Κεντροαριστεροί… με περικεφαλαία

Γράφει ο Κωνσταντίνος Ταχτσίδης

Τα στελέχη της ελληνικής Κεντροαριστεράς θυμίζουν όλο και περισσότερο τους αυτόκλητους ιστορικούς που, μόλις κυκλοφόρησαν οι πρώτες εικόνες από την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, έσπευσαν να επισημάνουν ότι η περικεφαλαία του Αγαμέμνονα θυμίζει Μπάτμαν και ότι οι πανοπλίες των Αχαιών δεν ανταποκρίνονται στον πολεμικό εξοπλισμό της μυκηναϊκής εποχής.
Και θα μπορούσαν να είχαν δίκιο για την ιστορική ανακρίβεια αν έκαναν διάλεξη σε πανεπιστήμιο, μόνο που ο Νόλαν γύρισε μια ταινία βασισμένη στο ομηρικό έπος και όχι εκπαιδευτικό ντοκιμαντέρ για τον μυκηναϊκό οπλισμό.

Κάπως έτσι αντιμετωπίζει και η Κεντροαριστερά την κυβέρνηση Μητσοτάκη.
Εντοπίζει αντιφάσεις, καταγράφει αστοχίες, αποδομεί δηλώσεις και πανηγυρίζει κάθε φορά που αποδεικνύει ότι η Νέα Δημοκρατία έχει υποπέσει σε κάθε λογής παράπτωμα.
Μόνο που η πολιτική δεν είναι διαγωνισμός εντοπισμού λαθών.
Μπορεί να έχεις δίκιο σε κάθε επιμέρους αντιπαράθεση και παρ’ όλα αυτά να αφήνεις τον αντίπαλό σου να καθορίζει την πολιτική ατζέντα, τα όρια της συζήτησης και τελικά τους όρους με τους οποίους ασκείται ή διεκδικείται η εξουσία.

Γιατί το ερώτημα δεν είναι απλώς αν ο Μητσοτάκης κυβερνά σωστά ή λανθασμένα, αλλά αν η πολιτική που εφαρμόζει υπηρετεί συμφέροντα τα οποία μια προοδευτική κυβέρνηση θα ήταν διατεθειμένη να αμφισβητήσει.
Διαφορετικά, η Κεντροαριστερά μπορεί να “κερδίζει” καθημερινά τις αντιπαραθέσεις για τα κυβερνητικά λάθη και τα αμέτρητα σκάνδαλα, αφήνοντας στη Δεξιά το σημαντικότερο πολιτικό πλεονέκτημα. Να αποφασίζει, δηλαδή, εκείνη τι συζητάμε, τι θεωρείται εφικτό και, τελικά, ποια συμφέροντα δεν επιτρέπεται να θίξουμε.

Η Δεξιά ασκεί εξουσία, η Ακροδεξιά αποκτά επιρροή & η Κεντροαριστερά… έχει δίκιο

Αυτό ακριβώς είναι και το μεγάλο πρόβλημα πολιτικής αντιπροσώπευσης που αντιμετωπίζουμε οι προοδευτικοί πολίτες στην Ελλάδα του 2026.

Έχουμε ένα πολιτικό προσωπικό που μπορεί να εξηγήσει με εντυπωσιακή σχολαστικότητα γιατί μια διατύπωση είναι λανθασμένη, γιατί ένας πολιτικός αντίπαλος παραβίασε κάποιον κοινοβουλευτικό κανόνα ή γιατί μια συγκεκριμένη πρόταση δεν πληροί τις προϋποθέσεις της θεσμικής “σοβαρότητας”.
Δυσκολεύεται όμως να απαντήσει στο μοναδικό ερώτημα για το οποίο υπάρχει πολιτικά.
Πώς σκοπεύει να αλλάξει τη ζωή των ανθρώπων που υποτίθεται ότι εκπροσωπεί;

Ας πάρουμε για παράδειγμα την αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς.

Στην Ελλάδα του 2026, ενώ η ακροδεξιά ρητορική εξακολουθεί να βρίσκει ακροατήριο, ένα μέρος της προοδευτικής αντιπολίτευσης επιδεικνύει μεγαλύτερη ευαισθησία απέναντι στην καταγραφή της πολιτικής επιρροής του Κασιδιάρη παρά απέναντι στις κοινωνικές συνθήκες που συντηρούν αυτή την επιρροή.

Λες και η αποτελεσματικότερη μέθοδος καταπολέμησης του φασισμού είναι να σταματήσεις να τον μετράς στις δημοσκοπήσεις.
Να σπάσεις το θερμόμετρο για να θεραπεύσεις τον πυρετό.
Να απαγορεύσεις στους μετεωρολόγους να προβλέπουν καταιγίδες επειδή θέλεις να κάνεις ηλιοθεραπεία.

Και το χειρότερο είναι ότι αυτή η πολιτική αφέλεια παρουσιάζεται συχνά ως ηθική υπεροχή.
Όμως η καταγραφή της επιρροής ενός ακροδεξιού σχηματισμού δεν συνιστά αναγνώριση της νομιμότητάς του, ούτε η απουσία του από τις δημοσκοπήσεις εξαφανίζει τους ανθρώπους που δηλώνουν πρόθυμοι να τον υποστηρίξουν.

Η εκλογική νομιμότητα κρίνεται από τη Δικαιοσύνη, όμως η ύπαρξη ενός κοινωνικού φαινομένου δεν εξαρτάται από την καταγραφή του.

Και για να τελειώνουμε με τους πολιτικούς “νάνους” της Κεντροαριστεράς, τον Κασιδιαρη δεν τον “ξεπλένει” όποιος μετρά την πολιτική του επιρροή, αλλά εκείνοι που προτιμούν να τον κρύβουν κάτω από το χαλί, αντί να αναμετρηθούν με τις αιτίες που του επιτρέπουν να επιβιώνει.

Η ελληνική Κεντροαριστερά έχει αναπτύξει μια ιδιαίτερη κουλτούρα πολιτικής αυτοεπιβεβαίωσης, στην οποία η επιτυχία μετριέται περισσότερο με την ορθότητα της παρέμβασης παρά με τις συνέπειές της.
Με λίγα λόγια, το να έχεις δίκιο έχει αντικαταστήσει το να καταφέρνεις κάτι.

Από τη μία, υπάρχουν οι επαγγελματίες της πολιτικής ορθότητας.
Εκείνοι που αντιμετωπίζουν κάθε δημόσια αντιπαράθεση σαν εξεταστική διαδικασία, αναζητώντας τη λανθασμένη διατύπωση, την παραμικρή αντίφαση, την απόκλιση από τους κανόνες της θεσμικής ευπρέπειας. Μπορούν να εξηγήσουν εξαντλητικά γιατί ο πολιτικός τους αντίπαλος έχει άδικο, αλλά δυσκολεύονται να εξηγήσουν σε έναν εργαζόμενο τι ακριβώς θα αλλάξει στη ζωή του αν αποκτήσουν οι ίδιοι την εξουσία.

Από την άλλη, έχουμε τους «pick me» πολιτικούς της Κεντροαριστεράς.
Στελέχη που μοιάζουν να έχουν εκπαιδευτεί στο να αποδεικνύουν ότι είναι αρκετά σοβαρά, αρκετά μετριοπαθή και αρκετά υπεύθυνα ώστε να γίνουν αποδεκτά από το ίδιο σύστημα εξουσίας το οποίο ισχυρίζονται ότι θέλουν να αντικαταστήσουν.

Και κάπως έτσι, η πολιτική αντιπαράθεση απογυμνώνεται από το ιδεολογικό της περιεχόμενο και μετατρέπεται σε διαγωνισμό κυβερνητικής καταλληλότητας.
Ποιος είναι πιο έμπειρος, πιο θεσμικός, πιο αξιόπιστος και πιο ικανός να διαχειριστεί το κράτος και την οικονομία.
Η σύγκρουση δεν αφορά πλέον ποια κοινωνικά συμφέροντα εκπροσωπεί ο καθένας, αλλά το ποιος διαθέτει τα καλύτερα προσόντα για να διαχειριστεί ένα σύστημα του οποίου οι βασικές προτεραιότητες θεωρούνται δεδομένες.
Και έτσι, η διεκδίκηση της εξουσίας αποσυνδέεται από τη διεκδίκηση της πολιτικής αλλαγής.

Το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη θεσμική του αναγνωρισιμότητα ως εγγύηση πολιτικής αξιοπιστίας. Ο ΣΥΡΙΖΑ πλήρωσε την αποσύνθεση της σχέσης του με την κοινωνία, αλλά μεγάλο μέρος του πολιτικού προσωπικού που προήλθε από αυτόν συνεχίζει να αναζητά την ανασύνθεσή του σε καινούργιες οργανωτικές συσκευασίες.
Ακόμα και το -κάποτε- enfant terrible της ελληνικής πολιτικής σκηνής, ο Αλέξης Τσίπρας, που επέστρεψε στην πολιτική σκηνή με την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.), δεν έμεινε ανεπηρέαστος από τη βαρυτική έλξη του Κέντρου.

Και οι δύο πολιτικοί χώροι εξακολουθούν να συζητούν, με τοξική ένταση, περισσότερο για την επικράτηση στην προοδευτική παράταξη παρά για την εκπροσώπηση των κοινωνικών τάξεων που κάποτε αποτελούσαν τη δύναμή της.

Στο μεταξύ, η Νέα Δημοκρατία, στο μεταξύ, κυβερνά με πρωτοφανή ηρεμία, για κυβέρνηση που βρίσκεται στο τελευταίο μισό της δεύτερης θητείας της και η Ακροδεξιά αξιοποιεί το κενό, μετατρέποντας την ανασφάλεια σε μίσος, την κοινωνική απογοήτευση σε τιμωρητική διάθεση και την απαξίωση των θεσμών σε επιχείρημα υπέρ του αυταρχισμού.

Τόσο πρόθυμοι να ηγηθούν, τόσο λίγοι για να συγκρουστούν

Η Προοδευτική Παράταξη δεν έχει λόγο ύπαρξης αν περιορίζεται στην υπόσχεση ότι θα διαχειριστεί με περισσότερη ευαισθησία τις ίδιες ανισότητες.
Η ιστορική της αποστολή ήταν πάντα να αμφισβητεί τους συσχετισμούς που τις παράγουν, να θέτει υπό πολιτικό έλεγχο την οικονομική ισχύ, να διεκδικεί την αναδιανομή του πλούτου και να μετατρέπει την κοινωνική οργή σε οργανωμένη και συμμετοχική πολιτική δύναμη.

Κι όμως, το μεγαλύτερο μέρος της σημερινής Κεντροαριστεράς έχει εγκαταλείψει αυτή τη φιλοδοξία.
Έχει αποκτήσει τόση εξειδίκευση στο να καταγγέλλει την κυβέρνηση, αποφεύγοντας όλο και συχνότερα να αμφισβητήσει τις ίδιες τις επιλογές της, που οδήγησαν στην παντοδυναμία Μητσοτάκη, ακόμα και μετά από σχεδόν 8 χρόνια.

Γι’ αυτό, όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, το πρόβλημα της Κεντροαριστεράς δεν είναι πρωτίστως επικοινωνιακό.

Δεν της λείπει ένα καλύτερο σύνθημα, ένας πιο χαρισματικός ηγέτης, ούτε καν οι προγραμματικές διακηρύξεις, όσο νόημα κι αν έχουν αυτές όταν δεν μπορείς να τις μετατρέψεις σε συλλογική πεποίθηση.

Αυτό που της λείπει είναι ένα πολιτικό προσωπικό με την ικανότητα να αντιλαμβάνεται τις κοινωνικές συγκρούσεις και το πολιτικό θάρρος να παίρνει θέση μέσα σε αυτές.
Στελέχη που να μπορούν να αναγνωρίσουν τι συνδέει τον μισθωτό που δεν βγάζει τον μήνα, τον νέο που αδυνατεί να πληρώσει το ενοίκιο και τον μικρομεσαίο που ασφυκτιά απέναντι στα ολιγοπώλια.

Αντί γι’ αυτό, ένα μεγάλο μέρος του πολιτικού προσωπικού της Κεντροαριστεράς αναλώνεται σε εσωκομματικούς συσχετισμούς, προσωπικές στρατηγικές και διαγωνισμούς κυβερνητικής καταλληλότητας.
Είναι τόσο απασχολημένοι με το ποιος θα ηγηθεί της Προοδευτικής Παράταξης, ώστε έχουν πάψει να αναρωτιούνται ποιον ακριβώς οφείλει να εκπροσωπεί.
Και όσο αδυνατεί να αναγνωρίσει τα κοινά συμφέροντα της κοινωνικής της βάσης και τις δυνάμεις που συγκρούονται με αυτά, τόσο θα διεκδικεί την εξουσία χωρίς να μπορεί να συγκροτήσει το κοινωνικό υποκείμενο που θα τη στηρίξει.

Ο Αγαμέμνονας του Νόλαν μπορεί πράγματι να φοράει “λάθος” περικεφαλαία, όμως το πρόβλημα με την ελληνική Κεντροαριστερά είναι ότι έχει γεμίσει με πολλούς πολιτικούς που θα μπορούσαν να το αποδείξουν, αλλά ελάχιστους που θα μπορούσαν να οδηγήσουν τη χώρα στην Ιθάκη ή έστω στο νησί των Φαιάκων.

Και αν ο φασισμός εξακολουθεί να βρίσκει ακροατήριο μέσα στην ελληνική κοινωνία, το πρόβλημα δεν είναι ότι αναλυτές δημοσκόποι μετράνε το κόμμα Κασιδιάρη, αλλά ότι εκείνοι που υποτίθεται πως τον πολεμούν δυσκολεύονται να αναμετρηθούν με τις αιτίες που τον συντηρούν.

Ας το πούμε επιτέλους καθαρά, δεν μας λείπουν οι άνθρωποι που ξέρουν να αποδεικνύουν ότι έχουν δίκιο, αλλά εκείνοι που ξέρουν τι να το κάνουν.