Προπαγάνδα της νέας συντηρητικής Δεξιάς για αρχάριους

Γράφει ο Κωνσταντίνος Ταχτσίδης

Υπήρξε μια εποχή που η συντηρητική πολιτική ήταν, τουλάχιστον, ένα σύνολο ιδεών. Μπορούσες να διαφωνείς, αλλά υπήρχε ένα πολιτικό και οικονομικό επιχείρημα απέναντί σου. Μπορούσες να το ελέγξεις, να το αντικρούσεις ή να αποδείξεις ότι αποτυγχάνει.

Η σημερινή νέα συντηρητική Δεξιά λειτουργεί διαφορετικά.
Δεν χρειάζεται πια να σε πείσει, αλλά να σε αναγκάσει να διαλέξεις στρατόπεδο.

Διλήμματα

Ο βασικός της μηχανισμός είναι απλός, παίρνει κάθε σύνθετο πολιτικό ζήτημα, εξαφανίζει όλες τις ενδιάμεσες θέσεις και το μετατρέπει σε ένα βίαιο δίλημμα δύο επιλογών. Αυτό το τέχνασμα βρίσκεται ακριβώς στο ότι η πραγματική αντίθετη θέση δεν διατυπώνεται ποτέ.

Ή θέλεις να προστατεύσεις τα σύνορα ή θέλεις να μπαίνει στη χώρα όποιος θέλει.
Ή υπερασπίζεσαι την οικογένεια ή θέλεις να επιβάλεις τη «woke ατζέντα» στα παιδιά.
Ή στηρίζεις την αστυνομία ή βρίσκεσαι με το μέρος των εγκληματιών.
Ή αγαπάς την πατρίδα σου ή ντρέπεσαι για τη σημαία, την ιστορία και την εθνική σου ταυτότητα.
Ή θέλεις τάξη και ασφάλεια ή υπερασπίζεσαι την ανομία.
Ή υπερασπίζεσαι την ελευθερία του λόγου ή είσαι υπέρ της «πολιτικής ορθότητας» και της λογοκρισίας.
Ή θέλεις χαμηλότερους φόρους ή θέλεις ένα κράτος που αρπάζει τα χρήματα όσων εργάζονται για να τα μοιράζει σε όσους δεν εργάζονται.
Ή συμφωνείς μαζί μας ή έχεις ήδη διαλέξει την πλευρά των εχθρών της πατρίδας.

Δεν σου λένε «αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική ή μια διαφορετική και δίκαιη μεταναστευτική πολιτική ».
Σου λένε «σύνορα ή χάος».
Δεν σου λένε «περισσότερη αστυνόμευση ή διαφορετικό μοντέλο πρόληψης και αντιμετώπισης της εγκληματικότητας».
Σου λένε «αστυνομία ή εγκληματίες».

Από τη στιγμή που αποδεχθείς αυτό το πλαίσιο, η πολιτική συζήτηση έχει ήδη τελειώσει.
Δεν εξετάζονται λύσεις, αποστάσεις, δεδομένα, κόστος, κοινωνικές συνέπειες ή εναλλακτικές. Απλά διαλέγεις ομάδα.

Και όποιος επιχειρήσει να εισαγάγει έστω μια μίνιμουμ πολυπλοκότητα στο δημόσιο διάλογο, παρουσιάζεται ως ύποπτος.
Αν πεις ότι η μετανάστευση έχει κοινωνικές, οικονομικές, νομικές και ανθρωπιστικές παραμέτρους, δεν θεωρείσαι πλέον συνομιλητής, αλλά κάποιος που είναι «υπέρ των εισβολέων», μη σου πω και “λαθροκινητής” (όπως έχουμε να ειπώνεται δεκάδες φορές απο κυβερνητικά τρολ στο διασώστη Ιάσονα Αποστολόπουλο).

Φόβος

Το δεύτερο εργαλείο είναι ο φόβος.

Μετανάστευση, εγκληματικότητα, δημογραφικό, πολιτισμική παρακμή, τρομοκρατία, «αλλοίωση του έθνους».
Τα θέματα αλλάζουν, η συνταγή παραμένει ίδια.
Εντοπίζεις μια απειλή, τη μετατρέπεις σε υπαρξιακό κίνδυνο και ύστερα παρουσιάζεις κάθε πολιτική επιλογή ως ζήτημα επιβίωσης.

Δεν χρειάζεται ο φόβος να αντιστοιχεί πλήρως στην πραγματικότητα, αλλά να επαναλαμβάνεται αρκετά.

“Ελευθερία του λόγου”

Κάπου εκεί εμφανίζεται και μία από τις πιο κυνικές στρεβλώσεις της σύγχρονης συντηρητικής ρητορικής, η επίκληση της «ελευθερίας του λόγου».

Κυβερνήσεις και δισεκατομμυριούχοι, που επιτίθενται σε δημοσιογράφους, ανεξάρτητες αρχές, δικαστές, δημόσιους λειτουργούς, θεσμούς, ακόμη και κυβερνήσεις άλλων χωρών, βαφτίζουν αυτές ακριβώς τις επιθέσεις «απελευθέρωση». Υποτίθεται ότι πολεμούν τις «ελίτ», το «βαθύ κράτος», τις «διαχρονικές παθογένειες» και κάθε θεσμό που τολμά να λειτουργεί ως αντίβαρο στην εξουσία τους.

Η ελευθερία παύει να είναι καθολικό δικαίωμα και γίνεται ιδεολογικό προνόμιο.
Η δική μας ελευθερία είναι ιερή, δική σου ελευθερία είναι απειλή.

Τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης έκαναν αυτό το μοντέλο σχεδόν ακαταμάχητο και η προπαγάνδα δεν χρειάζεται πλέον να είναι πειστική, απλά να είναι παντού.
Τα ίδια διλήμματα, οι ίδιοι φόβοι, οι ίδιες λέξεις επαναλαμβάνονται σε χιλιάδες λογαριασμούς, memes, βίντεο και AI, μέχρι να πάψουν να μοιάζουν με πολιτικό μήνυμα και να γίνονται αποδεκτά ως κοινή λογική.

Η Δεξιά έχει εδώ ένα τεράστιο επικοινωνιακό πλεονέκτημα απέναντι σε μια προοδευτική παράταξη που συχνά φοβάται ακόμη και τη δική της σκιά.
Η μία πλευρά συζητά ατελείωτα τις αποχρώσεις, η άλλη θέτει το δίλλημα μαύρο ή άσπρο και οι αλγόριθμοι δεν επιβραβεύουν ούτε την ακρίβεια ούτε την πολυπλοκότητα, αλλά τη οργή και τη βεβαιότητα.

Εξάντληση

Η πόλωση δεν είναι το τελικό προϊόν αυτού του μηχανισμού, είναι το μέσο.
Η τελευταία φάση είναι η εξάντληση.

Μόνιμη οργή, μόνιμη σύγκρουση, μόνιμη τοξικότητα, μόνιμη σύγκρουση, μόνιμη τοξικότητα, το ίδιο πολιτικό θέατρο σε τηλεπαράθυρα, timelines και πρωτοσέλιδα.
Κάθε μέρα μια νέα «εθνική απειλή», ένας νέος εχθρός, ένα ακόμη θέμα που παρουσιάζεται ως η τελευταία μάχη πριν από την καταστροφή.
Και έτσι κάποια στιγμή ο πολίτης αποσύρεται, σταματά να διαβάζει, να ελέγχει, να συζητά και εν τέλει να συμμετέχει. Αποφασίζει ότι “όλοι είναι ίδιοι“, ότι “όλοι λένε ψέματα“ και ότι “τίποτα δεν έχει νόημα“.

Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη νίκη της σύγχρονης ακροδεξιάς προπαγάνδας.

Δεν χρειάζεται να σε πείσει ότι έχει δίκιο, αρκεί να σε πείσει ότι δεν υπάρχει πια τρόπος να μάθεις ποιος έχει.
Δεν χρειάζεται πλέον να κατασκευάσει μια πειστική εκδοχή της πραγματικότητας, αρκεί να καταστρέψει την εμπιστοσύνη στην ίδια την ιδέα ότι μπορεί να υπάρξει κοινή πραγματικότητα.

Και τότε η πολιτική παύει να είναι σύγκρουση ιδεών και γίνεται διαχείριση νοήματος, θυμού, φόβου και εξάντλησης.

Και όταν αυτό συμβεί, η δημοκρατία δεν χάνει απλώς μια μάχη.
Χάνει τον ίδιο τον χώρο μέσα στον οποίο μπορεί να παραχθεί η πολιτική.