Νομοσχέδιο για τις αγωγές SLAPP: Ένα πρώτο βήμα με σοβαρά κενά προστασίας

Από την παρέμβαση του Νομικού, Ζαχαρία Κεσσέ με ανάρτηση του στο “Χ”

Η ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1069 για την αντιμετώπιση των στρατηγικών αγωγών κατά της συμμετοχής του κοινού (SLAPP) αποτελεί μια αναγκαία θεσμική παρέμβαση. Σε μια περίοδο όπου δημοσιογράφοι, δικηγόροι, ακαδημαϊκοί, ακτιβιστές και ενεργοί πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με αγωγές που, σε αρκετές περιπτώσεις, λειτουργούν αποτρεπτικά για την ελευθερία της έκφρασης και τη συμμετοχή στον δημόσιο διάλογο, η δημιουργία ενός αποτελεσματικού πλαισίου προστασίας είναι επιβεβλημένη.

Ωστόσο, το σχέδιο νόμου που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση εμφανίζει σημαντικές αδυναμίες, οι οποίες, εάν δεν αντιμετωπιστούν πριν από την ψήφισή του, ενδέχεται να περιορίσουν ουσιαστικά την αποτελεσματικότητα του νέου θεσμού.

Ένα από τα βασικότερα ζητήματα αφορά την εξαίρεση των υποθέσεων ευθύνης του Δημοσίου για πράξεις ή παραλείψεις κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη δημιουργεί ερμηνευτικά περιθώρια που θα μπορούσαν να αφήσουν εκτός προστασίας σημαντικό αριθμό υποθέσεων, παρά το πνεύμα της ευρωπαϊκής Οδηγίας.

Παράλληλα, το νομοσχέδιο δεν ορίζει με σαφήνεια τι συνιστά «προδήλως αβάσιμη αγωγή», έννοια που αποτελεί τον πυρήνα της διαδικασίας πρώιμης απόρριψης. Η έλλειψη συγκεκριμένων κριτηρίων ενδέχεται να οδηγήσει σε διαφορετικές δικαστικές ερμηνείες και να δημιουργήσει ανασφάλεια δικαίου.

Προβληματισμό προκαλεί και η δικονομική αρχιτεκτονική της διαδικασίας. Νομικοί επισημαίνουν ότι υπάρχουν κενά ως προς τις συνέπειες της μη παράστασης των διαδίκων, την κατανομή του βάρους απόδειξης, την τύχη της κύριας αγωγής μετά από πρώιμη απόρριψη, καθώς και τη διαδικασία σε περίπτωση άσκησης έφεσης. Οι ελλείψεις αυτές ενδέχεται να επιβραδύνουν αντί να επιταχύνουν την απονομή της δικαιοσύνης.

Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι και το γεγονός ότι δεν προβλέπεται μεταβατική ρύθμιση για τις ήδη εκκρεμείς υποθέσεις. Εφόσον οι νέες διατάξεις δεν καταλαμβάνουν τις αγωγές που έχουν ήδη ασκηθεί, δημιουργείται ένα καθεστώς άνισης μεταχείρισης, όπου η προστασία από τις SLAPP εξαρτάται από τον χρόνο κατάθεσης της αγωγής και όχι από τα χαρακτηριστικά της.

Επιπλέον, η απουσία ειδικών προθεσμιών για την εκδίκαση των εφέσεων κατά αποφάσεων πρώιμης απόρριψης δημιουργεί τον κίνδυνο σημαντικών καθυστερήσεων, ιδίως στα μεγάλα δικαστήρια, γεγονός που θα μπορούσε να αποδυναμώσει τον σκοπό της ευρωπαϊκής Οδηγίας για ταχεία και αποτελεσματική προστασία.

Η δημόσια διαβούλευση αποτελεί την κατάλληλη ευκαιρία ώστε οι δημοσιογραφικές ενώσεις, οι Δικηγορικοί Σύλλογοι, οι επιστημονικοί φορείς και οι οργανώσεις που υπερασπίζονται την ελευθερία της έκφρασης να καταθέσουν τεκμηριωμένες προτάσεις βελτίωσης. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των στρατηγικών αγωγών δεν αποτελεί μόνο ζήτημα δικονομικού δικαίου, αλλά κρίσιμο ζήτημα προστασίας της δημοκρατίας, της ελευθερίας του Τύπου και της ενεργούς συμμετοχής των πολιτών στον δημόσιο βίο.