ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Σκευωρία της ΑΣΠΙΔΑΣ: Πώς η υπόθεση των αξιωματικών χρησιμοποιήθηκε εναντίον των Παπανδρέου
Το πόρισμα Σίμου, η στοχοποίηση του Ανδρέα Παπανδρέου, η ρήξη της 15ης Ιουλίου και η απόφαση του στρατοδικείου.
Την άνοιξη του 1965, μια έρευνα για ομάδα κατώτερων αξιωματικών μετατράπηκε σε κατηγορία με στόχο την πολιτική ηγεσία της Ένωσης Κέντρου. Η «Σκευωρία της ΑΣΠΙΔΑΣ», όπως χαρακτήριζε την υπόθεση ο Γεώργιος Παπανδρέου, αφορά τη διαδρομή από την ύπαρξη μιας ομάδας στο στράτευμα έως τη δημόσια προβολή ενός σχεδίου για ανατροπή του Συντάγματος, στο οποίο αποδόθηκε ρόλος στον Ανδρέα Παπανδρέου.
Τι βρήκε η πρώτη έρευνα
Στις 18 Μαΐου 1965 ο «Ημερήσιος Κήρυκας» της Λάρισας δημοσίευσε τις πρώτες καταγγελίες για την ΑΣΠΙΔΑ. Στην έρευνα που ακολούθησε, ο στρατιωτικός δικαστής Ιωάννης Σίμος διαπίστωσε ότι αξιωματικοί είχαν κινηθεί για να συγκροτήσουν ομάδα και να προωθήσουν μέλη της σε θέσεις επιρροής. Το πόρισμα του Ιουνίου, όπως παρουσιάζεται στο ιστορικό αφιέρωμα του in.gr, δεν τεκμηρίωσε πολιτικές επιδιώξεις ή σύνδεση με πολιτικά πρόσωπα.

Πώς η υπόθεση πέρασε από τον στρατό στα ανάκτορα
Η δημόσια στοχοποίηση του Ανδρέα Παπανδρέου έδωσε άλλη κλίμακα στην υπόθεση. Το ζήτημα ήρθε στο προσκήνιο όταν ο Γεώργιος Παπανδρέου θέλησε να απομακρύνει τον Πέτρο Γαρουφαλιά και να αναλάβει ο ίδιος το υπουργείο Άμυνας. Το Στέμμα αντέταξε τις καταγγελίες για τον γιο του πρωθυπουργού και αρνήθηκε να συναινέσει. Η ρήξη της 15ης Ιουλίου ακολουθήθηκε από την ορκωμοσία της κυβέρνησης Νόβα.
Στο ιστορικό του κείμενο στο Documento, ο Μενέλαος Γκίβαλος εντάσσει την πολιτική αξιοποίηση της υπόθεσης στη σύγκρουση για το ποιος θα έλεγχε τις Ένοπλες Δυνάμεις. Η ερμηνεία του συνδέει τη στοχοποίηση του Ανδρέα με τις εσωτερικές αντιθέσεις της Ένωσης Κέντρου και με τον φόβο προσέγγισης ενός τμήματός της με την Αριστερά. Η ΕΔΑ και η Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη αποτέλεσαν, στη συνέχεια, ενεργό μέρος της κοινωνικής αντίδρασης στην Αποστασία.
Τι έκρινε το στρατοδικείο
Στο στρατοδικείο παραπέμφθηκαν 28 αξιωματικοί. Στις 16 Μαρτίου 1967 επιβλήθηκαν ποινές σε 15, με εύρος από δύο έως 18 χρόνια. Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν ήταν ανάμεσα στους δικασθέντες στη συγκεκριμένη δίκη. Η διάκριση έχει σημασία: οι καταδίκες αφορούσαν τους στρατιωτικούς κατηγορουμένους, ενώ ο καταλογισμός πολιτικής καθοδήγησης υπήρξε το επιχείρημα που μετέφερε την υπόθεση στην καρδιά της κυβερνητικής κρίσης. Αρχείο «Καθημερινής», απόφαση του στρατοδικείου.
Η πολιτική συνέπεια υπήρχε ήδη πριν από τη δίκη. Το ζήτημα της διοίκησης του στρατεύματος κρίθηκε με την πτώση μιας εκλεγμένης κυβέρνησης και με διαδοχικές απόπειρες συγκρότησης άλλης πλειοψηφίας. Λίγες εβδομάδες μετά τη δικαστική απόφαση, το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου ματαίωσε τις εκλογές. Η υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ δείχνει πόσο εύκολα μια κατηγορία στο όνομα της εθνικής ασφάλειας μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αμφισβήτηση της λαϊκής εντολής.
Πηγή της φωτογραφίας του Ανδρέα Παπανδρέου: Αντώνιος Πατσιαβός (ΜΙΝΙΟΝ) / ΕΛΙΑ–ΜΙΕΤ / SearchCulture.gr, CC BY 4.0.
