Από τα Τέμπη στην Πλάκα: Δύο τραγωδίες, δύο διαφορετικές εικόνες στη διαχείριση του πεδίου

Γράφει ο Γαβρής Άγγελος – Δημοσιογράφος/Πολιτικός Αναλυτής

Η τραγωδία στην Πλάκα, με έξι ανθρώπους νεκρούς κάτω από τα συντρίμμια του κτιρίου της οδού Λυσικράτους, επαναφέρει ένα θεμελιώδες ζήτημα για τη λειτουργία των θεσμών μετά από μια καταστροφή: πώς προστατεύεται ο τόπος του συμβάντος, πώς διαφυλάσσονται τα πιθανά αποδεικτικά στοιχεία και πώς η πολιτική διοίκηση συνδράμει τις αρμόδιες αρχές χωρίς να υποκαθιστά το έργο τους.

Η σύγκριση με τα Τέμπη δεν μπορεί και δεν πρέπει να αφορά το είδος, τα αίτια ή την κλίμακα των δύο τραγωδιών. Πρόκειται για εντελώς διαφορετικά γεγονότα. Υπάρχει, όμως, ένα πεδίο στο οποίο η αντιπαραβολή έχει θεσμικό και πολιτικό ενδιαφέρον: ο τρόπος διαχείρισης του τόπου μιας τραγωδίας και η διαφύλαξη των στοιχείων που θα επιτρέψουν στους ειδικούς να διερευνήσουν τα αίτιά της.

Στην Πλάκα, σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής επίσημα δεδομένα, οι ρόλοι είναι σαφείς. Η Πυροσβεστική και η ΕΜΑΚ ανέλαβαν την επιχείρηση έρευνας και διάσωσης, ενώ η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού και οι πραγματογνώμονες διερευνούν τα αίτια της έκρηξης.

Ο Δήμος Αθηναίων συνδράμει με μηχανήματα, προσωπικό και υπηρεσίες. Το κρίσιμο, ωστόσο, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται αυτή η συνδρομή: σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του Δήμου, τα υλικά που απομακρύνονται από τα ερείπια μεταφέρονται σε ειδικά καθορισμένο χώρο προκειμένου να εξεταστούν από το Ανακριτικό της Πυροσβεστικής.

Πρόκειται για μια διαδικασία που, τουλάχιστον με βάση όσα έχουν γίνει έως σήμερα γνωστά, επιχειρεί να συνδυάσει την ανάγκη πρόσβασης των σωστικών συνεργείων με τη διαφύλαξη των ευρημάτων για τη διερεύνηση των αιτίων.

Ο Δούκας στο πεδίο – Η έρευνα στους ειδικούς

Ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας βρέθηκε στο σημείο της καταστροφής, ενημερώθηκε από τους επιχειρησιακούς επικεφαλής και προχώρησε σε δημόσιες ενημερώσεις για την πορεία των επιχειρήσεων.

Η παρουσία της πολιτικής ηγεσίας του Δήμου δεν εμφανίζεται, μέχρι στιγμής, να υποκαθιστά την επιχειρησιακή ή ανακριτική αρμοδιότητα των ειδικών. Αντιθέτως, τα δημοτικά μέσα τέθηκαν στη διάθεση των αρμόδιων υπηρεσιών, ενώ η Δημοτική Αστυνομία συνέδραμε στην περιφρούρηση της αποκλεισμένης ζώνης.

Παράλληλα, δέκα εμπειρογνώμονες της ΔΑΕΕ συνεχίζουν την αυτοψία, εξετάζοντας ευρήματα, μαρτυρίες, οπτικό υλικό και την κατάσταση του κτιρίου. Οι πρώτες ενδείξεις εξετάζονται από τους αρμόδιους επιστήμονες και οποιοδήποτε οριστικό συμπέρασμα για τα αίτια οφείλει να αναμένει την ολοκλήρωση της έρευνας.

Αυτή είναι μια βασική αρχή θεσμικής λειτουργίας μετά από μια τραγωδία: η πολιτική διοίκηση συνδράμει, οι διασώστες επιχειρούν και οι ειδικοί ερευνούν.

Τέμπη: Τα προβλήματα στη διαχείριση του χώρου που κατέγραψε η επίσημη διερεύνηση

Στην περίπτωση των Τεμπών, αντίθετα, η μεταγενέστερη επίσημη διερεύνηση ανέδειξε σοβαρά προβλήματα στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε ο τόπος του σιδηροδρομικού δυστυχήματος.

Το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ κατέγραψε προβλήματα στον συντονισμό των εμπλεκόμενων υπηρεσιών και στη διαχείριση του πεδίου, καθώς και απώλεια πληροφοριών που θα μπορούσαν να είναι σημαντικές για τη διερεύνηση της τραγωδίας.

Οι παρεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν τις πρώτες ημέρες μετά τη σύγκρουση και η απομάκρυνση υλικών αποτέλεσαν έκτοτε αντικείμενο δικαστικής διερεύνησης, πολιτικής αντιπαράθεσης και έντονων καταγγελιών από συγγενείς θυμάτων και κόμματα της αντιπολίτευσης.

Η εξέλιξη αυτή απέκτησε πρόσθετη δικαστική βαρύτητα το 2026, όταν ο αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου εισηγήθηκε την παραπομπή του πρώην υφυπουργού Χρήστου Τριαντόπουλου, του πρώην περιφερειάρχη Θεσσαλίας Κώστα Αγοραστού και άλλων κατηγορουμένων για την υπόθεση της αλλοίωσης του χώρου.

Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η εισαγγελική πρόταση δεν αποτελεί καταδικαστική απόφαση και ότι οι κατηγορούμενοι έχουν αρνηθεί τις κατηγορίες. Αντίστοιχα, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας έχει απορρίψει κατηγορηματικά τις καταγγελίες περί συγκάλυψης και υποστηρίζει ότι η Δικαιοσύνη είναι εκείνη που πρέπει να διερευνήσει πλήρως την υπόθεση.

Αυτές οι επισημάνσεις, ωστόσο, δεν αναιρούν το γεγονός ότι η ίδια η θεσμική διερεύνηση ανέδειξε σοβαρές αστοχίες στη διαχείριση του πεδίου και ότι το ζήτημα της αλλοίωσης του χώρου έχει πλέον αποτελέσει αντικείμενο συγκεκριμένης ποινικής διαδικασίας.

Δύο διαφορετικές εικόνες στη διαχείριση του πεδίου

Εδώ βρίσκεται η ουσία της σύγκρισης.

Στην Πλάκα βλέπουμε, με βάση όσα είναι μέχρι στιγμής δημοσίως γνωστά, μια δημοτική αρχή που βρίσκεται παρούσα στο πεδίο, διαθέτει μηχανήματα και προσωπικό στις επιχειρησιακές δυνάμεις, ενημερώνει δημόσια και αφήνει την έρευνα των αιτίων στους αρμόδιους πραγματογνώμονες.

Ακόμη σημαντικότερο: τα υλικά που απομακρύνονται δεν απορρίπτονται ανεξέλεγκτα, αλλά οδηγούνται, σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση, σε καθορισμένο χώρο ώστε να μπορούν να εξεταστούν από το Ανακριτικό της Πυροσβεστικής.

Στα Τέμπη, αντιθέτως, γνωρίζουμε πλέον από την επίσημη διερεύνηση ότι η διαχείριση του τόπου του δυστυχήματος παρουσίασε σοβαρές ανεπάρκειες, με συνέπειες στη διατήρηση πληροφοριών και στοιχείων χρήσιμων για την έρευνα.

Δεν χρειάζεται, συνεπώς, να προκαταλάβει κανείς τη Δικαιοσύνη ούτε να παρουσιάσει ως δικαστικά αποδεδειγμένη μια πολιτική καταγγελία περί συγκάλυψης για να αναδειχθεί η διαφορά.

Αρκούν τα καταγεγραμμένα γεγονότα.

Η τραγωδία της Πλάκας δείχνει μέχρι στιγμής πώς μπορεί να λειτουργεί η πολιτική διοίκηση σε μια κρίσιμη επιχείρηση: παρουσία στο πεδίο, συνδρομή στους διασώστες, σεβασμός στην αυτονομία των ερευνητών, προστασία των ευρημάτων και δημόσια ενημέρωση.

Στα Τέμπη, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα εντελώς διαφορετικό αποτέλεσμα: μια προβληματική διαχείριση του πεδίου που καταγράφηκε εκ των υστέρων από την επίσημη διερεύνηση και τροφοδότησε μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ σημαντικού μέρους της κοινωνίας και των θεσμών.

Και αυτό είναι ίσως το ισχυρότερο πολιτικό συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί χωρίς υπερβολές και χωρίς προκατάληψη για τις εκκρεμείς δικαστικές κρίσεις: μετά από μια τραγωδία, η διαφάνεια δεν αποδεικνύεται με δηλώσεις. Αποδεικνύεται από τον τρόπο με τον οποίο προστατεύεται το πεδίο, διαφυλάσσονται τα στοιχεία και αφήνονται οι αρμόδιοι να φτάσουν στην αλήθεια.