Το νέο «ΕΣΥ» της Βρετανίας ταράζει συθέμελα το αφήγημα της Δεξιάς: Η μεγάλη μεταρρύθμιση Μπέρναμ για ένα καθολικό Εθνικό Σύστημα Φροντίδας

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Μια πρόταση που επιχειρεί να αλλάξει τους όρους της πολιτικής συζήτησης για το κοινωνικό κράτος παρουσίασε ο Άντι Μπέρναμ, προτάσσοντας τη δημιουργία ενός National Care Service, ενός καθολικού Εθνικού Συστήματος Φροντίδας που φιλοδοξεί να αποκτήσει για την κοινωνική φροντίδα τη βαρύτητα που έχει το NHS για τη δημόσια Υγεία.

Η βασική αρχή είναι ευθέως αναγνωρίσιμη από την παράδοση του βρετανικού κοινωνικού κράτους: όλοι συνεισφέρουν και όλοι καλύπτονται. Η πρόταση προβλέπει δωρεάν προσωπική φροντίδα για τους ηλικιωμένους στο σημείο της ανάγκης, από τη βοήθεια στη σίτιση και την ένδυση μέχρι την προσωπική υγιεινή, με προτεραιότητα στην πρόληψη και στην παροχή υποστήριξης στο σπίτι.

Από την ατομική ευθύνη στο καθολικό κοινωνικό δικαίωμα

Εδώ βρίσκεται και η πολιτική σημασία της πρότασης. Ο Μπέρναμ επιχειρεί να μετακινήσει τη φροντίδα από τη σφαίρα της οικογενειακής και ατομικής οικονομικής ευθύνης σε εκείνη ενός καθολικού δημόσιου δικαιώματος. Στόχος είναι οι ηλικιωμένοι να μη βρίσκονται αντιμέτωποι με την προοπτική να εξαντλήσουν αποταμιεύσεις και περιουσία προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες φροντίδας τους.

Παράλληλα, συνδέει ευθέως το εγχείρημα με τη διάσωση και αποσυμφόρηση του NHS. Η έλλειψη επαρκούς κοινωνικής φροντίδας οδηγεί ηλικιωμένους στα επείγοντα, ενώ χιλιάδες ασθενείς παραμένουν σε νοσοκομειακές κλίνες παρότι μπορούν να λάβουν εξιτήριο, επειδή δεν υπάρχει το αναγκαίο δίκτυο υποστήριξης εκτός νοσοκομείου.

Για τον Μπέρναμ, συνεπώς, το National Care Service δεν αποτελεί απλώς μια πρόσθετη κοινωνική παροχή. Αποτελεί δομική μεταρρύθμιση του κοινωνικού κράτους, με την παραδοχή ότι ένα δημόσιο σύστημα Υγείας δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά όταν δίπλα του υπάρχει ένα κατακερματισμένο και ανεπαρκές σύστημα κοινωνικής φροντίδας.

Η δύσκολη συζήτηση για το triple lock

Η πρόταση συνοδεύεται, ωστόσο, από μια πολιτικά δύσκολη επιλογή. Ο Μπέρναμ προτείνει την προσαρμογή του σημερινού “triple lock” των κρατικών συντάξεων από τον Απρίλιο του 2030, αφού προηγουμένως τηρηθεί η δέσμευση για διατήρησή του κατά την τρέχουσα κοινοβουλευτική περίοδο.

Με το προτεινόμενο σύστημα, η κρατική σύνταξη θα εξακολουθεί να αυξάνεται κάθε χρόνο τουλάχιστον κατά 2,5% ή κατά τον πληθωρισμό, όποιο είναι υψηλότερο, ενώ θα προβλέπεται μηχανισμός ώστε να διατηρεί μακροπρόθεσμα την αξία της σε σχέση με τους μέσους μισθούς.

Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι αυτό σημαίνει πως σε ορισμένες περιόδους η σύνταξη δεν θα αυξάνεται τόσο γρήγορα όσο με το σημερινό triple lock. Αντιπαραθέτει, όμως, σε αυτή την απώλεια ένα ευρύτερο κοινωνικό αντάλλαγμα: καθολική προσωπική φροντίδα χωρίς χρέωση και προστασία των ηλικιωμένων από δυνητικά εξοντωτικούς λογαριασμούς περίθαλψης.

Μια διαφορετική απάντηση στη δημογραφική πρόκληση

Σε μια Ευρώπη όπου η γήρανση του πληθυσμού χρησιμοποιείται συχνά ως επιχείρημα για περιορισμό παροχών, περικοπές και μεταφορά μεγαλύτερου κόστους στον πολίτη, η πρόταση Μπέρναμ θέτει μια διαφορετική πολιτική αφετηρία: η δημογραφική αλλαγή δεν αντιμετωπίζεται με συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους, αλλά με τη δημιουργία ενός νέου καθολικού δημόσιου θεσμού.

Και σε αυτό ακριβώς το σημείο το νέο βρετανικό «ΕΣΥ» ταράζει συθέμελα ένα βασικό αφήγημα της ευρωπαϊκής Δεξιάς. Η συζήτηση μετακινείται από το ερώτημα πόσες κοινωνικές δαπάνες μπορούν να περικοπούν στο ερώτημα ποια νέα συλλογικά εργαλεία χρειάζονται για να αντιμετωπιστούν οι ανάγκες μιας κοινωνίας που αλλάζει.

Η τελική μορφή του National Care Service μένει να καθοριστεί, με την αναλυτική επεξεργασία της μεταρρύθμισης και τη χρηματοδότησή της να αποτελούν κρίσιμα πεδία της επόμενης περιόδου. Ο Μπέρναμ, πάντως, έχει ήδη θέσει το πολιτικό δίλημμα με σαφήνεια: σύνταξη που συνεχίζει να αυξάνεται, αλλά ταυτόχρονα ένα δημόσιο σύστημα που δεν αφήνει τον ηλικιωμένο μόνο του όταν έρθει η στιγμή που χρειάζεται φροντίδα.