσχα και τις στενές οικονομικές σχέσεις με το Πεκίνο, ενώ η ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία παραμένει σημαντικό ζήτημα στις σχέσεις του με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στις 25 Οκτωβρίου, επομένως, δεν κρίνεται απλώς ποιος θα σχηματίσει την επόμενη κυβέρνηση. Κρίνεται αν ο Βούτσιτς θα καταφέρει να μεταφέρει το πολιτικό κέντρο βάρους από το προεδρικό μέγαρο στην πρωθυπουργία ή αν η κοινωνική αμφισβήτηση των τελευταίων δύο ετών θα αποκτήσει για πρώτη φορά αντίστοιχο πολιτικό αποτύπωμα στην κάλπη.