Trickle Down Economics – Γιατί η «ανάπτυξη» δεν είναι το ίδιο πράγμα με την ευημερία (video)

Γράφει ο Κωνσταντίνος Ταχτσίδης

Για σχεδόν 5 δεκαετίες, ο νεοφιλελευθερισμός στηρίχθηκε σε μια απλή υπόσχεση.
Αν ενισχυθούν πρώτα οι επιχειρήσεις, οι επενδυτές και όσοι βρίσκονται στην κορυφή της οικονομικής πυραμίδας, κάποια στιγμή ο παραγόμενος πλούτος θα διαχυθεί προς τα κάτω και θα φτάσει και στους υπόλοιπους.
Έτσι είχαμε χαμηλότερους φόρους για τον μεγάλο πλούτο και τα υψηλά εισοδήματα, φοροαπαλλαγές για τις μεγάλες επιχειρήσεις, απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, ιδιωτικοποιήσεις και περιορισμό του κοινωνικού κράτους.
Πάνω σε αυτή τη λογική οικοδομήθηκε μεγάλο μέρος της οικονομικής πολιτικής για να φτάσουμε σήμερα να μιλάμε για το περίφημο 1% και να είμαστε στα πρόθυρα των πρώτων τρισεκατομμυριούχων στην ιστορία.

Όμως ο πλούτος δεν μοιράζεται επειδή απλώς παράγεται.
Το ποιος κερδίζει από την ανάπτυξη είναι πάντα πολιτική επιλογή.

Η «ανάπτυξη» δεν είναι δείκτης ευημερίας

Η λέξη «ανάπτυξη» χρησιμοποιείται στην πολιτική περίπου σαν η απόλυτη απόδειξη επιτυχίας μίας κυβέρνησης. Αν η «οικονομία πάει καλά», υποτίθεται ότι αργά ή γρήγορα θα τα κέρδη θα φτάσουν και σε εμάς.

Μόνο που αυτή η αλυσίδα δεν λειτουργεί καθόλου έτσι.

Μια οικονομία μπορεί να αναπτύσσεται και ταυτόχρονα οι περισσότεροι άνθρωποι να χάνουν αγοραστική δύναμη.
Μπορεί να αυξάνονται τα εταιρικά κέρδη, οι αξίες των ακινήτων, ο τζίρος συγκεκριμένων κλάδων και οι επενδύσεις, ενώ ο μισθός των πολιτών να τελειώνει όλο και νωρίτερα το μήνα.

Δεν είναι οικονομικό παράδοξο, είναι ζήτημα κατανομής.

Το ΑΕΠ μετράει τη συνολική οικονομική δραστηριότητα.
Δε μετράει αν μπορείς να πληρώσεις το νοίκι σου.
Δε μετράει αν χρειάζεσαι δεύτερη δουλειά.
Δε μετράει αν έχεις σταματήσει να πηγαίνεις διακοπές, αν “κόβεις” από το σούπερ μάρκετ ή αν αναβάλλεις μια επίσκεψη στον οδοντίατρο επειδή δεν βγαίνει ο μήνας.

Μπορεί το ΑΕΠ να αυξάνεται επειδή αυξήθηκαν τα έσοδα από τον τουρισμό, οι τιμές των ακινήτων, οι επιχειρηματικοί τζίροι, η κατανάλωση που τροφοδοτείται από υψηλότερες τιμές και κυρίως, απο τον πληθωρισμό.

Όλα αυτά καταγράφονται ως οικονομική δραστηριότητα.

Το γεγονός ότι εσύ πληρώνεις ενοίκιο 800 ευρώ αντί για 600 για το ίδιο σπίτι προφανώς δεν σημαίνει ότι ευημερείς περισσότερο, αλλά ότι, για παράδειγμα, αναπτύσσεται ο κλάδος της βραχυχρόνιας μίσθωσης και του real estate.

Οι κυβερνήσεις λατρεύουν τις ονομαστικές αυξήσεις.

Αν ο μισθός αυξηθεί 5%, παρουσιάζεται ως βελτίωση.
Αν όμως την ίδια περίοδο το κόστος ζωής αυξηθεί πληθωριστικά 7%, η πραγματικότητα είναι ότι αγοράζεις λιγότερα.

Αυτό είναι το μόνο που έχει πραγματική σημασία για τον εργαζόμενο.
Όχι πόσα ευρώ γράφει το χαρτί της μισθοδοσίας, αλλά τι μπορεί να κάνει με αυτά.

Η ακρίβεια μπορεί έτσι να μετατρέψει μια ονομαστική αύξηση σε πραγματική μείωση μισθού, ενώ η κυβέρνηση εξακολουθεί να παρουσιάζει την αύξηση του ως επιτυχία.

Η “ανάπτυξη” δεν μοιράζεται από μόνη της

Και κάπου εδώ ας δούμε τη μεγαλύτερη πολιτική απάτη των τελευταίων 50 ετών.
Τα περίφημα trickle down economics, τον βασικό ιδεολογικό-οικονομικό μηχανισμό του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού.

Η θεωρία, όπως αναφέραμε και στην αρχή, ήταν φαινομενικά απλή.
Αν μειώσεις τους φόρους στους πλουσιότερους, αν δώσεις περισσότερο χρήμα στις μεγάλες επιχειρήσεις και αν περιορίσεις τις «παρεμβάσεις» του κράτους, ο πλούτος που θα δημιουργηθεί στην κορυφή θα περάσει σταδιακά και προς τα κάτω.
Θα γίνουν επενδύσεις, θα ανοίξουν δουλειές, θα αυξηθούν οι μισθοί και τελικά θα ωφεληθούν όλοι.

Μόνο που αυτό το «κάτω» περίμενε για δεκαετίες και ο πλούτος παρέμεινε στο ρετιρέ.

Γιατί η ανάπτυξη δεν έχει κάποιον αυτόματο μηχανισμό κοινωνικής δικαιοσύνης.
Αν δεν υπάρχουν αξιοπρεπείς μισθοί, συλλογικές συμβάσεις, φορολογία του μεγάλου πλούτου, κοινωνικό κράτος, δίκαιο φορολογικό σύστημα και πολιτικές αναδιανομής, τότε η ανάπτυξη μπορεί κάλλιστα να συνυπάρχει με πολύ φτωχότερους εργαζόμενους, ακριβότερη στέγη και μεγαλύτερες ανισότητες.

Η ευημερία είναι πολιτική επιλογή

Το ίδιο ποσοστό ανάπτυξης μπορεί να παράγει δύο εντελώς διαφορετικές κοινωνίες.

Στη μία, μεταφράζεται σε καλύτερους μισθούς, φθηνότερη κατοικία, ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας, αξιοπρεπείς συντάξεις και περισσότερο ελεύθερο χρόνο.
Στην άλλη, μεταφράζεται σε μεγαλύτερα κέρδη, περισσότερη συγκέντρωση πλούτου και μια κοινωνία που δουλεύει περισσότερο για να αγοράζει λιγότερα.

Και στις δύο περιπτώσεις το ΑΕΠ μπορεί να εμφανίζεται διαρκώς αναπτυσσόμενο. Μόνο η μία όμως μπορεί να ονομαστεί «ευημερία».

Γι’ αυτό, κάθε φορά που ακούμε ότι «η οικονομία πάει καλά», αξίζει να κάνουμε μια πολύ συγκεκριμένη ερώτηση. Για ποιον πάει καλά;

Γιατί αν η ανάπτυξη δεν αυξάνει την πραγματική αγοραστική δύναμη των πολλών, δεν μειώνει τις ανισότητες και δεν βελτιώνει τις βασικές συνθήκες της καθημερινότητας, έχουμε μια οικονομία που πέτυχε ακριβώς αυτό για το οποίο σχεδιάστηκε, δηλαδή να συγκεντρώνει τον πλούτο στους λίγους και να “μοιράζει” την ανασφάλεια στους πολλούς.

Αυτό δεν είναι παράπλευρη απώλεια του μοντέλου.
Είναι το μοντέλο.

ΥΓ. Στο παρακάτω βίντεο ο Jon Stewart εξηγεί όλα τα παραπάνω καλύτερα, μέσα σε 1,5 λεπτό.