Στατιστικά θαύματα και σταθμίσεις – Είναι η εικόνα της ελληνικής οικονομίας άξια “κυβερνητικών πανηγυριών”;

Ρεπορτάζ | Του Γαβρή Άγγελου

Στις 25 Οκτωβρίου 2024, η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) προχώρησε σε δύο σημαντικές παρεμβάσεις με άμεσο αντίκτυπο στην αποτύπωση βασικών μακροοικονομικών μεγεθών της χώρας. Οι κινήσεις αυτές, αν και πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κανονισμών και στατιστικών υποχρεώσεων, επαναφέρουν στον δημόσιο διάλογο ερωτήματα σχετικά με τη χρονική συγκυρία, τη μεθοδολογία και την ενδεχόμενη επίδρασή τους στη δημοσιονομική εικόνα της χώρας.

Α. Αναδρομική καταγραφή τόκων στο δημόσιο χρέος

Η πρώτη παρέμβαση αφορά την ενσωμάτωση στο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης των συσσωρευμένων –αλλά μη καταβληθέντων– τόκων των δανείων από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας (ΕΜΧΣ), όπως ζητήθηκε από τη Eurostat στις 17 Σεπτεμβρίου 2024. Η ΕΛΣΤΑΤ προχώρησε στην εφαρμογή της οδηγίας αυτής στις 25 Οκτωβρίου, καταγράφοντας τους τόκους αναδρομικά για την περίοδο 2012–2023. Το αποτέλεσμα ήταν η αύξηση του δημοσίου χρέους από 356,7 δισ. σε 369,1 δισ. ευρώ για το έτος 2023 – υπερβαίνοντας το επίπεδο του 2011, ορόσημο για την κρίση χρέους.

Παρότι η ονομαστική αξία του χρέους αυξήθηκε, ο δείκτης χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ παρουσίασε ηπιότερη επιδείνωση. Το γεγονός αυτό συνδέεται με τη δεύτερη παρέμβαση της ΕΛΣΤΑΤ.

Β. Παράλληλη αναθεώρηση του ΑΕΠ προς τα πάνω

Την ίδια ημέρα, η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε αναθεώρηση των στοιχείων του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος για την περίοδο 2010–2023. Σύμφωνα με τον νέο πίνακα, το ΑΕΠ των ετών 2019–2023 εμφανίζεται αυξημένο, ενώ σε προηγούμενα έτη (π.χ. 2012–2016) καταγράφεται μείωση. Ειδικότερα για το 2023, το ονομαστικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά περίπου 4,9 δισ. ευρώ, γεγονός που οδήγησε τον δείκτη χρέους/ΑΕΠ από το 167,5% στο 163,9%.

Η εξέλιξη αυτή, αν και μεθοδολογικά επιτρεπτή, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η μεταβολή ενός μόνο συντελεστή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ερμηνεία των μακροοικονομικών δεικτών. Υπενθυμίζεται πως και στο παρελθόν, το 2020, η ΕΛΣΤΑΤ είχε προχωρήσει σε αναθεώρηση των στοιχείων του 2012, με συνακόλουθη επίπτωση στον λόγο χρέους/ΑΕΠ.

Γ. Αλλαγή έτους βάσης – Νέα αποτύπωση της «μεγέθυνσης»

Παράλληλα, ανακοινώθηκε αλλαγή του έτους βάσης για τον υπολογισμό του πραγματικού ΑΕΠ, από το 2015 στο 2020. Η αλλαγή αυτή υιοθετήθηκε για ολόκληρη την περίοδο 1995–2023, παρότι στις 4 Οκτωβρίου η ΕΛΣΤΑΤ είχε δημοσίως δηλώσει ότι οι σχετικές αναθεωρήσεις για τα παλαιότερα έτη βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη. Η ταχύτητα υλοποίησης της νέας βάσης εγείρει ερωτήματα για τη διαδικασία εσωτερικής αξιολόγησης και δημοσιοποίησης των στοιχείων.

Η χρήση νεότερης βάσης είναι πρακτική σύμφωνη με τις ευρωπαϊκές στατιστικές απαιτήσεις. Ωστόσο, η ταυτόχρονη εφαρμογή με άλλες κρίσιμες αναθεωρήσεις μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι επιδιώκεται η ενίσχυση της εικόνας της ελληνικής οικονομίας, ειδικά σε περιόδους αξιολόγησης ή στρατηγικής επικοινωνίας με διεθνείς θεσμούς.

Oι διαστάσεις του θέματος

Οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται στο πλαίσιο της θεσμικής αρμοδιότητας της ΕΛΣΤΑΤ και της συμμόρφωσης προς τις κατευθυντήριες γραμμές της Eurostat. Ωστόσο, η ταυτόχρονη πραγματοποίησή τους και ο συνδυαστικός τους αντίκτυπος στους βασικούς δείκτες δημιουργούν εύλογες απορίες ως προς τη διαφάνεια, τη μεθοδολογική τεκμηρίωση και τη συνέπεια στην εφαρμογή των στατιστικών πρακτικών.

Η ακρίβεια των στατιστικών δεδομένων αποτελεί θεμέλιο της οικονομικής πολιτικής και βασικό στοιχείο εμπιστοσύνης τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Η ανεξαρτησία και αξιοπιστία της ΕΛΣΤΑΤ είναι κρίσιμες όχι μόνο για τις αγορές και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, αλλά και για την ίδια τη δημοκρατική λογοδοσία. Η ορθή αποτύπωση της οικονομικής πραγματικότητας προϋποθέτει όχι μόνο συμμόρφωση με τα πρότυπα, αλλά και διαρκή επαγρύπνηση για την αποφυγή εσφαλμένων εντυπώσεων.

Το ρεπορτάζ βασίζεται αποκλειστικά σε επίσημα δημοσιευμένα στατιστικά δελτία της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat και τεκμηριώνεται με βάση τις διαχρονικές σειρές δεδομένων της περιόδου 2012–2023.