Η Αθήνα μπροστά σε στεγαστική ασφυξία

Η παρέμβαση Δούκα για τα ενοίκια, τα Airbnb και το δικαίωμα στην κατοικία ανοίγει τη μεγάλη πολιτική συζήτηση

Το στεγαστικό πρόβλημα στην Αθήνα εξελίσσεται πλέον σε μία από τις πιο σοβαρές κοινωνικές κρίσεις της τελευταίας δεκαετίας. Η εκτίναξη των ενοικίων, η ανεξέλεγκτη εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και η διαρκής πίεση στις γειτονιές του κέντρου δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα για χιλιάδες κατοίκους που δυσκολεύονται να παραμείνουν στην ίδια τους την πόλη.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η δημόσια παρέμβαση του δημάρχου Αθηναίων στη συνέντευξή του στην Today Press αποκτά ιδιαίτερη πολιτική και κοινωνική βαρύτητα, καθώς θέτει στο επίκεντρο μια συζήτηση που μέχρι πρόσφατα αντιμετωπιζόταν σχεδόν αποκλειστικά με όρους αγοράς και επενδυτικής ανάπτυξης.

Η επισήμανση ότι «η Αθήνα δεν μπορεί να λειτουργεί σαν ένα τεράστιο ξενοδοχείο» συνοψίζει τη βαθύτερη ανησυχία που εκφράζεται πλέον ανοιχτά από ολοένα και μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας. Το γεγονός ότι ολόκληρες γειτονιές μετατρέπονται σταδιακά σε ζώνες τουριστικής εκμετάλλευσης, την ώρα που οι μόνιμοι κάτοικοι αδυνατούν να ανταποκριθούν στο κόστος στέγασης, αποτελεί μια εξέλιξη που αλλάζει τον χαρακτήρα της ίδιας της πόλης.

Η δημοτική αρχή επιμένει ότι η κατάσταση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές παρεμβάσεις ή με πολιτικές προσωρινής ανακούφισης. Το πρόβλημα, όπως περιγράφεται, είναι δομικό και απαιτεί κανόνες, δημόσιες πολιτικές και ενεργή παρέμβαση πριν η κρίση γίνει μη αναστρέψιμη.

Ιδιαίτερο βάρος έχει η αναφορά στο γεγονός ότι μεγάλα έσοδα από τον τουρισμό και τα τέλη διαμονής δεν επιστρέφουν ουσιαστικά στην ίδια την πόλη που σηκώνει το βάρος της καθημερινής λειτουργίας εκατομμυρίων επισκεπτών. Η πίεση στις υποδομές, στην καθαριότητα, στον δημόσιο χώρο και στις υπηρεσίες του δήμου αυξάνεται διαρκώς, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση των διαθέσιμων πόρων.

Την ίδια στιγμή, το στεγαστικό πρόβλημα λαμβάνει πλέον χαρακτηριστικά κοινωνικού αποκλεισμού. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, σε πολλές περιοχές της Αθήνας απαιτείται ακόμη και το 70% του μέσου εισοδήματος για την ενοικίαση ενός μικρού διαμερίσματος. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που επηρεάζει κυρίως νέους εργαζόμενους, νέα ζευγάρια και οικογένειες που βλέπουν την προοπτική αυτόνομης διαβίωσης να απομακρύνεται συνεχώς.

Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η προσπάθεια δημιουργίας προγράμματος κοινωνικής κατοικίας μέσω αξιοποίησης ανενεργών δημοτικών ακινήτων. Τα πρώτα διαμερίσματα που προχωρούν προς ανακαίνιση αποτελούν ένα πιλοτικό βήμα, με προτεραιότητα σε κοινωνικές ομάδες που πλήττονται εντονότερα από τη στεγαστική κρίση.

Η ίδια η δημοτική αρχή αναγνωρίζει πάντως ότι η κλίμακα του προβλήματος ξεπερνά κατά πολύ τις δυνατότητες ενός δήμου. Η ύπαρξη περίπου 38.000 μη ηλεκτροδοτούμενων ακινήτων μόνο στην Αθήνα αποτυπώνει το μέγεθος της στρέβλωσης που έχει δημιουργηθεί στην αγορά κατοικίας, με χιλιάδες ακίνητα να παραμένουν ανενεργά την ώρα που η στεγαστική πίεση αυξάνεται δραματικά.

Η συζήτηση που ανοίγει στην Αθήνα συνδέεται πλέον άμεσα και με τις ευρωπαϊκές πολιτικές εξελίξεις. Στον χώρο των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, το δικαίωμα στην προσιτή κατοικία βρίσκεται πλέον ψηλά στην πολιτική ατζέντα, με αιτήματα για ισχυρότερη ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων, ενίσχυση της κοινωνικής κατοικίας και ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία για τις πόλεις που αντιμετωπίζουν ακραία στεγαστική πίεση.

Η Αθήνα επιχειρεί να ενταχθεί σε αυτή τη συζήτηση, διεκδικώντας ένα διαφορετικό μοντέλο αστικής ανάπτυξης που θα δίνει προτεραιότητα στη βιωσιμότητα των γειτονιών και στη δυνατότητα των πολιτών να συνεχίσουν να ζουν στον τόπο τους.

Το στεγαστικό δεν εμφανίζεται πλέον ως μια παράπλευρη συνέπεια της τουριστικής ανάπτυξης. Αναδεικνύεται σε κρίσιμο πολιτικό και κοινωνικό πεδίο αντιπαράθεσης για το μέλλον της πόλης.

Και όσο οι τιμές των ενοικίων συνεχίζουν να ανεβαίνουν, τόσο ενισχύεται η αίσθηση ότι η Αθήνα βρίσκεται μπροστά σε ένα οριακό σημείο, όπου η επιλογή ανάμεσα στην ανεξέλεγκτη εμπορευματοποίηση και στην κοινωνική συνοχή θα καθορίσει τον χαρακτήρα της επόμενης δεκαετίας.