Σουηδία στις κάλπες: επιστροφή της Κεντροαριστεράς ή για πρώτη φορά η ακροδεξιά στην κυβέρνηση;

Περισσότεροι από 8 εκατομμύρια Σουηδοί ψηφίζουν σήμερα σε μία από τις πιο αμφίρροπες εκλογικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών – Η Magdalena Andersson διεκδικεί την επιστροφή στην πρωθυπουργία, ενώ οι Sweden Democrats ζητούν πλέον υπουργεία

Η Σουηδία ψηφίζει σήμερα, Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου, σε μια εκλογική αναμέτρηση που μπορεί να αλλάξει όχι μόνο την κυβέρνηση της χώρας, αλλά και μία από τις βασικές πολιτικές ισορροπίες της σύγχρονης ευρωπαϊκής πολιτικής.

Περισσότεροι από 8 εκατομμύρια πολίτες καλούνται να εκλέξουν τα 349 μέλη του Riksdag, καθώς και τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Το κεντρικό δίλημμα είναι σαφές: θα επιστρέψει στην πρωθυπουργία η πρώην πρωθυπουργός και ηγέτιδα των Σοσιαλδημοκρατών Magdalena Andersson ή θα παραμείνει στην εξουσία ο συντηρητικός πρωθυπουργός Ulf Kristersson, ανοίγοντας αυτή τη φορά πιθανότατα την πόρτα της κυβέρνησης στους ακροδεξιούς Sweden Democrats;

Μια εκλογή που έφτασε να κρίνεται στο νήμα

Πριν από λίγους μήνες, η επιστροφή των Σοσιαλδημοκρατών έμοιαζε σχεδόν δεδομένη. Η Κεντροαριστερά διατηρούσε διψήφιο προβάδισμα έναντι του κυβερνητικού μπλοκ.

Όμως η απόσταση έκλεισε θεαματικά στην τελική ευθεία.

Το Reuters κατέγραφε δύο ημέρες πριν από τις εκλογές ένα μικρό προβάδισμα της αντιπολίτευσης, με τους Σοσιαλδημοκράτες στο 28,6% και τους Sweden Democrats στο 18,3%. Το πλεονέκτημα, ωστόσο, του ευρύτερου προοδευτικού μπλοκ έχει περιοριστεί σε λίγες μονάδες.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η τελευταία μέτρηση της Novus, στις 11 Σεπτεμβρίου: η αντιπολίτευση εξακολουθεί να προηγείται, αλλά η διαφορά βρίσκεται εντός του στατιστικού περιθωρίου λάθους. Η ίδια η Novus προειδοποιεί ότι πρόκειται για μια «εξαιρετικά δραματική εκλογική ημέρα», καθώς οι μετακινήσεις των ψηφοφόρων τις τελευταίες εβδομάδες υπήρξαν ασυνήθιστα μεγάλες.

Και υπάρχει ένας αριθμός που εξηγεί γιατί κανείς δεν μπορεί να θεωρήσει το αποτέλεσμα δεδομένο: στις προηγούμενες εκλογές, περίπου 19% των ψηφοφόρων αποφάσισε τι θα ψηφίσει μέσα στο ίδιο το εκλογικό Σαββατοκύριακο.

Η μεγάλη επιστροφή των Σοσιαλδημοκρατών;

Η Magdalena Andersson επιχειρεί να επιστρέψει στην πρωθυπουργία τέσσερα χρόνια μετά την ήττα της Κεντροαριστεράς το 2022.

Το πολιτικό της μήνυμα έχει στηριχθεί ιδιαίτερα στην ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, στην εκπαίδευση, στην υγεία και στην αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων. Μεταξύ άλλων, έχει εξαγγείλει μικρότερες τάξεις στις πρώτες βαθμίδες του σχολείου και περισσότερους πόρους για εκπαιδευτικούς, νοσοκομεία και φροντίδα ηλικιωμένων.

Όμως η Κεντροαριστερά έχει ένα δύσκολο πρόβλημα ακόμη και εάν κερδίσει αριθμητικά: με ποιους θα κυβερνήσει;

Οι Σοσιαλδημοκράτες χρειάζονται τη στήριξη ενός σύνθετου μπλοκ που περιλαμβάνει το Κόμμα του Κέντρου, τους Πράσινους και την Αριστερά. Οι μεταξύ τους διαφορές δεν είναι αμελητέες, κυρίως σε οικονομικά ζητήματα και ως προς τη συμμετοχή της Αριστεράς σε μια μελλοντική κυβέρνηση.

Η Andersson έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμη για ευρύτερες συνεργασίες με όλα τα κόμματα εκτός των Sweden Democrats.

Το ιστορικό διακύβευμα: οι Sweden Democrats μέσα στην κυβέρνηση

Η άλλη πλευρά της κάλπης παρουσιάζει ακόμη μεγαλύτερο ευρωπαϊκό πολιτικό ενδιαφέρον.

Οι Sweden Democrats, ένα κόμμα που ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1980 με στελέχη που συνδέονταν με ακροδεξιές και νεοναζιστικές οργανώσεις, ήταν για χρόνια απομονωμένοι από το υπόλοιπο πολιτικό σύστημα.

Το 2022, όμως, έγιναν το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα της Σουηδίας με 20,5% και έκτοτε στηρίζουν από το Κοινοβούλιο την κυβέρνηση Kristersson, χωρίς να διαθέτουν υπουργούς.

Αυτή τη φορά τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Ο ηγέτης τους, Jimmie Åkesson, έχει καταστήσει σαφές ότι επιθυμεί κυβερνητική συμμετοχή και υπουργικούς θώκους. Εφόσον επικρατήσει το δεξιό μπλοκ, η Σουηδία μπορεί επομένως να αποκτήσει για πρώτη φορά κυβέρνηση στην οποία θα συμμετέχει άμεσα η σκληρή εθνικιστική Δεξιά.

Αυτό ακριβώς είναι το στοιχείο που έχει μετατρέψει τις εκλογές σε ένα πολύ ευρύτερο ευρωπαϊκό τεστ.

Οι Φιλελεύθεροι μπορεί να κρίνουν ολόκληρη τη χώρα

Παράδοξα, όμως, η τύχη της επόμενης κυβέρνησης μπορεί να μην κριθεί ούτε από τους Σοσιαλδημοκράτες ούτε από τους Sweden Democrats.

Μπορεί να κριθεί από τους Φιλελεύθερους.

Στη Σουηδία απαιτείται 4% για την είσοδο στο Κοινοβούλιο. Για μεγάλο μέρος της προεκλογικής περιόδου οι Φιλελεύθεροι βρίσκονταν κάτω από αυτό το όριο, γεγονός που θα μπορούσε να στερήσει από το δεξιό μπλοκ κρίσιμες έδρες.

Τις τελευταίες ημέρες, όμως, σημείωσαν εντυπωσιακή ανάκαμψη. Η Novus τούς κατέγραφε στις 11 Σεπτεμβρίου στο 4,7%, ενώ λίγες ημέρες νωρίτερα είχαν φτάσει ακόμη και στο 5,8%.

Η παρουσία ή η απουσία τους από το Riksdag μπορεί, επομένως, να αποδειχθεί καθοριστική για το ποιος θα κυβερνήσει.

Η Σουηδία ως ευρωπαϊκό τεστ

Η σημασία της σημερινής κάλπης ξεπερνά τα σουηδικά σύνορα.

Η χώρα που για δεκαετίες αποτέλεσε ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, του κοινωνικού κράτους και της πολιτικής συναίνεσης βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με τις ίδιες πολιτικές εντάσεις που διαπερνούν ολόκληρη την Ευρώπη: μετανάστευση, εγκληματικότητα, κοινωνικές ανισότητες, κόστος ζωής, πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες και άνοδο της ριζοσπαστικής Δεξιάς.

Η κυβέρνηση Kristersson κινήθηκε τα τελευταία τέσσερα χρόνια προς μια πολύ αυστηρότερη πολιτική στο μεταναστευτικό και στην εγκληματικότητα. Όμως η ίδια αυτή μετατόπιση συνέβαλε και στην περαιτέρω νομιμοποίηση των Sweden Democrats ως δύναμης που μπορεί πλέον να διεκδικεί όχι μόνο επιρροή, αλλά και άμεση συμμετοχή στην εξουσία.

Από την άλλη πλευρά, η Κεντροαριστερά καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει το κοινωνικό αίτημα για ισχυρότερο κράτος πρόνοιας, καλύτερη υγεία και παιδεία και μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια σε μια πειστική κυβερνητική πλειοψηφία.

Απόψε θα γνωρίζουμε αν υπάρχει ανατροπή

Οι κάλπες κλείνουν το βράδυ και οι πρώτες ουσιαστικές εκτιμήσεις αναμένονται περίπου στις 21:00 ώρα Σουηδίας, δηλαδή στις 22:00 ώρα Ελλάδας. Η τελική συγκρότηση κυβέρνησης μπορεί, βέβαια, να απαιτήσει πολύ περισσότερο χρόνο λόγω της περίπλοκης κοινοβουλευτικής αριθμητικής.

Η σημερινή Σουηδία βρίσκεται έτσι μπροστά σε δύο πολύ διαφορετικούς δρόμους.

Ο ένας οδηγεί στην επιστροφή της Magdalena Andersson και της Κεντροαριστεράς στην κυβέρνηση.

Ο άλλος μπορεί να οδηγήσει σε κάτι που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζε αδιανόητο στη σουηδική πολιτική ζωή: τους Sweden Democrats να περνούν από την εξωτερική στήριξη της κυβέρνησης στα υπουργικά γραφεία.

Απόψε δεν θα κριθεί μόνο ποιος θα κερδίσει τις εκλογές στη Σουηδία. Το αποτέλεσμα θα αποτελέσει ακόμη μία κρίσιμη ένδειξη για την πολιτική κατεύθυνση της Ευρώπης.