ΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ: Οι 120 δόσεις που έγιναν ξαφνικά «ρεαλισμός», το καρφί Μητσοτάκη στην Ντόρα και η αριθμητική μιας προοδευτικής διακυβέρνησης

Η χθεσινή συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου έδωσε πολύ περισσότερο πολιτικό υλικό από όσο ίσως υπολόγιζε το Μέγαρο Μαξίμου. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε 120 δόσεις για συγκεκριμένες παλαιές οφειλές, ενώ το ΠΑΣΟΚ υπενθυμίζει ότι εδώ και χρόνια κινείται στην ίδια βασική κατεύθυνση. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έστειλε ταυτόχρονα μήνυμα περί «αξιολόγησης συμπεριφορών» υπουργών και βουλευτών, μετά τις δημόσιες βολές της Ντόρας Μπακογιάννη περί αλαζονείας.

Και πίσω από την κυβερνητική επικαιρότητα αρχίζει να εμφανίζεται ένα πολύ μεγαλύτερο πολιτικό ερώτημα. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις φέρνουν ΠΑΣΟΚ και ΕΛ.Α.Σ. σε ποσοστά που, αθροιστικά, πλησιάζουν πλέον εκείνα της ΝΔ. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει σήμερα συμφωνία συνεργασίας, ούτε ότι η απλή πρόσθεση δημοσκοπικών ποσοστών παράγει κυβέρνηση. Σημαίνει όμως ότι η συζήτηση για μια ενδεχόμενη προοδευτική κυβερνητική πρόταση αποκτά αριθμητική βάση που δεν μπορεί εύκολα να αγνοηθεί.

120 δόσεις: Όταν μια παλιά πρόταση του ΠΑΣΟΚ γίνεται κυβερνητική «ανάσα»

Να λοιπόν που οι 120 δόσεις δεν είναι τελικά ούτε τόσο παρωχημένη ούτε τόσο ανεφάρμοστη ιδέα όσο εμφανιζόταν όταν ερχόταν από την αντιπολίτευση.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε τη διεύρυνση της υφιστάμενης ρύθμισης από τις 72 στις 120 δόσεις, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις, για κατηγορίες παλαιών ληξιπρόθεσμων οφειλών.

Κάπου εδώ, όμως, υπάρχει μια πολιτική μνήμη που δεν μπορεί να διαγραφεί.

Το ΠΑΣΟΚ επαναφέρει από το 2022 την πρόταση των 120 δόσεων για οφειλές προς το Δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία και τους δήμους. Τον περασμένο Ιούνιο κατέθεσε εκ νέου σχετική τροπολογία στη Βουλή.

Η κυβέρνηση αντιπαρέθετε μέχρι σήμερα τα υπάρχοντα εργαλεία ρύθμισης και τον εξωδικαστικό μηχανισμό, ενώ η επιχειρηματολογία της έδινε σταθερά βάρος στην προστασία των συνεπών φορολογουμένων και στην αποτροπή επιβράβευσης των στρατηγικών κακοπληρωτών.

Για να είμαστε απολύτως ακριβείς, η σημερινή κυβερνητική ρύθμιση δεν ταυτίζεται με την ευρύτερη πρόταση του ΠΑΣΟΚ. Όμως η πολιτική μετατόπιση υπάρχει και είναι εμφανής.

Και δημιουργεί ένα απλό ερώτημα: αν οι 120 δόσεις αποτελούν σήμερα αναγκαίο εργαλείο για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, γιατί η κυβέρνηση απέρριπτε επί χρόνια την κεντρική κατεύθυνση της πρότασης όταν ερχόταν από το ΠΑΣΟΚ;

Φαίνεται πως ορισμένες προτάσεις χρειάζονται απλώς να αλλάξουν έδρανα για να αποκτήσουν ξαφνικά τη σφραγίδα του κυβερνητικού ρεαλισμού.

Τα «καβαλημένα καλάμια» μπήκαν στο Υπουργικό – Και η απάντηση Μητσοτάκη έδειξε προς Ντόρα

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο επεισόδιο, με έντονο παραπολιτικό ενδιαφέρον.

Η Ντόρα Μπακογιάννη είχε μιλήσει ανοιχτά για φαινόμενα αλαζονείας στο κυβερνητικό στρατόπεδο, καλώντας υπουργούς να «ξεκαβαλικέψουν». Ακολούθησε ο Κώστας Μπακογιάννης, ο οποίος επίσης αναφέρθηκε στο πρόβλημα της κυβερνητικής αλαζονείας.

Και στη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπενθύμισε ότι «όλους θα μας κρίνουν οι πολίτες, αλλά μέχρι τότε είναι δική μου ευθύνη να αξιολογώ συμπεριφορές υπουργών και βουλευτών».

Η χρονική ακολουθία είναι δύσκολο να περάσει απαρατήρητη. Πολιτικά ρεπορτάζ διάβασαν την αποστροφή ως έμμεση απάντηση στη Ντόρα Μπακογιάννη.

Δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιτρέπουν να παρουσιάσουμε ως δεδομένο ένα «οικογενειακό σχίσμα». Υπάρχει όμως κάτι απολύτως ορατό: μια πολιτική διαφοροποίηση μέσα στην οικογένεια Μητσοτάκη–Μπακογιάννη που εκφράζεται πλέον δημόσια.

Η Ντόρα μιλά για αλαζονεία και ζητά από υπουργούς να ξεκαβαλικέψουν. Ο Κώστας Μπακογιάννης λέει ουσιαστικά ότι το πρόβλημα το βλέπει ολόκληρη η κοινωνία. Και ο πρωθυπουργός απαντά υπενθυμίζοντας ποιος αξιολογεί υπουργούς και βουλευτές.

Όχι ακριβώς η εικόνα απόλυτης πολιτικής νηνεμίας που θα επιθυμούσε το Μέγαρο Μαξίμου.

Τέμπη: Ο Τριαντόπουλος στο Ειδικό Δικαστήριο και οι παλιές κουβέντες επιστρέφουν

Στο μεταξύ, η υπόθεση των Τεμπών επιστρέφει με τρόπο που δημιουργεί νέο πολιτικό βάρος στην κυβέρνηση.

Ο Χρήστος Τριαντόπουλος παραπέμπεται στο Ειδικό Δικαστήριο για παράβαση καθήκοντος, μαζί με ακόμη τέσσερα πρόσωπα, για την υπόθεση των παρεμβάσεων στον χώρο της τραγωδίας.

Η παραπομπή, ασφαλώς, δεν αποτελεί καταδίκη. Αλλά επαναφέρει αναπόφευκτα τις παλαιότερες κυβερνητικές τοποθετήσεις που αντιμετώπιζαν με ιδιαίτερα απαξιωτικό τρόπο τη συζήτηση για αλλοίωση του χώρου.

Μεταξύ αυτών και τη γνωστή δήλωση του Γιώργου Φλωρίδη για όσους μιλούσαν περί «μπαζώματος».

Το πολιτικό ερώτημα για το Μαξίμου είναι πλέον συγκεκριμένο: πώς αντιμετωπίζεται σήμερα μια υπόθεση που οδηγείται σε Ειδικό Δικαστήριο, όταν επί μεγάλο διάστημα κορυφαία κυβερνητικά στελέχη αντιμετώπιζαν με αυτόν τον τρόπο όσους ζητούσαν απαντήσεις;

ΠΑΣΟΚ και ΕΛ.Α.Σ.: Όχι άλλη μία μάχη για τη δεύτερη θέση – Η αριθμητική αρχίζει να λέει κάτι μεγαλύτερο

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο πολιτικό στοιχείο της περιόδου.

Η συζήτηση παρουσιάζεται συχνά ως «μονομαχία ΠΑΣΟΚ–ΕΛ.Α.Σ. για τη δεύτερη θέση». Μόνο που αυτή η ανάγνωση κινδυνεύει να χάσει το μεγαλύτερο πολιτικό γεγονός που αρχίζει να αποτυπώνεται στους αριθμούς.

Στη δημοσκόπηση της GPO, με δείγμα 1.000 ερωτηθέντων και πεδίο 14–16 Σεπτεμβρίου, η ΝΔ καταγράφεται στο 30,3%, η ΕΛ.Α.Σ. στο 15,8% και το ΠΑΣΟΚ στο 13,1%. ΕΛ.Α.Σ. και ΠΑΣΟΚ μαζί φθάνουν αριθμητικά στο 28,9%.

Στην Palmos Analysis, με δείγμα 1.021 ψηφοφόρων και πεδίο 14–18 Σεπτεμβρίου, η ΝΔ βρίσκεται στο 30,1%, η ΕΛ.Α.Σ. στο 15,2% και το ΠΑΣΟΚ στο 12,8%. Το αριθμητικό άθροισμα των δύο τελευταίων φτάνει το 28%.

Στη Metron Analysis, με δείγμα 1.307 ερωτηθέντων και πεδίο 16–22 Σεπτεμβρίου, καταγράφονται ΝΔ 30,2%, ΕΛ.Α.Σ. 15,8% και ΠΑΣΟΚ 12,6%. Και εδώ το αριθμητικό άθροισμα ΕΛ.Α.Σ.–ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στο 28,4%.

Αυτά τα αθροίσματα δεν αποτελούν πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος και πολύ περισσότερο δεν αποδεικνύουν ότι σχηματίζεται κυβερνητική πλειοψηφία. Η εκλογική αριθμητική εξαρτάται από το τελικό αποτέλεσμα όλων των κομμάτων, το εκλογικό σύστημα, τα κόμματα που θα μπουν στη Βουλή και, πάνω απ’ όλα, τις πολιτικές αποφάσεις που θα ληφθούν μετά την κάλπη.

Αποδεικνύουν όμως κάτι πολιτικά ενδιαφέρον: η απόσταση ανάμεσα στη ΝΔ και στο αριθμητικό άθροισμα των δύο μεγαλύτερων δυνάμεων του προοδευτικού χώρου έχει περιοριστεί σε λίγες μονάδες στις συγκεκριμένες μετρήσεις.

Και αυτό αλλάζει τη συζήτηση.

Τσίπρας: «Με το ΠΑΣΟΚ δεν είμαστε αντίπαλοι»

Υπάρχει μάλιστα μια δημόσια τοποθέτηση του Αλέξη Τσίπρα που αποκτά διαφορετική βαρύτητα υπό αυτό το πρίσμα.

Στη ΔΕΘ ρωτήθηκε ευθέως για το ενδεχόμενο μελλοντικής συνεργασίας με το ΠΑΣΟΚ.

Η απάντησή του ήταν καθαρή: «Με το ΠΑΣΟΚ δεν είμαστε αντίπαλοι. Είμαστε ανταγωνιστές», προσθέτοντας ότι αντίπαλος της ΕΛ.Α.Σ. είναι η Δεξιά και ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Ο Τσίπρας μίλησε επίσης για την ανάγκη συνολικής ανασύνταξης του προοδευτικού χώρου.

Από την πλευρά του, ο Νίκος Ανδρουλάκης επιμένει στη στρατηγική της αυτόνομης πορείας και αποφεύγει να μπει σε προκαταβολικά σενάρια κυβερνητικών συνεργασιών. Αυτή είναι σήμερα η επίσημη πραγματικότητα και δεν χρειάζεται να κατασκευάζονται συμφωνίες που δεν υπάρχουν.

Ταυτόχρονα, όμως, στελέχη του ευρύτερου χώρου έχουν ήδη ανοίξει δημοσίως τη συζήτηση για το τι μπορεί να συμβεί μετά την κάλπη, εφόσον οι εκλογικοί συσχετισμοί δεν επιτρέψουν αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Η πραγματική συζήτηση: Μπορεί να υπάρξει προοδευτική κυβερνητική πρόταση;

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πολιτικό ζήτημα που αξίζει να παρακολουθεί το «Μικροσκόπιο».

Όχι ποιος θα κερδίσει ποιον για μία ή δύο μονάδες στη δεύτερη θέση.

Αλλά εάν οι δυνάμεις που αυτοτοποθετούνται απέναντι στη Νέα Δημοκρατία μπορούν, μετά την καταγραφή της λαϊκής βούλησης, να διαμορφώσουν προγραμματικές συγκλίσεις ικανές να προσφέρουν διαφορετική κυβερνητική επιλογή.

Γιατί υπάρχουν αντικειμενικά και μεγάλες διαφορές. Υπάρχουν διαφορετικές ιστορικές διαδρομές, διαφορετικές πολιτικές κουλτούρες και ανοιχτοί λογαριασμοί μιας ολόκληρης δεκαετίας. Μια κυβερνητική συνεργασία δεν παράγεται με κομπιουτεράκι.

Υπάρχουν όμως και πεδία στα οποία μπορούν να αναζητηθούν συγκλίσεις: στεγαστικό, αγοραστική δύναμη, εργασιακές σχέσεις, δημόσια υγεία, θεσμοί, φορολογική δικαιοσύνη, κοινωνικό κράτος και παραγωγική ανασυγκρότηση.

Εκεί θα κριθεί εάν η σημερινή αριθμητική μπορεί κάποτε να αποκτήσει πολιτικό περιεχόμενο.

Και ίσως αυτό ακριβώς είναι το πραγματικό διακύβευμα για τον προοδευτικό χώρο: εάν θα εξαντληθεί σε μια εσωτερική διαμάχη για το ποιος θα βρίσκεται μία μονάδα πάνω από τον άλλον ή εάν θα μπορέσει να παρουσιάσει στους πολίτες σαφείς προγραμματικές επιλογές και όρους συνεργασίας, ώστε εκείνοι να αποφασίσουν στις κάλπες ποια κυβερνητική κατεύθυνση προτιμούν.

Το Μαξίμου και η τρίτη θητεία

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει καταστήσει σαφές ότι επιδιώκει τρίτη κυβερνητική θητεία. Αυτό είναι το πολιτικό δεδομένο γύρω από το οποίο θα οργανωθεί μεγάλο μέρος της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης.

Απέναντι σε αυτή την επιδίωξη, η προοδευτική αντιπολίτευση βρίσκεται μπροστά σε ένα στρατηγικό δίλημμα που δεν μπορεί να λυθεί σήμερα με δημοσκοπικές προσθέσεις: αυτόνομη πορεία μέχρι την κάλπη και, εφόσον το επιτρέψει η λαϊκή ετυμηγορία, προγραμματικός διάλογος μετά τις εκλογές ή διαφορετική στρατηγική;

Την απάντηση δεν μπορούν να δώσουν οι δημοσκοπήσεις. Θα τη δώσουν τα ίδια τα κόμματα, οι προγραμματικές τους δεσμεύσεις και τελικά οι ψηφοφόροι.

Το βέβαιο είναι ότι οι τελευταίοι αριθμοί κάνουν τη συζήτηση για την επόμενη ημέρα της ΝΔ περισσότερο συγκεκριμένη απ’ ό,τι ήταν πριν από μερικούς μήνες. Και αυτό, για το πολιτικό σύστημα, είναι πολύ σημαντικότερο από τον καθημερινό αγώνα εντυπώσεων για τη δεύτερη θέση.