Στο στόχαστρο οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών – Σοβαρή προειδοποίηση της ΕΕΔΑ στην κυβέρνηση ΝΔ

Με ευθύ, θεσμικό αλλά απολύτως αιχμηρό τρόπο, η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για διατάξεις του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου που, όπως καταγγέλλει, ανοίγουν επικίνδυνα τον δρόμο για την ποινικοποίηση της ανθρωπιστικής δράσης και τη συστηματική στοχοποίηση οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Η Δήλωση της ΕΕΔΑ, που υιοθετήθηκε από την Ολομέλειά της στις 21 Ιανουαρίου 2026, συνιστά μια από τις πιο αυστηρές θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών απέναντι σε κυβερνητικές πρωτοβουλίες που πλήττουν τον πυρήνα του κράτους δικαίου.

Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι ήδη από το 2024 έχει διαπιστώσει επιδείνωση της κατάστασης των υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα, ιδίως όσων δραστηριοποιούνται στο προσφυγικό και μεταναστευτικό πεδίο. Σε εκείνο το πλαίσιο είχε καλέσει τις αρμόδιες αρχές να άρουν τα δυσανάλογα νομοθετικά εμπόδια για τη λειτουργία των οργανώσεων και να απέχουν από κάθε μορφή στοχοποίησης ή ποινικής δίωξης για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας.

Η κατάχρηση της ποινικής διαδικασίας, τονίζει η ΕΕΔΑ, αποτελεί ανεπίτρεπτο μέσο «περιορισμού» της δράσης της κοινωνίας των πολιτών και ισοδυναμεί με απαγορευμένα αντίποινα.

Παρά τις επανειλημμένες συστάσεις ευρωπαϊκών και διεθνών θεσμών, αλλά και την κοινή προειδοποίηση της ΕΕΔΑ με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες τον Αύγουστο του 2025 σχετικά με την κλιμάκωση της αρνητικής ρητορικής, η κυβέρνηση προχωρά. Το νομοσχέδιο που τέθηκε σε διαβούλευση στις 30 Δεκεμβρίου 2025 και κατατέθηκε στη Βουλή στις 23 Ιανουαρίου 2026 περιλαμβάνει, σύμφωνα με την Επιτροπή, διατάξεις που παρεμποδίζουν ευθέως τη λειτουργία των οργανώσεων και θεμελιώνουν ένα πλαίσιο εκφοβισμού.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα άρθρα 15 και 16 του Σχεδίου Νόμου, τα οποία προβλέπουν κακουργηματικού χαρακτήρα ποινές αποκλειστικά λόγω της ιδιότητας μέλους ΜΚΟ εγγεγραμμένης στο Μητρώο του Υπουργείου. Η ΕΕΔΑ επισημαίνει ότι δεν παρέχεται καμία αιτιολόγηση για αυτή την υπέρμετρη και δυσανάλογη ποινική μεταχείριση, ενώ παράλληλα θεσμοθετείται η δυνατότητα διαγραφής οργάνωσης από το Μητρώο με μόνη την άσκηση ποινικής δίωξης κατά μέλους της, πριν από οποιαδήποτε δικαστική κρίση.

Πρόκειται, όπως σημειώνεται, για κατάφωρη παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας και θεμελιωδών συνταγματικών και διεθνών εγγυήσεων, από το τεκμήριο αθωότητας έως την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι.

Η Δήλωση δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Οι επίμαχες διατάξεις εισάγουν διακρίσεις, προωθούν μεροληπτικές αντιλήψεις και δημιουργούν πραγματικό κίνδυνο ποινικοποίησης της νόμιμης ανθρωπιστικής δράσης. Σε αυτό το φόντο, η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου καλεί το αρμόδιο Υπουργείο να αποσύρει άμεσα τις διατάξεις που αντιβαίνουν στο Σύνταγμα, το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο.

Η παρέμβαση της ΕΕΔΑ δεν είναι μια απλή γνωμοδότηση. Είναι θεσμική προειδοποίηση με σαφές πολιτικό και νομικό βάρος, που φωτίζει τον κίνδυνο μιας αυταρχικής ολίσθησης στο όνομα της «μεταναστευτικής πολιτικής». Το ερώτημα πλέον δεν αφορά τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, αλλά το αν η κυβέρνηση θα επιλέξει να αγνοήσει ακόμη μία φορά τις θεσμικές φωνές που υπερασπίζονται το κράτος δικαίου.