Connect with us

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Πλεύρης, Πολυτεχνείο και Κύπρος: Η αντιδικτατορική αντίσταση δεν διαγράφεται

Από τη μαζική αντίσταση του Νοεμβρίου 1973 στην κυπριακή τραγωδία του 1974 και την πτώση της δικτατορίας. Τι δείχνουν τα ιστορικά τεκμήρια.

Published

on

Ο Θάνος Πλεύρης μιλά από τα έδρανα της Βουλής σε φωτογραφία αρχείου
Φωτογραφία αρχείου: Νίκος Χαλκιόπουλος / INTIME PHOTO AGENCY

Στη συζήτηση για την επέτειο της 17ης Νοεμβρίου παρενέβη ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης. Σύμφωνα με την ενημέρωση της σύνταξης του theSOCIALIST για τη ραδιοφωνική του παρέμβαση στο MEGA NEWS 104,6, ο υπουργός απέδωσε την πτώση της δικτατορίας στην κυπριακή τραγωδία, υποστηρίζοντας ότι η εξέγερση του Πολυτεχνείου δεν οδήγησε στην πτώση της χούντας. Η θέση αποδίδεται σε πλάγιο λόγο, καθώς το πλήρες ηχητικό της παρέμβασης δεν ήταν διαθέσιμο κατά τη δημοσίευση.

Από την εξέγερση του Νοεμβρίου στην κατάρρευση του Ιουλίου

Τον Νοέμβριο του 1973, η κατάληψη του Πολυτεχνείου εξελίχθηκε σε μαζική λαϊκή αμφισβήτηση της δικτατορίας. Οι φοιτητές έστησαν ραδιοφωνικό σταθμό, πολίτες συγκεντρώθηκαν στους δρόμους και το καθεστώς έστειλε στρατό και αστυνομία για να καταστείλει την εξέγερση. Στις 25 Νοεμβρίου, ο Δημήτριος Ιωαννίδης ανέτρεψε τον Γεώργιο Παπαδόπουλο. Το εγχείρημα ελεγχόμενης φιλελευθεροποίησης τερματίστηκε και επιβλήθηκε σκληρότερη εκδοχή της δικτατορίας.

Τον Ιούλιο του 1974, η χούντα οργάνωσε το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου. Ακολούθησε η τουρκική εισβολή στις 20 Ιουλίου και η κατάρρευση του καθεστώτος στις 23 Ιουλίου. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίστηκε πρωθυπουργός κυβέρνησης εθνικής ενότητας τα ξημερώματα της 24ης. Η κυπριακή τραγωδία πυροδότησε την τελική κατάρρευση. Ο Νοέμβριος είχε ήδη δείξει δημόσια την έκταση της αντίστασης και το πραγματικό πρόσωπο ενός καθεστώτος που απαντούσε με στρατιωτική βία στην απαίτηση για ελευθερία.

Τι είπε ο Καραμανλής για την Κύπρο

Η φράση «Η Κύπρος κείται μακράν» έμεινε στη δημόσια μνήμη ως συμπύκνωση της επιλογής της Αθήνας τον Αύγουστο του 1974. Στο διάγγελμα της 14ης Αυγούστου, ο Καραμανλής επικαλέστηκε την απόσταση, τα στρατιωτικά τετελεσμένα και τον κίνδυνο για την άμυνα της Ελλάδας ως λόγους για τη μη ένοπλη επέμβαση. Η καθιερωμένη διατύπωση δεν υπάρχει αυτούσια στο διάγγελμα, όπως δείχνει η δημοσιευμένη έρευνα του Παυσανία Καραθανάση. Τότε ο Καραμανλής ηγούνταν της κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Ίδρυσε τη Νέα Δημοκρατία στις 4 Οκτωβρίου.

Advertisement

Η απουσία ελληνικής στρατιωτικής ενίσχυσης στη δεύτερη φάση της εισβολής παραμένει πολιτικό και ιστορικό ζήτημα. Η κοινοβουλευτική διερεύνηση της κυπριακής τραγωδίας άργησε χρόνια. Η Βουλή των Ελλήνων συγκρότησε εξεταστική επιτροπή το 1985 και οι πρώτοι τόμοι του Φακέλου της Κύπρου δόθηκαν στη δημοσιότητα το 2018, σε συνεργασία με τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Πολιτικό σχόλιο

Το βράδυ του Πολυτεχνείου υπήρξαν άνθρωποι που βγήκαν στον δρόμο γνωρίζοντας ότι διακινδύνευαν την ελευθερία και τη ζωή τους. Άλλοι έμειναν αμέτοχοι και άλλοι στήριξαν ενεργά το καθεστώς. Η Αριστερά και οι δημοκρατικές δυνάμεις που συμμετείχαν στον αντιδικτατορικό αγώνα υπερασπίστηκαν στην πράξη το δικαίωμα των πολιτών να ορίζουν τη ζωή τους. Αυτή η στάση είναι ουσιαστική πολιτική διαχωριστική γραμμή και εξηγεί γιατί η υποβάθμιση της εξέγερσης έχει συνέπειες πολύ πέρα από μια επετειακή διαφωνία.

Όταν από κυβερνητικά χείλη η κατάρρευση μιας δικτατορίας εξηγείται με τρόπο που αφήνει στο περιθώριο την αντίσταση των πολιτών, η συντηρητική και νεοφιλελεύθερη Δεξιά συναντά την ακροδεξιά λαϊκιστική ρητορική στο πεδίο της ιστορικής μνήμης. Ο αναθεωρητισμός λειτουργεί εδώ με αφαίρεση: αφαιρεί από την κοινωνία τον ρόλο που είχε και παρουσιάζει τη δημοκρατία ως αποτέλεσμα αποφάσεων κορυφής. Η υποχρέωση μιας εκλεγμένης κυβέρνησης αρχίζει από την αναγνώριση και των δύο ιστορικών ευθυνών: της καταστολής των πολιτών στην Αθήνα και του πραξικοπήματος της χούντας στην Κύπρο.

Πηγές Αρχείο ΕΡΤ, η εξέγερση του Πολυτεχνείου · ΕΡΤ, η ανατροπή Παπαδόπουλου · Αρχείο ΕΡΤ, αποκατάσταση της δημοκρατίας · Παυσανίας Καραθανάσης, Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών · Βουλή των Ελλήνων, Φάκελος της Κύπρου · Ιδρυτική διακήρυξη ΝΔ

Advertisement