Η προστασία των ζώων στο Σύνταγμα: μια πρόταση που ξεκίνησε από την κοινωνία και έφτασε στη Βουλή

Του Θανάση Γούναρη

Υπάρχουν στιγμές στη δημόσια ζωή που δεν μετριούνται με ανακοινώσεις, φωτογραφίες ή πρόσκαιρες εντυπώσεις. Μετριούνται με το αν μια ιδέα, μια διεκδίκηση, μια πρόταση καταφέρνει να περάσει από την κοινωνία στους θεσμούς.

Η συνταγματική κατοχύρωση της προστασίας των ζώων είναι μία τέτοια περίπτωση.

Εδώ και χρόνια, όσοι βρισκόμαστε καθημερινά αντιμέτωποι με την κακοποίηση, την εγκατάλειψη, την αυθαίρετη θανάτωση και κάθε μορφή βάναυσης μεταχείρισης ζώων γνωρίζουμε κάτι πολύ καλά: οι νόμοι, όσο αναγκαίοι κι αν είναι, δεν αρκούν από μόνοι τους.

Χρειάζεται ένα ισχυρότερο θεσμικό θεμέλιο.

Χρειάζεται η Πολιτεία να αναγνωρίσει, στο ανώτατο κανονιστικό της κείμενο, ότι τα ζώα δεν είναι αντικείμενα. Είναι έμβια και αισθανόμενα όντα και η προστασία και η ευζωία τους αποτελούν ευθύνη της οργανωμένης Πολιτείας.

Με αυτή τη σκέψη συνέταξα την πρόταση της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας ΝΕΜΕΣΙΣ για την αναθεώρηση του άρθρου 24 του Συντάγματος.

Η πρόταση προβλέπει ρητά την υποχρέωση του Κράτους να μεριμνά για τον σεβασμό και την ευζωία των ζώων ως έμβιων και αισθανόμενων όντων και να λαμβάνει ιδιαίτερα μέτρα για την προστασία τους από την κακοποίηση, την εγκατάλειψη, την αδικαιολόγητη θανάτωση και κάθε μορφή βάναυσης μεταχείρισης.

Δεν πρόκειται για μια συμβολική προσθήκη λέξεων.

Η συνταγματική κατοχύρωση δημιουργεί έναν διαφορετικό θεσμικό ορίζοντα. Θέτει μια σταθερή αρχή απέναντι στην οποία θα κρίνονται οι νόμοι, οι πολιτικές και οι επιλογές της διοίκησης. Υποχρεώνει την Πολιτεία να αντιμετωπίζει την προστασία των ζώων όχι ως μια περιφερειακή πολιτική, αλλά ως ζήτημα θεσμικής ευθύνης και πολιτισμού.

Η πρόταση της ΝΕΜΕΣΙΣ υιοθετήθηκε και εντάχθηκε στην πρόταση της πλειοψηφίας για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, στο πλαίσιο του άρθρου 24. Η ίδια η δημόσια συζήτηση για την αναθεώρηση έχει ήδη συμπεριλάβει ρητά την προστασία των ζώων μεταξύ των θεμάτων που προτείνονται για το άρθρο 24.

Για μένα προσωπικά, ως συντάκτη της συγκεκριμένης πρότασης, υπάρχει ασφαλώς συγκίνηση.

Όμως το ουσιαστικό δεν είναι το όνομα εκείνου που έγραψε τις λέξεις.

Το ουσιαστικό είναι οι ίδιες οι λέξεις να αντέξουν.

Να περάσουν τη δύσκολη κοινοβουλευτική και συνταγματική διαδικασία. Να υπάρξει η αναγκαία πολιτική συναίνεση. Να φτάσουμε στο σημείο όπου η προστασία των ζώων θα αποτελεί ρητή συνταγματική επιταγή της Ελληνικής Πολιτείας.

Η αναθεώρηση του Συντάγματος δεν είναι υπόθεση ενός κόμματος. Η ίδια η διαδικασία απαιτεί αυξημένες πλειοψηφίες και διαδοχικές κοινοβουλευτικές φάσεις.

Γι’ αυτό και η προστασία των ζώων δεν πρέπει να μετατραπεί σε πεδίο μικροκομματικής αντιπαράθεσης.

Αριστεροί, σοσιαλιστές, κεντρώοι, συντηρητικοί, προοδευτικοί πολίτες μπορεί να διαφωνούμε σε πολλά. Δεν θα έπρεπε όμως να δυσκολευόμαστε να συμφωνήσουμε σε κάτι τόσο στοιχειώδες: ότι μια σύγχρονη δημοκρατική Πολιτεία οφείλει να προστατεύει τα αισθανόμενα όντα από τη βία, την εγκατάλειψη και την αυθαιρεσία του ισχυρότερου.

Γιατί τελικά ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία συμπεριφέρεται στα πιο αδύναμα πλάσματά της δεν είναι μια «φιλοζωική λεπτομέρεια».

Είναι πολιτική.

Είναι θεσμοί.

Είναι Παιδεία.

Είναι Δικαιοσύνη.

Και, πάνω απ’ όλα, είναι πολιτισμός.

Η πρόταση έκανε ένα μεγάλο βήμα.

Τώρα χρειάζεται να γίνει το επόμενο.

Να φτάσει μέχρι το Σύνταγμα.

Ο Θανάσης Γούναρης είναι Α΄ Αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας ΝΕΜΕΣΙΣ και συντάκτης της πρότασης για τη συνταγματική κατοχύρωση της προστασίας των ζώων.