ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Υπουργείο Πολιτισμού: Πολιτικά εκτεθειμένη η Μενδώνη μετά την ακύρωση των διαγωνισμών για 27 πωλητήρια αρχαιολογικών χώρων
Οι αποφάσεις φέρνουν σε δύσκολη θέση την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, καθώς αφορούν την πολυετή παραχώρηση της οικονομικής εκμετάλλευσης 27 πωλητηρίων σε κορυφαίους αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία της χώρας.
Σοβαρά ερωτήματα για τις επιλογές της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Πολιτισμού και τον τρόπο διαχείρισης της δημόσιας πολιτιστικής περιουσίας προκαλεί η ακύρωση δύο διαγωνισμών του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ) από την Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ).
Με τις αποφάσεις 1831 και 1828, η ΕΑΔΗΣΥ ακύρωσε τις επίμαχες διαδικασίες, στις οποίες περιλαμβάνεται η σύμβαση της 14ης Αυγούστου 2026 με την κοινοπραξία Space Hellas – Radiant Technologies, καθώς και ο διαγωνισμός για την παραχώρηση της διαχείρισης χώρων υγιεινής και θυρίδων φύλαξης αποσκευών στην Ακρόπολη και σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας.
Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς τα 27 πωλητήρια, μεταξύ των οποίων εκείνα της Ακρόπολης, της Κνωσού, των Δελφών και της Αρχαίας Ολυμπίας, έχουν χρηματοδοτηθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η σύμβαση προέβλεπε εξαετή διάρκεια, με δυνατότητα παράτασης για ακόμη έξι χρόνια, ενώ στον διαγωνισμό κατατέθηκε μόλις μία προσφορά.
Το νομικό πλαίσιο που οδήγησε στην ακύρωση
Στο επίκεντρο βρίσκεται η επιλογή του ΟΔΑΠ να εφαρμόσει το Προεδρικό Διάταγμα 715/1979, αντιμετωπίζοντας την παραχώρηση ως εκμίσθωση ακινήτων, αντί να ακολουθήσει το πλαίσιο του Ν. 4413/2016 για τις συμβάσεις παραχώρησης υπηρεσιών.
Η συγκεκριμένη πρακτική αποτέλεσε βασικό αντικείμενο των προσφυγών που οδήγησαν στις ακυρωτικές αποφάσεις. Σύμφωνα με τον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, η επιλογή αυτή είχε ως αποτέλεσμα να παρακαμφθούν ουσιώδεις υποχρεώσεις δημοσιότητας και να περιοριστεί ο ανταγωνισμός.
Ο Σύλλογος καταγγέλλει επίσης την ύπαρξη περιοριστικών και φωτογραφικών όρων, υποστηρίζοντας ότι η διαδικασία ευνόησε τη συμμετοχή συγκεκριμένων οικονομικών φορέων. Πρόκειται για καταγγελίες που εγείρουν πρόσθετα ερωτήματα, χωρίς η ακύρωση των διαγωνισμών να συνιστά αυτομάτως διαπίστωση δόλου ή ποινικών ευθυνών.
Η παρέμβαση των αρχαιολόγων και τα ερωτήματα προς το Υπουργείο
Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων είχε αναδείξει το ζήτημα και είχε υποβάλει στις 4 Οκτωβρίου 2026 αναφορά στους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς και στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Οι αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ εκδόθηκαν έπειτα από προδικαστικές προσφυγές ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων, ενώ η εξέλιξη ενισχύει τις δημόσιες ενστάσεις που είχε διατυπώσει ο ΣΕΑ.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το οικονομικό σκέλος της συμφωνίας. Για την εκμετάλλευση των 27 πωλητηρίων προβλεπόταν εγγυημένο μηνιαίο μίσθωμα 50.600 ευρώ, μαζί με ποσοστό 2% επί των μηνιαίων εσόδων προ ΦΠΑ. Οι συγκεκριμένοι όροι καθιστούν αναγκαία τη δημόσια τεκμηρίωση του οικονομικού οφέλους για το Δημόσιο, ιδίως όταν πρόκειται για εγκαταστάσεις σε αρχαιολογικούς χώρους με υψηλή επισκεψιμότητα.
Η εξέλιξη δημιουργεί πλέον σαφές ζήτημα πολιτικής λογοδοσίας για την ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού. Η Λίνα Μενδώνη και η διοίκηση του ΟΔΑΠ καλούνται να εξηγήσουν γιατί επελέγη το συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο, πώς διαμορφώθηκαν οι όροι των διαγωνισμών και για ποιον λόγο η διαδικασία για ένα τόσο σημαντικό δίκτυο πωλητηρίων κατέληξε σε έναν μόνο υποψήφιο ανάδοχο.
Παράλληλα, ο ΣΕΑ ζητά να εξεταστούν και προγενέστερες συμβάσεις που αφορούν πωλητήρια άλλων μουσείων και αρχαιολογικών χώρων, οι οποίες, σύμφωνα με την ανακοίνωσή του, έχουν ανατεθεί στην ίδια επιχειρηματική πλευρά με ανάλογο θεσμικό πλαίσιο.
Η ακύρωση των διαγωνισμών δεν κλείνει την υπόθεση. Αντιθέτως, ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για την κυβερνητική πολιτική εμπορικής αξιοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, τις εγγυήσεις διαφάνειας και τον δημόσιο έλεγχο των σχετικών συμβάσεων. Το επόμενο βήμα ανήκει πλέον στο Υπουργείο Πολιτισμού και στον ΟΔΑΠ, που καλούνται να αποφασίσουν πώς θα προχωρήσουν μετά τις ακυρωτικές αποφάσεις, δίνοντας παράλληλα συγκεκριμένες απαντήσεις για τις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν.
