“Παρατημένες” Ανεξάρτητες Αρχές: Στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο η θεσμική εκτροπή με ευθύνη κυβέρνησης Μητσοτάκη

Σε ανοιχτή θεσμική κρίση βρίσκεται η λειτουργία του κράτους δικαίου στην Ελλάδα, καθώς κρίσιμες Ανεξάρτητες Αρχές παραμένουν «ακέφαλες» ή έχουν στελεχωθεί με διαδικασίες που παραβιάζουν τη συνταγματική επιταγή των 3/5. Με προσφυγή του στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών καταγγέλλει την κυβέρνηση Μητσοτάκη για καταστρατήγηση των θεσμικών κανόνων, υποστηρίζοντας ότι οι διορισμοί στις Αρχές δεν έγιναν με τη συνταγματικά προβλεπόμενη διακομματική συναίνεση.

Η υπόθεση έχει ήδη εισαχθεί στο ΕΔΔΑ, το οποίο αναγνώρισε τη σοβαρότητα του ζητήματος και αποφάσισε την προώθησή της προς πλήρη εξέταση. Ο ΔΣΑ υποστηρίζει ότι η πρακτική αυτή αλλοιώνει τη θεσμική υπόσταση των ανεξάρτητων οργάνων και μετατρέπει ελεγκτικούς μηχανισμούς σε προέκταση της εκτελεστικής εξουσίας, με άμεσες επιπτώσεις στη διαφάνεια, τη δημοκρατική λογοδοσία και τη λειτουργία της διοίκησης.

Οι ανεξάρτητες αρχές που παραμένουν «ακέφαλες» ή με αμφισβητούμενη σύνθεση είναι:

• Αρχή Διασφάλισης Απορρήτου Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ): παραμένει με αμφισβητούμενη νομιμότητα στη σύνθεση της, ειδικά μετά την εμπλοκή της στην υπόθεση των παρακολουθήσεων.
• Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ): με μέλη που δεν έχουν εγκριθεί με την απαιτούμενη πλειοψηφία.
• Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ): με θητείες που έχουν λήξει και δεν έχουν αντικατασταθεί εγκαίρως.
• Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα: χωρίς πλήρως συγκροτημένο επιστημονικό συμβούλιο.
• Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ): με κενές ή προσωρινές θέσεις από το 2023.
• Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ): με διαρκή καθυστερήσεις στον ορισμό νέας διοίκησης.
• Ανεξάρτητη Αρχή Διαφάνειας: με θητεία προέδρου που παρήλθε χωρίς διάδοχη λύση.

Σε αυτή τη συγκυρία, η καταγγελία του Δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ μοιάζει απολύτως εύστοχη. «Το σκάνδαλο δεν μπορεί να κουκουλωθεί με δήθεν εξεταστικές», δήλωσε, ζητώντας άμεσα τη σύσταση Προανακριτικής Επιτροπής και δημοσιοποίηση των «αμαρτωλών» ΑΦΜ

Όμως το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: μπορεί να υπάρξει ουσιαστική κάθαρση και απονομή δικαιοσύνης, όταν το θεσμικό εποικοδόμημα ελέγχου είναι αδύναμο, προβληματικό και ενίοτε, αντισυνταγματικό;

Η πολιτική ευθύνη βαραίνει ακέραια την κυβέρνηση, η οποία, σύμφωνα με τις προσφυγές και τις νομικές γνωμοδοτήσεις, επέλεξε να διορίσει πρόσωπα χωρίς να εξασφαλίσει την απαραίτητη συνταγματική πλειοψηφία και χωρίς ανοιχτές, διαφανείς διαδικασίες.

Η υπόθεση ενώπιον του ΕΔΔΑ δεν αφορά μόνο νομικά ζητήματα. Αφορά την ουσία της Δημοκρατίας: αν οι Ανεξάρτητες Αρχές είναι πραγματικά ανεξάρτητες, ή έχουν καταστεί εργαλείο επιβολής πολιτικής ισχύος. Αν το πολιτικό σύστημα επιθυμεί να αποκαταστήσει την αξιοπιστία του, οφείλει να ξεκινήσει από εκεί που αυτή έχει πληγεί περισσότερο: στην ανεξαρτησία των θεσμών και στην πλήρη διαφάνεια της διοίκησης.