Προσοχή, μη χάσουμε τους νέους μας στην ακροδεξιά προπαγάνδα

Γράφει ο Γαβρής Άγγελος

Ανησυχητικά περιστατικά σε σχολεία της Αττικής, ναζιστικά σύμβολα σε θρανία και η διάδοση της ρητορικής μίσους μέσω των κοινωνικών δικτύων.

Η εμφάνιση ναζιστικών συμβόλων, ακροδεξιών συνθημάτων και εκφράσεων μίσους σε σχολεία της Αττικής προκαλεί έντονο προβληματισμό για την επιρροή που ασκούν εξτρεμιστικές αντιλήψεις σε μερίδα των νεότερων ηλικιών. Περιστατικά που καταγράφονται σε εκπαιδευτικούς χώρους, σε συνδυασμό με τη συστηματική διακίνηση ακροδεξιού περιεχομένου στα κοινωνικά δίκτυα, αναδεικνύουν την ανάγκη να εξεταστεί σοβαρά ο τρόπος με τον οποίο η προπαγάνδα φτάνει στους εφήβους.

Σύμφωνα με δημοσιευμένες μαρτυρίες, κατά την προετοιμασία σχολικής γιορτής για την 28η Οκτωβρίου, μαθητής σε σχολείο της Αθήνας ζήτησε να διαβάσει λόγο στρατηγού της περιόδου της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά. Όταν εκπαιδευτικός επισήμανε τον αυταρχικό χαρακτήρα του καθεστώτος, ο μαθητής αντέδρασε, υποστηρίζοντας ότι παραποιείται η Ιστορία.

Σε άλλο περιστατικό, μαθητές Μουσικού Σχολείου της Αττικής φέρονται να έπαιξαν, ανήμερα της επετείου του Πολυτεχνείου, το γερμανικό στρατιωτικό εμβατήριο «Erika», το οποίο συνδέεται ιστορικά με τη ναζιστική περίοδο. Η εκτέλεση ενός μουσικού έργου δεν αποδεικνύει από μόνη της πολιτική ταύτιση. Ωστόσο, το συγκεκριμένο περιστατικό, εφόσον επιβεβαιώνεται στο περιγραφόμενο πλαίσιο, εγείρει ερωτήματα για τον συμβολισμό και τις επιρροές πίσω από την επιλογή.

Ακόμη πιο ανησυχητικές είναι οι αναφορές για εμφάνιση σβάστικων, συμβόλων των SS και της Χρυσής Αυγής σε γυμνάσιο του Αμαρουσίου, συνοδευόμενων από τη φράση «Το πρόβλημα στην Καισαριανή: ήταν μόνο 200», με ευθεία αναφορά στους 200 εκτελεσμένους αντιστασιακούς της Πρωτομαγιάς του 1944.

Από τα σχολικά θρανία στις ψηφιακές κοινότητες μίσους

Εκπαιδευτικοί περιγράφουν αυξανόμενη ανησυχία για περιστατικά στα οποία μαθητές αναπαράγουν ρατσιστικές, ομοφοβικές και νεοναζιστικές αντιλήψεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφονται ακόμη και προτάσεις μαθητών για κινητοποιήσεις με αφορμή την επέτειο της δολοφονίας δύο μελών της Χρυσής Αυγής, την 1η Νοεμβρίου 2013, με απόπειρες παρουσίασής τους ως πολιτικών «ηρώων».

Οι μαρτυρίες αυτές δεν επαρκούν για να τεκμηριώσουν γενικευμένη μετατόπιση της μαθητικής κοινότητας προς την Ακροδεξιά. Αποτελούν, όμως, προειδοποιητικά σημάδια που δεν επιτρέπεται να αντιμετωπιστούν ως απλές εφηβικές προκλήσεις, ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από εξύμνηση του ναζισμού και απαξίωση των θυμάτων του.

Σημαντικό ρόλο στη διάδοση τέτοιων αντιλήψεων διαδραματίζει το ψηφιακό περιβάλλον. Στο TikTok, στο Instagram και στο Telegram, λογαριασμοί με ακροδεξιό ή ανοιχτά νεοναζιστικό περιεχόμενο αξιοποιούν σύντομα βίντεο, συνθήματα, μουσική και διαδικτυακό χιούμορ για να παρουσιάσουν τον εξτρεμισμό ως μορφή νεανικής αμφισβήτησης.

Η χρήση αντισυστημικής γλώσσας επιτρέπει σε τέτοια δίκτυα να προσεγγίζουν νέους που αναζητούν ταυτότητα, αποδοχή και συλλογική ένταξη. Η ξενοφοβία και ο αυταρχισμός εμφανίζονται ως δήθεν επαναστατική στάση, ενώ η ιστορική πραγματικότητα παραμορφώνεται μέσα από αποσπασματικές αφηγήσεις και προπαγανδιστικό περιεχόμενο.

Η ευθύνη της Πολιτείας και το κενό της δημοκρατικής παιδείας

Η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν μπορεί να περιοριστεί σε πειθαρχικές κυρώσεις ή περιστασιακές καταδίκες. Απαιτεί συστηματική ιστορική εκπαίδευση, καλλιέργεια κριτικής σκέψης και ψηφιακό γραμματισμό, ώστε οι μαθητές να μπορούν να αναγνωρίζουν την παραπληροφόρηση, τη χειραγώγηση και τη ρητορική μίσους.

Το υπουργείο Παιδείας οφείλει να εξετάσει με σοβαρότητα τις καταγγελίες, να στηρίξει τους εκπαιδευτικούς και να ενισχύσει τα εργαλεία πρόληψης μέσα στα σχολεία. Παράλληλα, χρειάζονται ουσιαστικές παρεμβάσεις από ειδικούς, ιστορικούς, ψυχολόγους και φορείς που ασχολούνται με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η δημοκρατική διαπαιδαγώγηση δεν εξαντλείται στις σχολικές επετείους. Προϋποθέτει καθημερινή συζήτηση για την Ιστορία, τον φασισμό, τη βία και τον σεβασμό στη διαφορετικότητα, χωρίς να στιγματίζονται συλλήβδην οι νέοι ή να αντιμετωπίζεται κάθε προκλητική συμπεριφορά ως ένδειξη οργανωμένης πολιτικής ένταξης.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι να μη μείνουν οι έφηβοι μόνοι απέναντι σε μηχανισμούς διαδικτυακής στρατολόγησης και ιστορικής παραχάραξης. Η προστασία των νέων από την ακροδεξιά προπαγάνδα αποτελεί ευθύνη της εκπαίδευσης, της οικογένειας και των δημοκρατικών θεσμών. Και η απάντηση πρέπει να δοθεί εκεί όπου το φαινόμενο εκδηλώνεται: μέσα στις σχολικές κοινότητες και στο ψηφιακό περιβάλλον στο οποίο περνούν μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους.