Αγροτικές επιδοτήσεις: ευρωπαϊκό πρόβλημα, ελληνική “ΠΡΩΤΙΑ” –Ο ΟΠΕΚΕΠΕ που “τίναξε την μπάνκα” στην Ε.Ε

Τα σκάνδαλα γύρω από τις αγροτικές επιδοτήσεις δεν αποτελούν ελληνική ιδιαιτερότητα. Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, ένα σύστημα που διαχειρίζεται τεράστιους πόρους, όπως η Κοινή Αγροτική Πολιτική, παράγει αναπόφευκτα εστίες εκμετάλλευσης. Οι έρευνες της Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχουν αποκαλύψει δεκάδες υποθέσεις σε χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Ρουμανία, η Κροατία και η Βουλγαρία. Το μοτίβο είναι επαναλαμβανόμενο: ψευδείς δηλώσεις εκτάσεων, εικονικά αγροτικά σχήματα, δίκτυα που εκμεταλλεύονται τα κενά των ελέγχων.

Η κρίσιμη διαφοροποίηση δεν βρίσκεται στις μεθόδους αλλά στο επίπεδο ευθύνης. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές περιπτώσεις, η απάτη παραμένει περιφερειακή. Εντοπίζεται σε αγρότες, επιχειρηματικά σχήματα, μεσάζοντες ή, στη χειρότερη εκδοχή, σε χαμηλόβαθμους διοικητικούς παράγοντες. Δεν προκύπτει, τουλάχιστον με τα μέχρι σήμερα δεδομένα, άμεση εμπλοκή του πυρήνα της πολιτικής εξουσίας.

Στην Ελλάδα, όμως, η εικόνα αποκτά διαφορετικά χαρακτηριστικά. Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν περιορίζεται σε τοπικά δίκτυα ή μεμονωμένες πρακτικές. Η δικογραφία που έχει διαβιβαστεί φέρεται να περιλαμβάνει αναφορές σε πρώην υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και πρώην υφυπουργό, ενώ έχουν κατατεθεί αιτήματα άρσης ασυλίας για έντεκα εν ενεργεία βουλευτές της Νέα Δημοκρατία, προκειμένου να εξεταστούν στο πλαίσιο της έρευνας.

Η μετατόπιση αυτή αλλάζει τη φύση της υπόθεσης. Από μια συνηθισμένη περίπτωση εκμετάλλευσης αδυναμιών του συστήματος, περνάμε σε ένα πεδίο όπου διερευνάται η πιθανή εμπλοκή τμήματος του ίδιου του πολιτικού προσωπικού. Και αυτό είναι το στοιχείο που διαφοροποιεί ποιοτικά την ελληνική περίπτωση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Σε Ιταλία, Ισπανία ή Ρουμανία, τα ποσά μπορεί να είναι υψηλά και τα δίκτυα εκτεταμένα, αλλά η πολιτική κορυφή παραμένει εκτός του κάδρου των ερευνών. Αντίθετα, στην ελληνική περίπτωση, η συζήτηση μεταφέρεται στον ίδιο τον πυρήνα της εξουσίας, δημιουργώντας ένα ζήτημα που δεν είναι μόνο οικονομικό ή ποινικό, αλλά βαθιά θεσμικό.

Η σημασία αυτής της εξέλιξης δεν περιορίζεται στο πολιτικό κόστος. Αγγίζει την ίδια τη λειτουργία του κράτους και τη σχέση εμπιστοσύνης με τους πολίτες. Όταν η διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων τίθεται υπό αμφισβήτηση σε ανώτατο επίπεδο, δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη κρίση. Πρόκειται για ρήγμα αξιοπιστίας.

Σε αυτό το περιβάλλον, η φθορά της κυβέρνησης της Νέα Δημοκρατία δεν φαίνεται να προκύπτει πρωτίστως από την πίεση της αντιπολίτευσης. Προκύπτει από τη συσσώρευση υποθέσεων που διαβρώνουν την εικόνα της. Όταν τέτοιες εξελίξεις φτάνουν μέχρι τον πυρήνα της εξουσίας, η πολιτική φθορά παύει να είναι διαχειρίσιμη.

Με απλούς όρους, η απειλή δεν είναι μόνο εκλογική. Είναι υπαρξιακή για την ίδια την κυβερνητική αξιοπιστία. Και σε αυτές τις συνθήκες, η απώλεια εμπιστοσύνης δεν προκύπτει επειδή κάποιος άλλος πείθει περισσότερο, αλλά επειδή το ίδιο το σύστημα εξουσίας αποδυναμώνει τον εαυτό του.