Αν υπήρχε σήμερα ένας χάρτης της Ακροδεξιάς στην Ελλάδα, έχουμε αναλογιστεί ποιος θα ήταν;

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος- Δημοσιογράφος/ Πολιτικός Αναλυτής

Η εικόνα από τη Γερμανία δεν επιτρέπει πλέον τις βολικές ευρωπαϊκές υπεκφυγές. Η AfD έφτασε στο 43,8% στη Σαξονία-Άνχαλτ, υπερδιπλασιάζοντας τη δύναμή της σε σχέση με το 2021. Στη Σαξονία κινείται δημοσκοπικά γύρω στο 42%, στη Θουριγγία στο 40%, στο Βρανδεμβούργο στο 37% και στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία στο 35%. Δεν μιλάμε πλέον για ένα περιθωριακό πολιτικό φαινόμενο. Μιλάμε για μια Ακροδεξιά που σε μεγάλα τμήματα της ανατολικής Γερμανίας εξελίσσεται σε κυρίαρχη πολιτική δύναμη.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο. Η άνοδός της δεν εξηγείται πια μόνο από την οργή για το μεταναστευτικό, την ανασφάλεια ή μια συγκυριακή «ψήφο διαμαρτυρίας». Στη Σαξονία-Άνχαλτ η AfD επικράτησε σχεδόν σε όλες τις ηλικιακές κατηγορίες, πήρε σημαντικό αριθμό ψηφοφόρων από το CDU και κινητοποίησε πολίτες που προηγουμένως απείχαν. Κυρίως, όμως, διευρύνει την πολιτική της αξιοπιστία στα μάτια ενός τμήματος της κοινωνίας και σε πεδία όπως η οικονομία, η εργασία και η κοινωνική πολιτική.

Αυτό είναι το πραγματικό καμπανάκι για την Ευρώπη.

Η Ακροδεξιά δεν χρειάζεται πλέον να κρύψει την ταυτότητά της για να γίνει αποδεκτή. Συνέβη μάλλον το αντίστροφο: ένα μέρος του πολιτικού συστήματος μετακινήθηκε προς τη δική της ατζέντα, πιστεύοντας ότι έτσι θα ανακόψει την άνοδό της. Υιοθέτησε τη γλώσσα της για το μεταναστευτικό, κανονικοποίησε πλευρές της ρητορικής της για την ασφάλεια, αποδέχθηκε σταδιακά τη λογική της κοινωνικής διαίρεσης και αντιμετώπισε τον αυταρχισμό περίπου ως μια ακόμη θεμιτή απόχρωση της πολιτικής αντιπαράθεσης.

Το αποτέλεσμα βρίσκεται σήμερα μπροστά μας. Όταν αντιγράφεις την Ακροδεξιά, δεν την εξαφανίζεις. Την νομιμοποιείς. Και όταν οι πολίτες καλούνται τελικά να επιλέξουν ανάμεσα στο πρωτότυπο και στο πολιτικό του αντίγραφο, ένα σημαντικό τμήμα τους φαίνεται ότι προτιμά το πρωτότυπο.

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται έξω από αυτή τη συζήτηση

Θα ήταν εξαιρετικά βολικό να διαβάσουμε τον γερμανικό χάρτη ως μια μακρινή ιστορία της πρώην Ανατολικής Γερμανίας. Μόνο που η Ελλάδα έχει ήδη ζήσει τη δική της βίαιη εμπειρία από την πολιτική εκτόξευση της Ακροδεξιάς. Και γνωρίζει ότι τέτοια φαινόμενα δεν γεννιούνται σε πολιτικό κενό.

Αναπτύσσονται εκεί όπου συσσωρεύονται ανισότητες, ανασφάλεια, εγκατάλειψη, θυμός και δυσπιστία προς τους δημοκρατικούς θεσμούς. Ευδοκιμούν όταν η πολιτική αδυνατεί να δώσει πειστικές απαντήσεις στην καθημερινότητα και όταν η κοινωνική δυσαρέσκεια μετατρέπεται σε αναζήτηση εχθρών. Και γίνονται ακόμη ισχυρότερα όταν τμήματα της παραδοσιακής Δεξιάς θεωρούν ότι μπορούν να δανειστούν τη ρητορική τους χωρίς να πληρώσουν πολιτικό και θεσμικό τίμημα.

Αυτό είναι και το κρίσιμο ελληνικό ζήτημα. Η Ακροδεξιά δεν πρέπει να μετριέται αποκλειστικά από το άθροισμα των κομμάτων που αυτοτοποθετούνται δεξιότερα της Νέας Δημοκρατίας. Πρέπει να εξετάζεται και ως πολιτική επιρροή: πόσο βαθιά έχουν διεισδύσει στον δημόσιο λόγο η ξενοφοβία, ο κοινωνικός αυτοματισμός, ο ακραίος εθνικισμός, η απαξίωση των θεσμικών αντιβάρων και η λογική ότι για κάθε σύνθετο κοινωνικό πρόβλημα υπάρχει ένας εύκολος ένοχος.

Το «τείχος» δεν αρκεί όταν η κοινωνία περνά στην άλλη πλευρά

Στη Γερμανία τα παραδοσιακά κόμματα εξακολουθούν να υπερασπίζονται το περίφημο «τείχος προστασίας» απέναντι σε κυβερνητικές συνεργασίες με την AfD. Είναι μια σημαντική θεσμική επιλογή. Όμως ποσοστά της τάξης του 40% και του 45% αποκαλύπτουν ταυτόχρονα τα όριά της.

Δεν αρκεί να λες με ποιον δεν θα κυβερνήσεις. Πρέπει να μπορείς να εξηγήσεις σε μια κοινωνία γιατί αξίζει να εμπιστευτεί ξανά τη Δημοκρατία.

Και αυτό είναι το δύσκολο μέρος της υπόθεσης για τις δημοκρατικές και προοδευτικές δυνάμεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η απάντηση στην Ακροδεξιά δεν μπορεί να είναι μόνο η ηθική καταδίκη της. Χρειάζεται πολιτική απάντηση στην ανασφάλεια που την τροφοδοτεί: στέγη, αξιοπρεπείς μισθοί, δημόσια Υγεία και Παιδεία, προστασία της εργασίας, ασφάλεια χωρίς αυταρχισμό, λειτουργικοί θεσμοί και μια πολιτική που επιστρέφει στις γειτονιές και στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων.

Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε τους εκλογικούς χάρτες της Ευρώπης να αλλάζουν χρώμα και κάθε φορά να συμπεριφερόμαστε σαν να πρόκειται για ένα ακόμη «σοκ».

Η Σαξονία-Άνχαλτ, όμως, δεν είναι πια προειδοποίηση. Είναι πολιτικό δεδομένο. Και ίσως, αντί να κοιτάζουμε μόνο τον χάρτη της Γερμανίας, θα έπρεπε να κοιτάξουμε πολύ πιο προσεκτικά τον δικό μας.