Emma Bonino: Η γυναίκα που παραδόθηκε στην αστυνομία για να μπορούν οι άλλες γυναίκες να είναι ελεύθερες

Από τις παράνομες αμβλώσεις της δεκαετίας του ’70 και την πολιτική ανυπακοή μέχρι τους Ταλιμπάν και την Ευρώπη, η Emma Bonino έκανε τα ανθρώπινα δικαιώματα υπόθεση μιας ολόκληρης ζωής

Η πολιτική διαδρομή της Emma Bonino άρχισε με μια πράξη που το ιταλικό κράτος θεωρούσε έγκλημα. Εκείνη την έκανε δημόσια υπόθεση και, τελικά, πολιτική μάχη για την ελευθερία των γυναικών.

Η εμβληματική Ιταλίδα πολιτικός και αγωνίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πέθανε στις 11 Σεπτεμβρίου 2026, σε ηλικία 78 ετών, αφήνοντας πίσω της μια διαδρομή πέντε δεκαετιών στην οποία η πολιτική δεν υπήρξε ποτέ απλή διαχείριση εξουσίας.

Υπήρξε βουλευτής και γερουσιαστής, ευρωβουλευτής, Ευρωπαία επίτροπος και υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας. Πριν από όλα αυτά, όμως, υπήρξε μια 26χρονη γυναίκα που αναγκάστηκε να παρανομήσει για να αποφασίσει η ίδια για το σώμα της.

Η άμβλωση που άλλαξε τη ζωή της

Το 1974 η Bonino βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Η άμβλωση ήταν τότε παράνομη στην Ιταλία και οι γυναίκες που επέλεγαν να διακόψουν μια κύηση αναγκάζονταν να καταφεύγουν σε παράνομες διαδικασίες, μακριά από την προστασία του κράτους.

Η ίδια ταξίδεψε σε κρυφή κλινική στη Φλωρεντία. Επιστρέφοντας με το τρένο πήρε, όπως αργότερα περιέγραφε, μια απόφαση που έμελλε να καθορίσει τη ζωή της: ποτέ ξανά κανείς δεν έπρεπε να υποστεί αυτή την ταπείνωση.

Έναν χρόνο αργότερα συμμετείχε στην ίδρυση του Κέντρου Ενημέρωσης για τη Στείρωση και την Άμβλωση, που παρείχε ενημέρωση και βοήθεια σε γυναίκες σε μια εποχή κατά την οποία η διακοπή της κύησης εξακολουθούσε να βρίσκεται εκτός νόμου.

Και τότε έκανε κάτι που συμπυκνώνει ίσως περισσότερο από οτιδήποτε άλλο την πολιτική της φυσιογνωμία.

Παραδόθηκε η ίδια στην αστυνομία.

Δεν προσπάθησε να κρύψει αυτό που έκανε. Μετέτρεψε μια προσωπική «παρανομία» σε δημόσια πράξη πολιτικής ανυπακοής, αναγκάζοντας την ιταλική κοινωνία να συζητήσει ανοιχτά αυτό που μέχρι τότε συνέβαινε κρυφά.

Η σύλληψή της έγινε είδηση και η ίδια βρέθηκε στην πρώτη γραμμή ενός κινήματος που διεκδικούσε τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων απέναντι σε ένα βαθιά συντηρητικό πολιτικό περιβάλλον και στην ισχυρή αντίδραση του Βατικανού.

Το 1976 εξελέγη για πρώτη φορά στο ιταλικό Κοινοβούλιο με το Ριζοσπαστικό Κόμμα. Δύο χρόνια αργότερα, το 1978, η Ιταλία νομιμοποίησε την άμβλωση.

Η ιστορική αυτή αλλαγή δεν υπήρξε ασφαλώς έργο ενός ανθρώπου. Η Bonino, όμως, ήταν ανάμεσα στα πρόσωπα που έβγαλαν μια πραγματικότητα χιλιάδων γυναικών από τη σιωπή και την έφεραν στο κέντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.

Η πολιτική ως ανυπακοή

Μαζί με τον ιστορικό ηγέτη των Ιταλών Ριζοσπαστών Marco Pannella, η Bonino υπηρέτησε ένα διαφορετικό μοντέλο πολιτικής δράσης: δημοψηφίσματα, απεργίες πείνας, αυτοκαταγγελίες και συνειδητές πράξεις πολιτικής ανυπακοής.

Δεν περίμενε πάντοτε την κοινωνία να αλλάξει για να ακολουθήσει. Προκαλούσε τη συζήτηση ώστε η κοινωνία να αναγκαστεί να αντιμετωπίσει όσα προτιμούσε να κρατά στο περιθώριο.

Αγωνίστηκε εναντίον της θανατικής ποινής, του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων και της πείνας, ενώ υπερασπίστηκε τα δικαιώματα των μεταναστών, την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας και ανθρώπους που βρίσκονταν αντιμέτωποι με αυταρχικά καθεστώτα.

«Αγωνίζομαι για τα δικαιώματα όλη μου τη ζωή, επειδή δεν διαρκούν για πάντα», είχε προειδοποιήσει το 2024.

Μια φράση που, περισσότερο από πολιτικό σύνθημα, περιγράφει ολόκληρη τη διαδρομή της.

Απέναντι στους Ταλιμπάν για τις γυναίκες του Αφγανιστάν

Το 1997, ως Ευρωπαία επίτροπος, βρέθηκε στο Αφγανιστάν της πρώτης κυριαρχίας των Ταλιμπάν. Κατά τη διάρκεια επίσκεψης σε γυναικείο νοσοκομείο, άνθρωποι της αποστολής της τράβηξαν φωτογραφίες, παραβιάζοντας τους κανόνες που είχε επιβάλει το καθεστώς.

Η Bonino και συνεργάτες της κρατήθηκαν προσωρινά.

Ούτε εκείνη η εμπειρία την έκανε περισσότερο διαλλακτική. Αντιθέτως, κατήγγειλε τη διεθνή σιωπή για την κατάσταση των γυναικών στο Αφγανιστάν.

Η πολιτική ανθρωπίνων δικαιωμάτων για την Bonino δεν ασκούνταν αποκλειστικά από τα γραφεία των Βρυξελλών. Πρώην Γιουγκοσλαβία, Ρουάντα, Σουδάν, Αφγανιστάν βρέθηκαν στη διαδρομή μιας Ευρωπαίας πολιτικού που επέμενε ότι η ανθρωπιστική βοήθεια δεν μπορούσε να μετατρέπεται σε άλλοθι για την πολιτική αδράνεια.

Από τους δρόμους στα ευρωπαϊκά κέντρα εξουσίας

Η Bonino εξελέγη επανειλημμένα στο ιταλικό και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και έφθασε στα υψηλότερα επίπεδα της πολιτικής εξουσίας χωρίς να εγκαταλείψει τον ακτιβιστικό χαρακτήρα της.

Διετέλεσε Ευρωπαία επίτροπος, υπουργός Διεθνούς Εμπορίου και αργότερα υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας. Στις Βρυξέλλες ασχολήθηκε, μεταξύ άλλων, με την ανθρωπιστική βοήθεια, την προστασία των καταναλωτών και την αλιεία, αποκτώντας φήμη πολιτικού που δεν φοβόταν τη σύγκρουση.

Το 2017 ίδρυσε το +Europa, παραμένοντας μέχρι το τέλος ένθερμη υπέρμαχος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης απέναντι στην επιστροφή του εθνικισμού και του απομονωτισμού.

Η εκλογική δύναμη του κόμματος παρέμεινε περιορισμένη. Η επιρροή της ίδιας, όμως, ξεπερνούσε τα κομματικά ποσοστά.

Αυτό αποτυπώθηκε ακόμη και μετά τον θάνατό της. Η Τζόρτζια Μελόνι, παρά τη μεγάλη πολιτική απόσταση που τις χώριζε, αναγνώρισε δημόσια τη σημασία της Bonino για την ιταλική δημόσια ζωή.

Ιδιαίτερη ήταν και η σχέση της με τον Πάπα Φραγκίσκο. Παρά τις θεμελιώδεις διαφωνίες τους σε ζητήματα όπως η άμβλωση και η ευθανασία, είχαν αναπτύξει προσωπική σχέση, με τον Ποντίφικα να την επισκέπτεται στο σπίτι της το 2024 έπειτα από σοβαρή περιπέτεια της υγείας της.

«Δέκα ζωές δεν θα ήταν αρκετές»

Το 2015 η Emma Bonino ανακοίνωσε ότι έπασχε από καρκίνο του πνεύμονα. Δεν αποσύρθηκε. Συνέχισε να παρεμβαίνει πολιτικά και να συμμετέχει στις εκστρατείες της, με τα πολύχρωμα μαντίλια που φορούσε στις δημόσιες εμφανίσεις της να γίνονται μέρος της χαρακτηριστικής εικόνας της.

Όταν τη ρωτούσαν ποιες μάχες απέμεναν ακόμη, απαντούσε ότι ήταν πολλές: τα ανθρώπινα δικαιώματα, η πείνα, η ελευθερία της επιστημονικής έρευνας.

«Δέκα ζωές δεν θα ήταν αρκετές».

Η Emma Bonino έζησε σχεδόν ολόκληρη την πολιτική της ζωή πάνω στη λεπτή γραμμή που χωρίζει τον θεσμό από την αμφισβήτησή του. Βρέθηκε στους δρόμους και στα κοινοβούλια, στα κρατητήρια των Ταλιμπάν και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απέναντι στο Βατικανό αλλά και συνομιλήτρια ενός Πάπα.

Κυρίως, όμως, έμεινε πιστή σε μια αρχή: ότι τα δικαιώματα δεν είναι οριστικά κατακτημένα και ότι κάθε γενιά οφείλει να τα υπερασπίζεται ξανά.

Πριν από μισό αιώνα παραδόθηκε στην αστυνομία επειδή είχε επιλέξει να κάνει δημόσια μια πράξη που το κράτος απαιτούσε από τις γυναίκες να κρατούν κρυφή.

Τρία χρόνια αργότερα, η Ιταλία νομιμοποίησε την άμβλωση.

Και αυτή ίσως είναι η ισχυρότερη εικόνα που αφήνει πίσω της η Emma Bonino: μια γυναίκα που δέχθηκε να βρεθεί η ίδια απέναντι στον νόμο, για να μη χρειάζεται η επόμενη γυναίκα να κρύβεται από αυτόν.