ΘΕΜΑ: “Η Ελλάδα 2.0” – Η “πράσινη ανάπτυξη” και η καύση απορριμμάτων ως “λύση”(;)

Η καύση απορριμμάτων: το κυβερνητικό «σωσίβιο» και ο κίνδυνος περιβαλλοντικής οπισθοδρόμησης – Γράφει ο Γαβρής Άγγελος

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, αντί να επενδύσει στην πρόληψη, την ανακύκλωση και την κυκλική οικονομία, ετοιμάζεται να σπρώξει την Ελλάδα στο πιο παρωχημένο και επικίνδυνο μοντέλο διαχείρισης απορριμμάτων: την καύση. Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) που τέθηκε σε διαβούλευση παρουσιάζεται ως «λύση του μέλλοντος», όμως οι αριθμοί και οι διεθνείς εκθέσεις αποκαλύπτουν μια διαφορετική εικόνα. Η χώρα κινδυνεύει να μετατραπεί σε παράδειγμα περιβαλλοντικής οπισθοδρόμησης.

«Φίλοι της Φύσης»: Προσχηματική διαβούλευση

Στην επιστολή τους, οι «Φίλοι της Φύσης» κάνουν λόγο για μια διαδικασία προσχηματικής διαβούλευσης, χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης. Όπως υποστηρίζουν, η ΣΜΠΕ έχει στηθεί αποκλειστικά για να νομιμοποιήσει την καύση σύμμεικτων απορριμμάτων, παρακάμπτοντας τους δεσμευτικούς στόχους της Ε.Ε. για μείωση και ανακύκλωση.

Οι εκθέσεις που «καίνε» το ΥΠΕΝ

Η κριτική δεν είναι θεωρητική. Τρεις εκθέσεις που κατέθεσαν οι «Φίλοι της Φύσης» στη διαβούλευση επιβεβαιώνουν την αποτυχία της υφιστάμενης πολιτικής:

• Η Εθνική Έκθεση Βιώσιμης Ανάπτυξης (2022) παραδέχεται ότι το ελληνικό μοντέλο έχει φτάσει στα όριά του.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2025) καταγράφει πλήρη αποτυχία στη μείωση και διαχείριση αστικών στερεών αποβλήτων.
• Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος προειδοποιεί ότι η Ελλάδα είναι εκτός στόχων για το 2025.

Αντί η κυβέρνηση να διορθώσει την πορεία, επιλέγει να παραδώσει το πεδίο στις μονάδες καύσης και, κατ’ επέκταση, στα εργολαβικά συμφέροντα.

Τι κάνουν οι άλλες χώρες

Η καύση απορριμμάτων – ή waste-to-energy – εφαρμόζεται σε αρκετά κράτη της Ευρώπης και της Ασίας. Η Δανία και η Σουηδία καίνε πάνω από το 50% των απορριμμάτων τους, η Νορβηγία περίπου το ίδιο, ενώ Γερμανία και Ολλανδία φτάνουν στο 35-45%. Η Ιαπωνία αποτελεί ακραίο παράδειγμα, καίγοντας πάνω από το 70% λόγω έλλειψης χώρου για ΧΥΤΑ.

Όμως, το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι σε όλες αυτές τις χώρες η καύση λειτουργεί παράλληλα με πολύ υψηλά ποσοστά ανακύκλωσης – πάνω από 60% στη Γερμανία και την Ολλανδία – και σχεδόν μηδενική εξάρτηση από ΧΥΤΑ.

Η ελληνική αντίφαση

Στην Ελλάδα, πάνω από το 70% των απορριμμάτων θάβεται ακόμη σε ΧΥΤΑ, ενώ η ανακύκλωση παραμένει κάτω από 25%. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή της καύσης δεν αποτελεί εργαλείο ενίσχυσης μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής, αλλά κίνδυνο υπονόμευσης της ίδιας της πράσινης πολιτικής. Όπως έχουν προειδοποιήσει διεθνείς οργανισμοί, η καύση χωρίς πρόληψη και διαλογή στην πηγή οδηγεί σε ακριβές και ενεργοβόρες λύσεις με σοβαρές περιβαλλοντικές και υγειονομικές συνέπειες.

Το πολιτικό αποτύπωμα

Πίσω από τα τεχνικά δεδομένα διακρίνεται ξεκάθαρα η πολιτική στόχευση: η κυβέρνηση της ΝΔ επιχειρεί να καλύψει πρόχειρα χρόνιες αδυναμίες με μια λύση του χθες, που ευνοεί συγκεκριμένα εργολαβικά συμφέροντα. Το αποτέλεσμα θα είναι διπλό: η Ελλάδα όχι μόνο δεν θα πετύχει τους στόχους που έχει αναλάβει έναντι της Ε.Ε., αλλά θα κληθεί και να πληρώσει πρόστιμα, τα οποία τελικά θα φορτωθούν στις πλάτες των πολιτών.

Το αίτημα των περιβαλλοντικών οργανώσεων

Το μήνυμα είναι σαφές: η ΣΜΠΕ πρέπει να αποσυρθεί και να εκπονηθεί νέο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Απορριμμάτων, με έμφαση στην ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση και την κοινωνική συμμετοχή. Η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να ακολουθήσει το παράδειγμα βιώσιμων χωρών και όχι να παγιδευτεί σε ένα αντιπεριβαλλοντικό μοντέλο που την κρατά καθηλωμένη στο χθες.