Το ΠΑΣΟΚ προειδοποιεί για νέο «σκάνδαλο ανακύκλωσης»

Στο μικροσκόπιο το σύστημα εγγυοδοτικής ανακύκλωσης και οι διαγωνισμοί εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ

Μετωπική σύγκρουση με την κυβέρνηση ανοίγει το ΠΑΣΟΚ για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή του νέου συστήματος εγγυοδοτικής ανακύκλωσης συσκευασιών, προειδοποιώντας ευθέως για τον κίνδυνο επανάληψης φαινομένων αντίστοιχων με το πολύκροτο σκάνδαλο των «σπιτιών ανακύκλωσης».

Με μια εκτενή κοινοβουλευτική ερώτηση προς τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Ανάπτυξης και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής θέτει στο επίκεντρο τη λειτουργία του Deposit Return System (DRS), του συστήματος επιστροφής εγγύησης συσκευασιών που προβλέπεται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ανακύκλωση.

Η παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα καθώς συνδέει ευθέως το νέο μοντέλο ανακύκλωσης με τις σοβαρές παρατυπίες που αποκάλυψαν οι ευρωπαϊκοί έλεγχοι στην υπόθεση των πολυκέντρων ανακύκλωσης, όπου εντοπίστηκαν υπερκοστολογήσεις, στρεβλώσεις ανταγωνισμού και αμφιλεγόμενες διαδικασίες προμηθειών, με αποτέλεσμα αποφάσεις ανάκτησης ποσών που ξεπερνούν τα 40 εκατ. ευρώ.

Το ΠΑΣΟΚ επιμένει ότι η κυβέρνηση, αντί να ενισχύσει τη θεσμική θωράκιση της ανακύκλωσης μετά το συγκεκριμένο φιάσκο, προχωρά σε ένα νέο σύστημα με σοβαρές «γκρίζες ζώνες» γύρω από τη διαφάνεια, τον ανταγωνισμό και τη διαχείριση τεράστιων οικονομικών ροών που θα προέρχονται άμεσα από τους καταναλωτές.

Το DRS προβλέπει ότι ο πολίτης θα επιβαρύνεται με πρόσθετο αντίτιμο κατά την αγορά πλαστικών και μεταλλικών συσκευασιών ποτών, το οποίο θα του επιστρέφεται όταν επιστρέφει τη συσκευασία σε ειδικά σημεία συλλογής. Σύμφωνα με την ισχύουσα Κοινή Υπουργική Απόφαση, η εγγύηση καθορίζεται στα 0,10 ευρώ για συσκευασίες έως 0,5 λίτρα και στα 0,15 ευρώ για μεγαλύτερες συσκευασίες.

Πίσω όμως από το περιβαλλοντικό αφήγημα, η αξιωματική αντιπολίτευση εντοπίζει ένα τεράστιο οικονομικό σύστημα υπό διαμόρφωση, μέσω του οποίου θα διακινούνται εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Και ακριβώς εκεί εντοπίζεται η βασική πολιτική και θεσμική σύγκρουση.

Στην ερώτηση γίνεται ειδική αναφορά στην εταιρεία DRS Hellas, η οποία δημιουργήθηκε ως ο αποκλειστικός φορέας υλοποίησης του συστήματος επιστροφής εγγύησης πανελλαδικής εμβέλειας. Στο εταιρικό σχήμα συμμετέχουν ισχυροί όμιλοι του κλάδου ποτών και του λιανεμπορίου, γεγονός που από μόνο του δεν θεωρείται προβληματικό. Ωστόσο, το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι ο τρόπος με τον οποίο οργανώνονται οι διαδικασίες δημιουργεί εύλογα ερωτήματα.

Το πρώτο σημείο αφορά το θεσμικό και αδειοδοτικό πλαίσιο. Η αντιπολίτευση διερωτάται εάν ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης έχει εγκρίνει πλήρως τον κανονισμό προμηθειών της DRS Hellas πριν από την έναρξη των διαγωνιστικών διαδικασιών. Η απορία δεν είναι τυπική. Το προηγούμενο των «σπιτιών ανακύκλωσης» έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα στο πολιτικό σύστημα και στους ευρωπαϊκούς ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Οι έλεγχοι της ΕΔΕΛ είχαν καταγράψει τότε σοβαρές στρεβλώσεις. Έργα με ελλιπή τεκμηρίωση. Τεχνικές προδιαγραφές που περιόριζαν τον ανταγωνισμό. Προμήθειες εξοπλισμού σε τιμές έως και τετραπλάσιες από την αγοραία αξία. Το αποτέλεσμα ήταν το κόστος να επιστρέψει στους δήμους και τελικά στους δημότες.

Η σκιά εκείνης της υπόθεσης αιωρείται πλέον πάνω από το νέο μοντέλο ανακύκλωσης.

Το ΠΑΣΟΚ επισημαίνει ότι οι πρώτοι μεγάλοι διαγωνισμοί της DRS Hellas για μηχανήματα αυτόματης επιστροφής συσκευασιών και εγκαταστάσεις καταμέτρησης προκηρύχθηκαν με εξαιρετικά σύντομες προθεσμίες. Οι ενδιαφερόμενοι είχαν μόλις 18 ημέρες για την κατάθεση προσφορών, ενώ δεν υπήρχε σαφής αναφορά σε συνολικό προϋπολογισμό ή ανώτατο αριθμό μηχανημάτων.

Παράλληλα, στην κοινοβουλευτική ερώτηση καταγράφεται προβληματισμός για τα κριτήρια αξιολόγησης των διαγωνισμών, καθώς φαίνεται να πριμοδοτούνται εταιρείες με ήδη εγκατεστημένες υποδομές και υφιστάμενο προσωπικό σε τοπικό επίπεδο, κάτι που θα μπορούσε να περιορίσει τη δυνατότητα συμμετοχής νέων παικτών.

Στην πράξη, το ΠΑΣΟΚ αφήνει να εννοηθεί ότι διαμορφώνονται συνθήκες που ενδέχεται να οδηγήσουν σε ολιγοπωλιακές ή ακόμη και μονοπωλιακές καταστάσεις.

Η πολιτική αιχμή γίνεται ακόμη πιο έντονη στο ζήτημα των ευρωπαϊκών κανόνων ανταγωνισμού και κρατικών ενισχύσεων. Το κόμμα ζητά να διευκρινιστεί εάν έχουν ζητηθεί γνωμοδοτήσεις από τις αρμόδιες μονάδες κρατικών ενισχύσεων, επισημαίνοντας ότι τα εγγυοδοτικά αντίτιμα, παρότι δεν προέρχονται απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό, μπορεί να θεωρηθούν δημόσιοι πόροι επειδή διοχετεύονται μέσω ρυθμιστικού πλαισίου.

Η συζήτηση δεν περιορίζεται στην τυπική νομιμότητα.

Αφορά και το πολιτικό μοντέλο διαχείρισης της ανακύκλωσης στην Ελλάδα.

Το ΠΑΣΟΚ κατηγορεί την κυβέρνηση ότι, παρά τις συνεχείς ευρωπαϊκές προειδοποιήσεις για τις επιδόσεις της χώρας στη διαχείριση αποβλήτων, εξακολουθεί να δημιουργεί ένα πεδίο στο οποίο ευνοούνται συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα, χωρίς επαρκείς ασφαλιστικές δικλείδες.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην πενταετή καθυστέρηση εφαρμογής του συστήματος, παρά το γεγονός ότι το σχετικό ευρωπαϊκό πλαίσιο ενσωματώθηκε ήδη από το 2021 με τον νόμο 4819.

Το κόμμα υποστηρίζει ότι οι συνεχείς παρατάσεις, οι τροποποιήσεις της νομοθεσίας και η αλλαγή του μοντέλου από πολλαπλά συστήματα σε ένα ενιαίο πανελλαδικό σχήμα δημιουργούν την εικόνα ενός πλαισίου που ανασχεδιάζεται διαρκώς χωρίς σαφή στρατηγική τεκμηρίωση.

Ταυτόχρονα, ασκείται κριτική για την αφαίρεση των γυάλινων συσκευασιών από το πεδίο εφαρμογής του συστήματος, αλλά και για την κατάργηση προστίμων σε περίπτωση μη επίτευξης περιβαλλοντικών στόχων.

Στην αντιπολίτευση εκτιμούν ότι η κατάργηση κυρώσεων αποδυναμώνει τον ίδιο τον πυρήνα του μηχανισμού ελέγχου.

Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί ανησυχία αφορά το οικονομικό κίνητρο λειτουργίας του συστήματος. Όπως επισημαίνεται στην ερώτηση, όσο μικρότερο είναι το ποσοστό επιστροφής των εγγυήσεων στους καταναλωτές, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το ποσό που θα παραμένει στα ταμεία του φορέα διαχείρισης.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον ανοιχτά από την αντιπολίτευση είναι εάν η χώρα κινδυνεύει να οδηγηθεί σε ακόμη ένα πολυδάπανο μοντέλο ανακύκλωσης, το οποίο θα επιβαρύνει οικονομικά τους πολίτες χωρίς να διασφαλίζει ούτε την περιβαλλοντική αποτελεσματικότητα ούτε τον υγιή ανταγωνισμό.

Η κυβέρνηση μέχρι στιγμής δεν έχει απαντήσει αναλυτικά στο σύνολο των αιτιάσεων.

Ωστόσο, η κοινοβουλευτική παρέμβαση του ΠΑΣΟΚ επαναφέρει με ένταση στο δημόσιο διάλογο ένα ζήτημα που για χρόνια παρέμενε στο περιθώριο: ποιος τελικά ελέγχει την αγορά της ανακύκλωσης στην Ελλάδα και με ποιους όρους διακινούνται δημόσιου ενδιαφέροντος πόροι εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ.