Βραζιλία: Ο Λούλα έχασε τον πρώτο γύρο, όχι τη μάχη – Γιατί όλα παραμένουν ανοιχτά

Το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου στη Βραζιλία είναι αναμφίβολα ένα ισχυρό πολιτικό σοκ για τον Λούλα και το Εργατικό Κόμμα. Ο Flávio Bolsonaro πέρασε μπροστά με 47,03%, έναντι 45,16% του απερχόμενου προέδρου, ανατρέποντας μάλιστα τις περισσότερες μετρήσεις που μέχρι την παραμονή της κάλπης έδειχναν διαφορετική εικόνα.

Αυτό, όμως, είναι μόνο η μισή ανάγνωση του αποτελέσματος. Η άλλη μισή είναι ότι ο Λούλα βρίσκεται λιγότερο από δύο ποσοστιαίες μονάδες πίσω, έχοντας συγκεντρώσει σχεδόν 54 εκατομμύρια ψήφους. Και κυρίως ότι οι μετρήσεις για μια απευθείας αναμέτρηση Lula–Flávio Bolsonaro πριν από τον πρώτο γύρο περιέγραφαν μια εκλογή εξαιρετικά οριακή.

Με άλλα λόγια, στις 25 Οκτωβρίου η Βραζιλία δεν πηγαίνει σε μια τυπική επικύρωση του πρώτου γύρου. Πηγαίνει σε μια καινούργια εκλογή.

Τα μαθηματικά του δεύτερου γύρου

Ο Flávio Bolsonaro ξεκινά με το προφανές πλεονέκτημα των 2,2 εκατομμυρίων περισσότερων ψήφων και βρίσκεται αριθμητικά κοντύτερα στο 50%. Επιπλέον, ένα τμήμα των ψηφοφόρων μικρότερων δεξιών υποψηφίων αποτελεί μια δεξαμενή την οποία εύλογα θα επιχειρήσει να προσεγγίσει.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι ψήφοι μεταφέρονται μηχανικά από τον έναν υποψήφιο στον άλλον. Ο δεύτερος γύρος έχει διαφορετική πολιτική γεωγραφία. Οι ψηφοφόροι καλούνται πλέον να επιλέξουν ανάμεσα σε δύο πρόσωπα, ενώ αλλάζουν η συμμετοχή, η συσπείρωση, οι μετακινήσεις του κέντρου και η συμπεριφορά όσων απείχαν.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η δυνατότητα του Λούλα να ανατρέψει τη διαφορά.

Το 45,16% του Λούλα δεν είναι εκλογική κατάρρευση

Υπάρχει μια ουσιώδης λεπτομέρεια που κινδυνεύει να χαθεί μέσα στην εντυπωσιακή επιστροφή του μπολσοναρισμού: ο Λούλα δεν κατέρρευσε.

Παρά την κυβερνητική φθορά, την ακρίβεια, την εγκληματικότητα και τη μεγάλη συντηρητική κινητοποίηση, σχεδόν 54 εκατομμύρια Βραζιλιάνοι τον ψήφισαν ξανά. Διατηρεί επομένως έναν τεράστιο εκλογικό πυρήνα και παραμένει ανταγωνιστικός σε μια χώρα βαθιά πολωμένη κοινωνικά, γεωγραφικά και πολιτισμικά.

Το κρίσιμο για τον δεύτερο γύρο είναι αν μπορεί να μετατρέψει αυτή τη βάση σε νέα κοινωνική κινητοποίηση.

Η Βορειοανατολική Βραζιλία, οι χαμηλότερες εισοδηματικές κατηγορίες και σημαντικό τμήμα των νεότερων ψηφοφόρων αποτελούν τα προφανή πεδία στα οποία το PT θα επιχειρήσει να αυξήσει τη συμμετοχή. Παράλληλα, όμως, ο Λούλα χρειάζεται κάτι δυσκολότερο: να επαναπροσεγγίσει ένα τμήμα των μεσαίων στρωμάτων που μετακινήθηκε προς τα δεξιά.

Η εκλογή μπορεί να γίνει δημοψήφισμα για τον μπολσοναρισμό

Υπάρχει ακόμη μία σημαντική μεταβολή ανάμεσα στους δύο γύρους.

Στον πρώτο γύρο, ο Λούλα ήταν ο πρόεδρος που κρινόταν για την τετραετία του. Στον δεύτερο, όμως, υπάρχει πλέον μόνο ένας αντίπαλος απέναντί του. Αυτό επιτρέπει στο PT να επιχειρήσει να μετατρέψει την αναμέτρηση από μια ψήφο αξιολόγησης της κυβέρνησης σε μια καθαρή επιλογή ανάμεσα σε δύο διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις.

Και εδώ ο Flávio Bolsonaro θα πρέπει επίσης να απαντήσει σε ερωτήματα που στον πρώτο γύρο μπορούσε ευκολότερα να παρακάμψει. Τι σημαίνει η κυβέρνησή του για το κοινωνικό κράτος, τα εργασιακά δικαιώματα, τους θεσμούς, τις ιδιωτικοποιήσεις και τη σχέση της Βραζιλίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες του Donald Trump;

Ο δεύτερος γύρος, συνεπώς, δεν αποτελεί μόνο δοκιμασία για τον Λούλα. Είναι η πρώτη στιγμή κατά την οποία ο Flávio Bolsonaro βρίσκεται μόνος απέναντι στο 50%+1 της βραζιλιάνικης κοινωνίας.

Το κλειδί βρίσκεται σε όσους δεν έχουν ακόμη επιλέξει στρατόπεδο

Η μάχη θα κριθεί σε μερικά εκατομμύρια ψηφοφόρους. Στους κεντρώους που δεν ταυτίζονται με το PT αλλά φοβούνται μια βαθύτερη μπολσοναρική στροφή. Στους απογοητευμένους ψηφοφόρους του Λούλα που απείχαν. Στους νέους. Στα μεσαία στρώματα που πιέζονται από το κόστος ζωής. Και στους ψηφοφόρους των μικρότερων υποψηφίων που τώρα πρέπει να επιλέξουν ανάμεσα στους δύο μονομάχους.

Εκεί θα φανεί εάν το αντι-PT μέτωπο είναι ισχυρότερο από ένα πιθανό αντι-μπολσοναρικό μέτωπο.

Υπάρχει μάλιστα ένα δεδομένο που επιβάλλει μεγάλη προσοχή σε οποιαδήποτε πρόωρη πρόβλεψη: πριν από τον πρώτο γύρο, διαφορετικές δημοσκοπήσεις για την απευθείας αναμέτρηση των δύο έδιναν διαφορετικά αποτελέσματα, αρκετές μέσα στα όρια του στατιστικού σφάλματος. Άρα η πραγματική εικόνα του δεύτερου γύρου θα αρχίσει να διαμορφώνεται μόνο με τις νέες μετρήσεις που θα πραγματοποιηθούν μετά το αποτέλεσμα της 4ης Οκτωβρίου.

Ο Λούλα έχει ακόμη ένα ισχυρό πολιτικό όπλο

Και αυτό είναι η ίδια του η πολιτική βιογραφία.

Στα 80 του χρόνια, ο Luiz Inácio Lula da Silva παραμένει μια από τις ελάχιστες προσωπικότητες της παγκόσμιας Αριστεράς που διαθέτουν προσωπική σχέση δεκαετιών με τεράστια κοινωνικά στρώματα. Δεν είναι απλώς ο υποψήφιος ενός κόμματος. Για εκατομμύρια Βραζιλιάνους παραμένει συνδεδεμένος με μια συγκεκριμένη ιστορική εμπειρία κοινωνικής ανόδου και εξόδου από τη φτώχεια.

Αυτό δεν αρκεί από μόνο του για να καθορίσει την κάλπη. Του δίνει όμως μια δυνατότητα που δεν διαθέτουν πολλοί πολιτικοί ηγέτες: να μετατρέψει έναν δύσκολο δεύτερο γύρο σε προσωπική πολιτική κινητοποίηση.

Το μήνυμα και για την ελληνική Κεντροαριστερά

Γι’ αυτό και η Βραζιλία προσφέρει δύο μαθήματα ταυτόχρονα.

Το πρώτο είναι το προειδοποιητικό: η βελτίωση οικονομικών και κοινωνικών δεικτών δεν αρκεί όταν η Δεξιά κατορθώνει να κυριαρχήσει στα ζητήματα της ασφάλειας, της ταυτότητας, του φόβου και της καθημερινότητας.

Το δεύτερο, όμως, είναι εξίσου σημαντικό: μια ισχυρή κοινωνική βάση δεν εξαφανίζεται επειδή χάθηκε ένας πρώτος γύρος. Πολιτική ανατροπή μπορεί να υπάρξει όταν υπάρχει κοινωνική γείωση, σαφές πολιτικό δίλημμα και δυνατότητα κινητοποίησης ανθρώπων που διαφορετικά θα έμεναν στο σπίτι.

Η 25η Οκτωβρίου θα δείξει προς ποια κατεύθυνση θα κινηθεί αυτή η εξαιρετικά πολωμένη εκλογική αναμέτρηση. Μέχρι τότε, η διαφορά των 1,87 μονάδων είναι πραγματική και πολιτικά σημαντική. Δεν είναι όμως τελεσίδικη ετυμηγορία.