Σερβία: Οι φοιτητές έφεραν τον Βούτσιτς στις κάλπες – Αλλάζει αξίωμα για να παραμείνει στην εξουσία

Το SNS τον προτείνει για την πρωθυπουργία μετά τις πρόωρες εκλογές. Η αποχώρηση από την Προεδρία δεν σημαίνει αποχώρηση από την πολιτική εξουσία.

Το φοιτητικό κίνημα της Σερβίας δεν έχει ανατρέψει τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Τον έχει αναγκάσει, όμως, να αλλάξει το πολιτικό του σχέδιο, να οδηγηθεί σε πρόωρες εκλογές και να αναζητήσει νέα λαϊκή νομιμοποίηση, επιχειρώντας ταυτόχρονα να μεταφέρει το κέντρο της εξουσίας από την Προεδρία στην πρωθυπουργία.

Το κυβερνών Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) πρότεινε επισήμως τον Βούτσιτς για τη θέση του πρωθυπουργού, εφόσον επικρατήσει στις πρόωρες κοινοβουλευτικές εκλογές, οι οποίες αναμένεται να διεξαχθούν στις 25 Οκτωβρίου. Η ημερομηνία, πάντως, δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί με επίσημη προκήρυξη.

Ο ίδιος ο Βούτσιτς έχει πλέον δηλώσει ότι, αφού ολοκληρώσει τις προγραμματισμένες διεθνείς και κρατικές υποχρεώσεις του, θα παραιτηθεί από την Προεδρία και θα μπει στην προεκλογική μάχη διεκδικώντας εκ νέου την εμπιστοσύνη των Σέρβων ψηφοφόρων.

Αποχωρεί από την Προεδρία, όχι από την εξουσία

Η κίνηση κάθε άλλο παρά σηματοδοτεί πολιτική αποχώρηση. Ο Βούτσιτς βρίσκεται στη δεύτερη και τελευταία προεδρική θητεία του και δεν μπορεί να διεκδικήσει τρίτη συνεχόμενη. Η επιστροφή του στην πρωθυπουργία αποτελεί επομένως τη θεσμική διαδρομή μέσω της οποίας μπορεί να παραμείνει στο κέντρο του συστήματος εξουσίας που έχει οικοδομήσει.

Δεν πρόκειται, άλλωστε, για άγνωστο αξίωμα. Διετέλεσε πρωθυπουργός από το 2014 έως το 2017, πριν μετακινηθεί στην Προεδρία, ενώ εδώ και περίπου δεκατέσσερα χρόνια αποτελεί την κυρίαρχη προσωπικότητα της σερβικής πολιτικής ζωής.

Υπό αυτή την έννοια, η επικείμενη παραίτησή του από την Προεδρία δύσκολα μπορεί να ερμηνευθεί ως υποχώρηση. Πρόκειται περισσότερο για μια ελεγχόμενη μεταφορά του πολιτικού κέντρου βάρους, με στόχο ο ίδιος να εξακολουθήσει να αποτελεί τον βασικό πόλο εξουσίας.

Η τραγωδία που γέννησε ένα πανεθνικό κίνημα

Η πολιτική κρίση έχει τις ρίζες της στην 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το στέγαστρο του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι.

Η τραγωδία μετατράπηκε σε σύμβολο όσων οι διαδηλωτές καταγγέλλουν εδώ και σχεδόν δύο χρόνια: διαφθορά, αδιαφάνεια, κομματικό έλεγχο και έλλειψη λογοδοσίας στα μεγάλα δημόσια έργα.

Οι πρώτες κινητοποιήσεις εξελίχθηκαν σε ένα πρωτοφανές φοιτητικό κίνημα με πανεθνική εμβέλεια. Καταλήψεις πανεπιστημίων, πορείες, αποκλεισμοί και μαζικές συγκεντρώσεις συγκρότησαν τη σοβαρότερη κοινωνική αμφισβήτηση που έχει αντιμετωπίσει ο Βούτσιτς κατά τη μακρά παραμονή του στην εξουσία.

Και οι διεκδικήσεις σύντομα ξεπέρασαν την τραγωδία του Νόβι Σαντ. Οι φοιτητές έθεσαν στο επίκεντρο τη λειτουργία της Δημοκρατίας, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, την ανεξαρτησία των θεσμών και την αντιμετώπιση της διαφθοράς, επιβάλλοντας τελικά στην πολιτική ατζέντα το αίτημα για πρόωρες εκλογές.

Νέα ένταση στη Νις – Στη σκιά και οι αποκαλύψεις για spyware

Το Σάββατο πραγματοποιήθηκε νέα αντικυβερνητική κινητοποίηση στη Νις, την ίδια ώρα που συνεδρίαζε εκεί το SNS και ενέκρινε την υποψηφιότητα Βούτσιτς για την πρωθυπουργία. Η ισχυρή αστυνομική παρουσία αποτύπωνε το κλίμα μέσα στο οποίο η χώρα μπαίνει στην τελική ευθεία προς τις κάλπες.

Ο Βούτσιτς εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι οι κινητοποιήσεις ενθαρρύνονται από ξένες δυνάμεις και αποσκοπούν στην αποσταθεροποίηση της χώρας. Οι φοιτητές αντιτείνουν ότι διεκδικούν λογοδοσία, ελεύθερες εκλογές και δημοκρατικούς θεσμούς που δεν θα βρίσκονται υπό τον ασφυκτικό έλεγχο ενός κόμματος και ενός πολιτικού ηγέτη.

Στο ήδη τεταμένο σκηνικό προστίθενται οι σοβαρές αποκαλύψεις για ψηφιακή παρακολούθηση. Τουλάχιστον 14 φοιτητές, ακτιβιστές και στελέχη της αντιπολίτευσης έχουν καταγραφεί ως στόχοι προηγμένων λογισμικών παρακολούθησης από τις αρχές του 2026, στη μεγαλύτερη έως σήμερα τεκμηριωμένη υπόθεση αυτού του είδους στη Σερβία.

Το Citizen Lab επιβεβαίωσε ειδικότερα ότι κινητό μέλους του φοιτητικού κινήματος είχε μολυνθεί με το Pegasus. Μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια απόδειξη που να συνδέει τη σερβική κυβέρνηση με τη συγκεκριμένη επίθεση μέσω Pegasus, ενώ οι αρχές απορρίπτουν τις κατηγορίες περί κρατικής εμπλοκής.

Από τους δρόμους στην κάλπη

Απέναντι στο SNS αναμένεται να βρεθεί ένας νέος φοιτητικά υποστηριζόμενος εκλογικός συνδυασμός, με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών και προσωπικοτήτων χωρίς την κλασική κομματική διαδρομή. Την ίδια στιγμή, οι παραδοσιακές δυνάμεις της αντιπολίτευσης βρίσκονται μπροστά στο δίλημμα της συνεργασίας με το νέο κίνημα ή της αυτόνομης καθόδου.

Εδώ βρίσκεται και η δυσκολότερη φάση της αναμέτρησης. Η εντυπωσιακή κοινωνική δυναμική των δρόμων πρέπει πλέον να μετατραπεί σε οργανωμένη εκλογική δύναμη, απέναντι σε έναν κομματικό μηχανισμό με πολυετή εμπειρία, ισχυρή παρουσία στα μέσα ενημέρωσης και βαθιά διείσδυση στον κρατικό μηχανισμό.

Οι προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις έχουν, άλλωστε, συνοδευτεί από καταγγελίες για εκφοβισμό, βία και παρατυπίες, καθιστώντας τις εγγυήσεις για ελεύθερες και ισότιμες εκλογές ένα από τα κεντρικά ζητήματα της επόμενης περιόδου.

Το σύστημα Βούτσιτς αναδιοργανώνεται για να επιβιώσει

Οι φοιτητές δεν έχουν ανατρέψει τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Έχουν πετύχει, ωστόσο, κάτι που μέχρι πριν από λίγους μήνες έμοιαζε εξαιρετικά δύσκολο: να τον αναγκάσουν να αλλάξει τον πολιτικό σχεδιασμό του και να επιστρέψει στην κάλπη αναζητώντας νέα νομιμοποίηση.

Η μετάβαση από την Προεδρία στην πρωθυπουργία επιχειρεί να εμφανιστεί ως μια νέα αρχή. Πολιτικά, όμως, συνιστά πρωτίστως την προσπάθεια αναδιάταξης ενός συστήματος εξουσίας που βρίσκεται πλέον υπό τη μεγαλύτερη κοινωνική πίεση των τελευταίων ετών.

Η επόμενη αναμέτρηση δεν θα κριθεί πλέον μόνο στις πλατείες και στα πανεπιστήμια. Θα κριθεί στην κάλπη, εκεί όπου το φοιτητικό κίνημα θα πρέπει να αποδείξει εάν μπορεί να μετατρέψει τη μαζική κοινωνική αμφισβήτηση σε εκλογική δύναμη ικανή να απειλήσει πραγματικά την πολιτική κυριαρχία του Βούτσιτς.