Δημοσκόπηση Interview: Η Κεντροαριστερά είναι πλειοψηφικό αίτημα, αλλά παραμένει κατακερματισμένη πολιτική δύναμη

Η ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα εδραιώνεται στη δεύτερη θέση, το ΠΑΣΟΚ δείχνει αντοχή και η υπόλοιπη προοδευτική παράταξη κινδυνεύει να μείνει εκτός Βουλής – Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι η κοινωνική απήχηση του χώρου, αλλά η αδυναμία συγκρότησης ενός πειστικού πόλου εξουσίας

Η νέα δημοσκόπηση της Interview για την «Political» δεν αποτυπώνει απλώς ακόμη μία άνετη πρωτιά της Νέας Δημοκρατίας. Αν διαβαστεί πίσω από τους τίτλους και τις μπάρες των κομμάτων, περιγράφει ένα πολύ πιο σύνθετο πολιτικό φαινόμενο: η Κεντροαριστερά διαθέτει σημαντικό εκλογικό απόθεμα, αλλά εξακολουθεί να αδυνατεί να το μετατρέψει σε ενιαία πολιτική και κυβερνητική πρόταση.

Στην εκτίμηση εκλογικού αποτελέσματος, η ΝΔ βρίσκεται στο 29,1%, η ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα στο 15,5% και το ΠΑΣΟΚ στο 13,2%. Ακολουθούν Ελληνική Λύση 9,4%, ΚΚΕ 7%, Ελπίδα 4,8%, Φωνή Λογικής 3,9%, Πλεύση Ελευθερίας 3,1%, ΜέΡΑ25 3%, ΣΥΡΙΖΑ 2,8% και Νέα Αριστερά μόλις 0,5%.

Η πρώτη ανάγνωση είναι εύκολη. Η δεύτερη, όμως, είναι πολιτικά πολύ σημαντικότερη.

Η Κεντροαριστερά υπάρχει. Αυτό που ακόμη δεν υπάρχει είναι ο πολιτικός μηχανισμός που θα την ενώσει.

Το 28,7% των Τσίπρα και ΠΑΣΟΚ

Μόνο η ΕΛΑΣ και το ΠΑΣΟΚ αθροίζουν 28,7% στην εκτίμηση αποτελέσματος. Πρόκειται για ένα ποσοστό που βρίσκεται ουσιαστικά στο ίδιο εκλογικό μέγεθος με το 29,1% της Νέας Δημοκρατίας.

Η αριθμητική, ασφαλώς, δεν αποτελεί αυτομάτως πολιτική. Οι ψηφοφόροι διαφορετικών κομμάτων δεν προστίθενται μηχανιστικά και καμία δημοσκόπηση δεν επιτρέπει να θεωρήσουμε ότι ένα κοινό σχήμα θα διατηρούσε αυτούσιο το άθροισμα των επιμέρους δυνάμεων.

Το εύρημα, ωστόσο, αποκαλύπτει κάτι που δύσκολα παρακάμπτεται: ο πολιτικός χώρος που βρίσκεται ανάμεσα στη ΝΔ και στην παραδοσιακή Αριστερά δεν είναι μικρός. Είναι διασπασμένος.

Και εάν στο 28,7% προστεθούν τμήματα της υπόλοιπης προοδευτικής ψήφου –ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά, ΜέΡΑ25, Πλεύση Ελευθερίας– προκύπτει μια ευρύτερη κοινωνική δεξαμενή πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που σήμερα εκφράζει οποιοσδήποτε μεμονωμένος φορέας. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος μιας υποθετικής συμμαχίας. Αποτελεί ένδειξη του μεγέθους του κατακερματισμού.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο πολιτικό συμπέρασμα της μέτρησης.

Η ΝΔ δεν κυριαρχεί επειδή έχει κατακτήσει το κοινωνικό κέντρο. Κυριαρχεί εκλογικά επειδή απέναντί της δεν έχει ακόμη συγκροτηθεί αντίστοιχου μεγέθους πόλος εξουσίας.

Η ίδια η δημοσκόπηση ενισχύει αυτή την ανάγνωση. Στην πρόθεση ψήφου η ΝΔ βρίσκεται μόλις στο 26,3%, ενώ το 28% των πολιτών δηλώνει ότι θα ψήφιζε με στόχο να εκφράσει διαμαρτυρία απέναντι συνολικά στο πολιτικό σύστημα, το 27% για να ενισχύσει την αντιπολίτευση και άλλο 18% για να περιορίσει τη δύναμη της κυβέρνησης. Μόνο το 24% δηλώνει ως κυρίαρχο στόχο την επιβράβευση της κυβέρνησης.

Αυτό είναι ένα πολιτικό καμπανάκι που δεν αφορά μόνο το Μαξίμου. Αφορά πρωτίστως την αντιπολίτευση.

Διότι υπάρχει αντικυβερνητική κοινωνική διάθεση χωρίς να υπάρχει ακόμη αντίστοιχη συγκέντρωση της ψήφου σε μια εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.

Ο Τσίπρας κέρδισε τη δεύτερη θέση – όχι ακόμη την ηγεμονία

Για τον Αλέξη Τσίπρα η εικόνα είναι διττή.

Η ΕΛΑΣ έχει πλέον εδραιωθεί ως δεύτερη πολιτική δύναμη. Δεν πρόκειται για φωτογραφία μιας μεμονωμένης δημοσκόπησης. Στην Interview του Ιουλίου βρισκόταν στο 17,4% της εκτίμησης έναντι 12,3% του ΠΑΣΟΚ, ενώ στις 25 Αυγούστου η ίδια εταιρεία κατέγραφε στην πρόθεση ψήφου ΕΛΑΣ 14,5% και ΠΑΣΟΚ 10%.

Σήμερα, όμως, η απόσταση περιορίζεται αισθητά.

Η ΕΛΑΣ υποχωρεί από 17,4% σε 15,5%, ενώ το ΠΑΣΟΚ ανεβαίνει από 12,3% σε 13,2% στην εκτίμηση αποτελέσματος. Η μεταξύ τους διαφορά συρρικνώνεται έτσι από 5,1 σε μόλις 2,3 μονάδες.

Αυτό σημαίνει ότι ο Τσίπρας έχει πετύχει κάτι σημαντικό, αλλά όχι ακόμη το καθοριστικό.

Έχει καταφέρει να ανασυγκροτήσει γύρω του σημαντικό τμήμα της κατακερματισμένης μετα-ΣΥΡΙΖΑ ψήφου και να καταλάβει τη δεύτερη θέση. Δεν έχει καταφέρει ακόμη να δημιουργήσει το ρεύμα που θα μετατρέψει τη δεύτερη θέση σε πραγματική απειλή για την κυβερνητική πρωτοκαθεδρία της ΝΔ.

Το 15,5% απέχει 13,6 μονάδες από τη ΝΔ. Πρόκειται για απόσταση πολύ μεγάλη για να μπορεί σήμερα να μιλήσει κανείς για εκλογικό ντέρμπι.

Αυτό ακριβώς είναι το επόμενο στρατηγικό πρόβλημα του Τσίπρα: η ΕΛΑΣ πρέπει να αποδείξει ότι διαθέτει οροφή πολύ υψηλότερη από το 15%-17% και ότι μπορεί να προσελκύσει κεντρώους, σοσιαλδημοκράτες, απογοητευμένους ψηφοφόρους της ΝΔ και –κυρίως– πολίτες που έχουν εγκαταλείψει συνολικά την κομματική πολιτική.

Το ΠΑΣΟΚ δεν κατέρρευσε – και αυτό αλλάζει τη συζήτηση

Εδώ βρίσκεται ίσως η περισσότερο ενδιαφέρουσα εξέλιξη για το ΠΑΣΟΚ.

Παρά την πίεση που του ασκεί η επανεμφάνιση Τσίπρα και παρά την απώλεια της δεύτερης θέσης, το ΠΑΣΟΚ δεν εξαφανίζεται από τον χάρτη.

Αντιθέτως, στη συγκεκριμένη Interview ανακάμπτει από το 12,3% στο 13,2% στην εκτίμηση, ενώ στην πρόθεση ψήφου βρίσκεται στο 11,9%.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η εμφάνιση ενός ισχυρού σχήματος υπό τον Τσίπρα θα μπορούσε θεωρητικά να είχε οδηγήσει σε πολύ μεγαλύτερη αποσυσπείρωση του ΠΑΣΟΚ. Μέχρι στιγμής δεν συμβαίνει.

Υπάρχει μάλιστα ένα ακόμη ποιοτικό στοιχείο από πρόσφατη έρευνα της Interview που αξίζει προσοχής: το 51% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ αυτοπροσδιορίζεται ως κεντροαριστερό και άλλο 40% ως κεντρώο, ενώ μόλις 9% ως αριστερό.

Αυτό εξηγεί και γιατί η σχέση ΠΑΣΟΚ–ΕΛΑΣ δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί απλώς ως μάχη για το ποιος θα κληρονομήσει τον παλιό ΣΥΡΙΖΑ.

Το ΠΑΣΟΚ διαθέτει διαφορετική κοινωνική και πολιτική γεωγραφία. Η εκλογική του βάση εκτείνεται βαθύτερα προς το Κέντρο και επομένως μπορεί δυνητικά να αποτελέσει κρίσιμο κρίκο μιας ευρύτερης προοδευτικής πλειοψηφίας.

Το πρόβλημα είναι άλλο: με 13,2%, το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να βρίσκεται πολύ μακριά από το μέγεθος που απαιτεί η ιστορική φιλοδοξία του να αποτελέσει τον κεντρικό φορέα της δημοκρατικής παράταξης.

Δεν αρκεί πλέον η αντοχή. Χρειάζεται διεύρυνση.

Το δίλημμα της Κεντροαριστεράς: ανταγωνισμός μέχρι τέλους ή προοδευτική κυβερνητική πρόταση

Κάπου εδώ η δημοσκόπηση μετατρέπεται από εκλογική φωτογραφία σε στρατηγικό δίλημμα.

ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ μπορούν να συνεχίσουν επί μήνες να ανταγωνίζονται για τη δεύτερη θέση. Ο ένας να προσπαθεί να πάρει δύο μονάδες από τον άλλο και ο άλλος να επιχειρεί να αντιστρέψει την κατάταξη.

Υπάρχει όμως ένας προφανής κίνδυνος: να κερδίσει κάποιος τη μάχη της δεύτερης θέσης και να χάσει ολόκληρος ο χώρος τη μάχη της διακυβέρνησης.

Διότι σήμερα ο Τσίπρας βρίσκεται στο 15,5% και το ΠΑΣΟΚ στο 13,2%, ενώ η ΝΔ παραμένει στο 29,1%. Η αριθμητική δεν επιβάλλει συνεργασία. Επιβάλλει όμως πολιτική συζήτηση για το πώς μπορεί να υπάρξει κυβερνητική εναλλακτική.

Και εδώ αποκτούν διαφορετικό βάρος οι παρεμβάσεις που έχουν γίνει από τον Χάρη Δούκα για την ανάγκη διαλόγου και συνεννόησης των προοδευτικών δυνάμεων. Η σχετική συζήτηση είχε ήδη προκαλέσει αντιδράσεις στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ και αντιπαράθεση με την ΕΛΑΣ.

Υπό το φως των σημερινών αριθμών, όμως, το ζήτημα δύσκολα μπορεί να απορριφθεί ως εσωκομματική τακτική.

Αποκτά χαρακτήρα στρατηγικού ερωτήματος για ολόκληρη τη δημοκρατική παράταξη.

Όχι ως πρόταση βιαστικής συγκόλλησης κομμάτων. Ούτε ως επιστροφή σε συμφωνίες κορυφής χωρίς κοινωνική νομιμοποίηση. Αλλά ως ανάγκη δημιουργίας ενός προγραμματικού πεδίου σύγκλισης: ακρίβεια και εισόδημα, στεγαστική κρίση, κοινωνικό κράτος, δημόσια υγεία και παιδεία, θεσμοί και κράτος δικαίου, παραγωγικό μοντέλο, κλιματική πολιτική, αποκέντρωση και ισχυρή Αυτοδιοίκηση.

Εκεί μπορεί να δοκιμαστεί στην πράξη αν υπάρχει κοινός τόπος.

ΣΥΡΙΖΑ και Νέα Αριστερά βρίσκονται πλέον μπροστά σε υπαρξιακό πρόβλημα

Υπάρχει, τέλος, ένας ελέφαντας στο δωμάτιο.

Ο ΣΥΡΙΖΑ καταγράφεται στο 2,8% στην εκτίμηση αποτελέσματος και η Νέα Αριστερά στο 0,5%.

Για δύο κόμματα που προέρχονται από τον ίδιο ιστορικό πολιτικό κορμό και διαθέτουν κοινοβουλευτική παρουσία, στελέχη, οργανώσεις και πολιτική ιστορία, τα μεγέθη αυτά δεν συνιστούν απλώς εκλογική υποχώρηση.

Συνιστούν κρίση πολιτικής χρησιμότητας.

Ιδίως εάν η ΕΛΑΣ του Τσίπρα έχει ήδη απορροφήσει το μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής δυναμικής του χώρου, το ερώτημα για ΣΥΡΙΖΑ και Νέα Αριστερά γίνεται αμείλικτο: ποια ακριβώς κοινωνική ανάγκη εκπροσωπούν αυτοτελώς που δεν μπορεί να εκπροσωπηθεί μέσα από μια ευρύτερη προοδευτική ανασύνθεση;

Το ίδιο, με διαφορετικούς όρους, αφορά και τις υπόλοιπες δυνάμεις της προοδευτικής αντιπολίτευσης.

Το παράδοξο είναι πλέον εντυπωσιακό: υπάρχουν περισσότερες προοδευτικές κομματικές ηγεσίες από όσες αντέχει εκλογικά ο ίδιος ο προοδευτικός χώρος.

Η επόμενη μάχη δεν είναι για τη δεύτερη θέση

Το βασικό μήνυμα της Interview δεν είναι τελικά ότι η ΝΔ προηγείται με 13,6 μονάδες. Ούτε ότι ο Τσίπρας είναι δεύτερος. Ούτε καν ότι το ΠΑΣΟΚ μειώνει την απόσταση από την ΕΛΑΣ.

Το σημαντικότερο μήνυμα βρίσκεται αλλού.

Υπάρχει μια κυβέρνηση που στην πρόθεση ψήφου βρίσκεται στο 26,3%, την ώρα που σημαντικό μέρος της κοινωνίας δηλώνει ότι θέλει να ενισχύσει την αντιπολίτευση, να περιορίσει την κυβέρνηση ή να εκφράσει συνολική διαμαρτυρία απέναντι στο πολιτικό σύστημα.

Και απέναντί της υπάρχει μια πολυδιασπασμένη προοδευτική αντιπολίτευση, η οποία διαθέτει σημαντικό συνολικό κοινωνικό ακροατήριο αλλά όχι ακόμη κοινή στρατηγική εξουσίας.

Αυτό είναι το πραγματικό πλεονέκτημα του Κυριάκου Μητσοτάκη σήμερα.

Όχι μια αδιαμφισβήτητη κοινωνική ηγεμονία της Νέας Δημοκρατίας, αλλά η απουσία ενός ενιαίου, αξιόπιστου και κυβερνητικά πειστικού αντιπάλου.

Και γι’ αυτό η μεγάλη πολιτική μάχη της επόμενης περιόδου στην Κεντροαριστερά δεν θα κριθεί μόνο στο ποιος θα είναι δεύτερος στις δημοσκοπήσεις. Θα κριθεί στο ποιος μπορεί να διαμορφώσει τους όρους μιας νέας προοδευτικής πλειοψηφίας.

Εάν η ΕΛΑΣ και το ΠΑΣΟΚ εγκλωβιστούν σε έναν πόλεμο χαρακωμάτων για δύο ή τρεις δημοσκοπικές μονάδες, η ΝΔ θα εξακολουθήσει να εμφανίζεται κυρίαρχη ακόμη και με ποσοστά αισθητά χαμηλότερα από εκείνα των προηγούμενων εθνικών εκλογών.

Εάν, αντίθετα, ανοίξει μια σοβαρή προγραμματική συζήτηση για την επόμενη ημέρα της χώρας, χωρίς ηγεμονισμούς και χωρίς τεχνητές συγκολλήσεις, τότε το σημερινό 29,1% της ΝΔ παύει να μοιάζει με απροσπέλαστο πολιτικό τείχος.

**Για την Κεντροαριστερά, συνεπώς, το ερώτημα δεν είναι πλέον εάν υπάρχει χώρος. Οι αριθμοί δείχνουν ότι υπάρχει. Το ερώτημα είναι εάν θα υπάρξει πολιτικό σχέδιο ικανό να τον μετατρέψει από κατακερματισμένο εκλογικό άθροισμα σε πλειοψηφικό ρεύμα διακυβέρνησης.**