ΗΠΑ: Μία πτωχευμένη (;)χώρα με χρέος 40 τρισ. δολάρια (!)

Στα 40,047 τρισεκατομμύρια δολάρια εκτοξεύτηκε το δημόσιο χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών, περνώντας για πρώτη φορά στην ιστορία το φράγμα των 40 τρισ. δολαρίων. Το ορόσημο, που καταγράφηκε στις 18 Αυγούστου 2026 σύμφωνα με τα στοιχεία του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, επαναφέρει με εκκωφαντικό τρόπο στο προσκήνιο το ζήτημα της δημοσιονομικής βιωσιμότητας της μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη.

Το αμερικανικό δημόσιο χρέος έχει πλέον υπερδιπλασιαστεί μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία. Τον Ιανουάριο του 2017, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ ανέλαβε για πρώτη φορά την προεδρία, βρισκόταν περίπου στα 19,95 τρισ. δολάρια. Σήμερα έχει ξεπεράσει τα 40 τρισ., καταγράφοντας μια αύξηση που αποτυπώνει τις βαθιές και διαχρονικές ανισορροπίες ανάμεσα στα δημόσια έσοδα και τις κρατικές δαπάνες.

Από το συνολικό ποσό, περίπου 32,266 τρισ. δολάρια αφορούν χρέος που διακρατείται από το κοινό, ενώ ακόμη 7,782 τρισ. δολάρια αποτελούν ενδοκυβερνητικό χρέος.

Ένα χρέος που δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της πανδημίας

Η εκρηκτική αύξηση του χρέους συνδέεται σε σημαντικό βαθμό με τις τεράστιες δημοσιονομικές παρεμβάσεις της περιόδου της πανδημίας COVID-19, επί Τραμπ και Τζο Μπάιντεν. Ωστόσο, η πανδημία δεν εξηγεί από μόνη της την εικόνα.

Περίπου το ένα τρίτο της αύξησης του χρέους αποδίδεται στην περίοδο του έντονου κρατικού δανεισμού για την αντιμετώπιση της πανδημίας, ενώ το υπόλοιπο συνδέεται με μακροχρόνιες ανισορροπίες μεταξύ φορολογικών εσόδων και κρατικών δαπανών.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο καθώς οι ΗΠΑ καλούνται να χρηματοδοτήσουν ολοένα υψηλότερες δαπάνες για κοινωνικά προγράμματα και, ταυτόχρονα, να εξυπηρετήσουν ένα τεράστιο απόθεμα χρέους με αυξημένο κόστος τόκων. Την ίδια στιγμή, οι φορολογικές περικοπές περιορίζουν τα διαθέσιμα δημόσια έσοδα.

Οι αγορές ζητούν ολοένα μεγαλύτερο τίμημα

Το ζήτημα δεν περιορίζεται πλέον στους αριθμούς του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού. Οι αγορές κρατικού χρέους αρχίζουν να απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις, καθώς οι επενδυτές καλούνται να απορροφήσουν έναν τεράστιο όγκο νέων αμερικανικών ομολόγων.

Πρόσφατη δημοπρασία 30ετών αμερικανικών ομολόγων ύψους 25 δισ. δολαρίων κατέγραψε τη μεγαλύτερη απόδοση από το 2021, ενώ οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων τίτλων κινήθηκαν σε επίπεδα που παραπέμπουν σε αυξημένη ανησυχία των επενδυτών.

Παράλληλα, το ασφάλιστρο διάρκειας για τα 10ετή αμερικανικά ομόλογα έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 12 ετών, ένδειξη ότι οι επενδυτές ζητούν μεγαλύτερη αποζημίωση για τον κίνδυνο που αναλαμβάνουν διακρατώντας μακροπρόθεσμο αμερικανικό χρέος.

Το πρόβλημα αποκτά διεθνή διάσταση. Οι ξένοι επενδυτές κατέχουν περίπου το ένα τρίτο των αμερικανικών ομολόγων, όμως η ζήτηση για αμερικανικό χρέος έχει υποχωρήσει κατά το τελευταίο έτος, αυξάνοντας τη μεταβλητότητα στις αγορές.

Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να συγκρατήσει τις αποδόσεις

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, ανακοίνωσε τον διπλασιασμό του μεγέθους των επαναγορών ομολόγων διάρκειας 10 έως 30 ετών, τουλάχιστον στα 4 δισ. δολάρια ανά πράξη, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι αποδόσεις και να συγκρατηθεί το κόστος χρηματοδότησης του αμερικανικού Δημοσίου.

Το μέγεθος, ωστόσο, του προβλήματος είναι τέτοιο ώστε τέτοιες παρεμβάσεις δύσκολα μπορούν να αντιμετωπίσουν την υποκείμενη δημοσιονομική ανισορροπία.

Η Margaret Spellings, επικεφαλής του Bipartisan Policy Center, είχε προειδοποιήσει ότι το ορόσημο των 40 τρισ. δολαρίων αποτελεί υπενθύμιση της ανάγκης να αντιμετωπιστεί η θεμελιώδης αναντιστοιχία μεταξύ εσόδων και δαπανών.

Πτωχευμένη ή υπερχρεωμένη;

Ο χαρακτηρισμός «πτωχευμένη χώρα» είναι πολιτικά ισχυρός, αλλά οικονομικά χρειάζεται προσοχή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι σήμερα μια χώρα που έχει κηρύξει πτώχευση ούτε βρίσκονται σε αδυναμία εξυπηρέτησης του χρέους τους. Διαθέτουν το δολάριο ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα και εξακολουθούν να έχουν εξαιρετικά ισχυρή πρόσβαση στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα του χρέους είναι ανύπαρκτο. Αντιθέτως, η ταχύτητα με την οποία διογκώνεται, το αυξανόμενο κόστος εξυπηρέτησής του και η ανάγκη συνεχούς έκδοσης νέων ομολόγων συνιστούν σοβαρή δημοσιονομική πρόκληση για την αμερικανική οικονομία.

Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν οι ΗΠΑ «χρεοκόπησαν». Δεν έχουν χρεοκοπήσει. Το ερώτημα είναι πόσο ακόμη μπορεί να διευρύνεται αυτή η δημοσιονομική ανισορροπία χωρίς να αυξηθεί δραματικά το κόστος δανεισμού και χωρίς να μετατραπεί το τεράστιο χρέος σε περιορισμό για την οικονομική πολιτική της Ουάσιγκτον.

Και τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια είναι πλέον ένας αριθμός που δεν μπορεί να αγνοηθεί.