Ταμείο Ανάκαμψης: η λίστα της χαμένης ευκαιρίας και τα 130 σημεία που εκθέτουν την κυβέρνηση Μητσοτάκη

Γράφει ο Γαβρής Άγγελος

Η υπόθεση του Ταμείου Ανάκαμψης δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα διαχείρισης ευρωπαϊκών πόρων. Είναι πολιτική επιλογή, στρατηγική κατεύθυνση και, τελικά, καθρέφτης του ποιος ωφελείται και ποιος μένει πίσω. Η αναλυτική έρευνα του ΠΑΣΟΚ, με περισσότερα από 130 συγκεκριμένα σημεία, φωτίζει μια σκληρή πραγματικότητα: η κυβέρνηση Μητσοτάκη διαχειρίστηκε τη μεγαλύτερη αναπτυξιακή ευκαιρία των τελευταίων δεκαετιών με λογική κλειστού κλαμπ, πρόχειρες αναθεωρήσεις και αλλεπάλληλες υπαναχωρήσεις.

Το Ταμείο Ανάκαμψης σχεδιάστηκε ως εργαλείο μετασχηματισμού. Για την παραγωγή, το κοινωνικό κράτος, την περιφερειακή συνοχή, τη νέα γενιά. Αντ’ αυτού, σύμφωνα με την έρευνα του ΠΑΣΟΚ, εξελίχθηκε σε πεδίο κακοσχεδιασμού, καθυστερήσεων, απεντάξεων έργων και αναθεωρήσεων που ακυρώνουν τον αρχικό του χαρακτήρα.

Η «λίστα της χαμένης ευκαιρίας» περιλαμβάνει δεκάδες μέτρα και έργα που είτε μειώθηκαν, είτε αλλοιώθηκαν, είτε μετατέθηκαν χρονικά, είτε εγκαταλείφθηκαν σιωπηρά. Από κρίσιμες υποδομές μέχρι κοινωνικές πολιτικές και από τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων μέχρι την πράσινη μετάβαση, η εικόνα είναι κοινή: η κυβέρνηση ζήτησε αλλαγές γιατί δεν μπόρεσε – ή δεν θέλησε – να υλοποιήσει αυτά που η ίδια είχε δεσμευτεί.

Στον πυρήνα της κριτικής βρίσκονται οι μεγάλες απεντάξεις και περικοπές. Έργα για την αγροτική παραγωγή, τα αρδευτικά δίκτυα, την εξοικονόμηση νερού και την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική κρίση υποβαθμίστηκαν ή εξαφανίστηκαν από τον σχεδιασμό. Την ώρα που η ύπαιθρος στενάζει και η αγροτική οικονομία πιέζεται, το Ταμείο Ανάκαμψης έπαψε να λειτουργεί ως εργαλείο στήριξης του πρωτογενούς τομέα.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η υποχώρηση στον ψηφιακό μετασχηματισμό της κοινωνίας και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Προγράμματα που υποτίθεται ότι θα έδιναν ανάσα στις ΜμΕ, θα ενίσχυαν την καινοτομία και θα περιόριζαν το ψηφιακό χάσμα, αναθεωρήθηκαν προς τα κάτω ή έμειναν στα χαρτιά. Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά δύο ταχυτήτων: λίγοι μεγάλοι παίκτες με πρόσβαση και πληροφόρηση, και χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις αποκλεισμένες.

Στο ίδιο μοτίβο κινούνται και οι παρεμβάσεις στην κοινωνική πολιτική. Μέτρα για την κοινωνική ένταξη, την προστασία των πιο ευάλωτων, τα άτομα με αναπηρία, την παιδική προστασία και την καταπολέμηση των ανισοτήτων, είτε περιορίστηκαν είτε μετατράπηκαν σε αποσπασματικές δράσεις χωρίς ουσιαστικό αποτύπωμα. Το Ταμείο Ανάκαμψης, αντί να λειτουργήσει ως μοχλός κοινωνικής συνοχής, αντιμετωπίστηκε ως λογιστική άσκηση.

Σημαντικές είναι και οι αλλαγές σε έργα υποδομών. Σιδηρόδρομος, μεταφορές, ανθεκτικότητα των δικτύων ενέργειας, πολιτική προστασία. Η έρευνα καταγράφει καθυστερήσεις, αναθεωρήσεις στόχων και μεταφορά ευθυνών στο μέλλον. Μετά τα Τέμπη, κάθε υποχώρηση στον τομέα των υποδομών δεν είναι απλώς πολιτικό λάθος. Είναι ζήτημα ασφάλειας και δημόσιας ευθύνης.

Αποκαλυπτική είναι και η εικόνα στο δανειακό σκέλος του Ταμείου. Η κυβέρνηση πανηγύρισε για τη μόχλευση πόρων, όμως στην πράξη τα εργαλεία κατευθύνθηκαν σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων, με αδιαφανή κριτήρια και χωρίς πραγματική διάχυση στην οικονομία. Το ΠΑΣΟΚ καταγράφει την αποτυχία να αξιοποιηθεί το Ταμείο ως εργαλείο δίκαιης ανάπτυξης και στήριξης της πραγματικής οικονομίας.

Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι μόνο οι απεντάξεις και οι αναθεωρήσεις. Είναι η έλλειψη λογοδοσίας. Οι αλλαγές έγιναν χωρίς δημόσια συζήτηση, χωρίς ενημέρωση της κοινωνίας, χωρίς ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο. Ένα εθνικό σχέδιο μετατράπηκε σε κυβερνητικό project κλειστών γραφείων.

Η έρευνα του ΠΑΣΟΚ απαριθμεί πάνω από 130 συγκεκριμένα σημεία που, αν τα δει κανείς συνολικά, συνθέτουν μια σαφή εικόνα: η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν αξιοποίησε το Ταμείο Ανάκαμψης ως εργαλείο μετασχηματισμού, αλλά ως μηχανισμό εξυπηρέτησης επιλεγμένων συμφερόντων και διαχείρισης εντυπώσεων.

Το ερώτημα είναι πολιτικό και καθαρό. Ποιος θα πληρώσει το κόστος αυτής της χαμένης ευκαιρίας; Η απάντηση είναι ήδη ορατή: η κοινωνία, οι νέοι, οι μικρομεσαίοι, οι περιφέρειες, όσοι περίμεναν ότι τα ευρωπαϊκά κονδύλια θα αλλάξουν τη ζωή τους και όχι απλώς τους πίνακες του προϋπολογισμού.

Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν ήταν δώρο. Ήταν ευθύνη. Και αυτή η ευθύνη, όπως καταγράφεται στα 130 σημεία της έρευνας, βαραίνει ακέραια την κυβέρνηση.

Τα 130+ σημεία της «Λίστας της χαμένης ευκαιρίας»

1. Επενδύσεις στο εθνικό αρδευτικό δίκτυο. pasok.gr
2. Ψηφιακός μετασχηματισμός του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας. pasok.gr
3. Ενίσχυση της εξωστρέφειας του οικοσυστήματος έρευνας και καινοτομίας. pasok.gr
4. Ψηφιακός μετασχηματισμός Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων. pasok.gr
5. Κοινωνική ένταξη προγράμματα. pasok.gr
6. Εγκατάσταση αποθήκης ενέργειας για ενίσχυση ΑΠΕ. pasok.gr
7. Δράσεις για εναέρια μέσα στη διαχείριση κρίσεων. pasok.gr
8. Ενίσχυση μαθητείας και επαγγελματικής κατάρτισης. pasok.gr
9. Ανάπτυξη δεξιοτήτων και επανειδίκευση εργατικού δυναμικού. pasok.gr
10. Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης (ΒΟΑΚ). pasok.gr
11. Μητρώο Τουριστικών Επιχειρήσεων. pasok.gr
12. Μέτρα για την υποστήριξη ατόμων με αναπηρία. pasok.gr
13. Προγράμματα παιδικής προστασίας. pasok.gr
14. Ενεργειακή ανακαίνιση κατοικιών. pasok.gr
15. Πρόγραμμα «Απόλλων» για ενεργειακή βιωσιμότητα. pasok.gr
16. Οργανωτική μεταρρύθμιση σιδηροδρομικού τομέα. pasok.gr
17. Αποκατάσταση προσβασιμότητας από καταστροφικές καιρικές συνθήκες. pasok.gr
18. Δράσεις αναζωογόνησης στη Δυτική Μακεδονία και Μεγαλόπολη. pasok.gr
19. Αναβάθμιση δικτύου ΔΕΔΔΗΕ για ανθεκτικότητα. pasok.gr
20. Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια. pasok.gr
21. Υποδομές παροχής και εξοικονόμησης πόσιμου νερού. pasok.gr
22. Στρατηγική εθνικής διαχείρισης κινδύνου καταστροφών. pasok.gr
23. Πρωτοβάθμιος προσεισμικός έλεγχος κτιρίων. pasok.gr
24. Επέκταση δικτύου «ΣΥΖΕΥΞΙΣ II». pasok.gr
25. Στρατηγική αριστείας στα πανεπιστήμια. pasok.gr
26. Πρωτοβουλίες διά βίου μάθησης. pasok.gr
27. Προώθηση ένταξης προσφύγων στην αγορά εργασίας. pasok.gr
28. Αναβάθμιση προαστιακού σιδηροδρόμου στη Δυτική Αττική. pasok.gr
29. Προγράμματα ενίσχυσης μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. pasok.gr
30. Υποστήριξη νεοφυών επιχειρήσεων. pasok.gr
31. Ψηφιακές υποδομές για δημόσιες υπηρεσίες. pasok.gr
32. Ενίσχυση ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. pasok.gr
33. Ανάπτυξη θεματικών πολιτιστικών υποδομών. pasok.gr
34. Ψηφιακή αναβάθμιση του συστήματος υγείας. pasok.gr
35. Ενίσχυση ηλεκτρονικών υπηρεσιών δημόσιας ασφάλειας. pasok.gr
36. Αναβάθμιση εθνικών οδικών αξόνων. pasok.gr
37. Στήριξη εργαστηρίων έρευνας και καινοτομίας. pasok.gr
38. Ενίσχυση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση. pasok.gr
39. Κοινωνικά καινοτόμα προγράμματα στήριξης. pasok.gr
40. Δράσεις υποστήριξης γεωργικών εκμεταλλεύσεων. pasok.gr
41. Μείωση του δανειακού σκέλους και προβλεπόμενων χρηματοδοτήσεων.
    42–135+. Και πολλά ακόμα μέτρα που καλύπτουν ψηφιακό μετασχηματισμό, κοινωνική συνοχή, υποδομές, πράσινη ενέργεια, μεταφορές, εκπαίδευση, επιχειρηματικότητα και ενίσχυση της απασχόλησης — όλα με τροποποιημένους ή απενταχθέντες στόχους σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις του «Ελλάδα 2.0». pasok.gr

(Η πλήρης λίστα των 135 μέτρων περιλαμβάνει αναλυτικά στοιχεία για κάθε σημείο, όπως παρουσιάζονται στην πρόταση αναθεώρησης που υπέβαλε η κυβέρνηση στα ευρωπαϊκά όργανα. Τις συγκεκριμένες σειρές και περιγραφές έχει κωδικοποιήσει και παραθέτει το ΠΑΣΟΚ στο δημόσια προσβάσιμο αρχείο του.)

Πηγή: pasok.gr