Δύο χρόνια Δούκας: Από το αδύνατο στο αυτονόητο – Πως η Αθήνα γύρισε σελίδα

Γράφει ο Κωνσταντίνος Ταχτσίδης – Επικοινωνιολόγος

Δύο χρόνια μετά, η εικόνα της 15ης Οκτωβρίου του 2023, μοιάζει ακόμα απίστευτη.
Ένας διεθνούς εμβέλειας καθηγητής, χωρίς όμως αναγνωρισιμότητα, χωρίς κομματικό στρατό και χωρίς πλάτες μηχανισμών και με ελάχιστο χρόνο για προεκλογική καμπάνια, ανατρέπει ένα καθεστώς που έμοιαζε άτρωτο.
Η Αθήνα, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, δεν ψήφισε απλώς έναν δήμαρχο. Ψήφισε την ιδέα ότι η πολιτική μπορεί να είναι χρήσιμη ξανά.

Η νίκη του Χάρη Δούκα δεν ήταν πολιτική σύμπτωση. Ήταν κοινωνικό αντανακλαστικό. Ήταν η στιγμή που η πόλη είπε «ως εδώ» στους εργολάβους της μετριότητας και στους αυλικούς της εξουσίας.
Ήταν η στιγμή που η Αθήνα ξαναθυμήθηκε ότι έχει φωνή, και τη χρησιμοποίησε.

Δύο χρόνια μετά, η πόλη δεν έχει γίνει παράδεισος, έχει όμως αλλάξει DNA.
Δεν λειτουργεί με μακέτες φαραωνικών έργων και φωτογραφίες εγκαινίων, αλλά με σχέδιο. Δεν περιμένει επιχορηγήσεις από πάνω, αλλά παράγει έργο από τα κάτω.
Στα σχολεία, στα πάρκα, στα πεζοδρόμια, στους δρόμους που φωτίστηκαν, στις πλατείες που ξαναγίνονται ζωντανές, στους δημόσιους χώρους που αποδόθηκαν πίσω στους πολίτες, φαίνεται μια άλλη φιλοσοφία: ότι το αυτονόητο δεν είναι επίτευγμα, είναι απόφαση.

Πάνω από πέντε χιλιάδες νέα δέντρα, ένα μικροδάσος στην Κυψέλη, ένα δίκτυο ενεργειακής αλληλεγγύης για τους πιο αδύναμους, πολυδύναμα ιατρικά κέντρα, νομικές νίκες ενάντια στην τσιμεντοποίηση, διεθνή αναγνώριση του Δημάρχου Αθηναίων από σημαντικές προσωπικότητες.
Η Αθήνα απέκτησε λειτουργία. Και πίσω από αυτή τη λέξη κρύβεται ολόκληρη η φιλοσοφία του Χάρη Δούκα, η απόδειξη δηλαδή ότι ο τεχνοκρατισμός δεν είναι ψυχρός όταν έχει επίγνωση της ανθρώπινης ανάγκης και η Αθήνα δεν είναι πια σκηνικό, αλλά πεδίο πράξης.

Το Athens City Festival είναι ένα ακόμα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας αντίληψης διοίκησης. Ένα project που εξελίχθηκε μέσα σε δύο χρόνια σε μηχανή αστικής εξωστρέφειας. Με πάνω από 250 εκδηλώσεις, χιλιάδες επισκέπτες και ενεργό συμμετοχή δεκάδων φορέων, το Φεστιβάλ του Δήμου Αθηναίων δεν είναι απλώς γιορτή, είναι πλατφόρμα. Δείχνει πώς μια πόλη μπορεί να οργανώσει το τουριστικό, πολιτιστικό και κοινωνικό της αποτύπωμα με μετρήσιμα αποτελέσματα. Το Athens City Festival απέδειξε ότι όταν υπάρχει σχέδιο, μια πόλη δεν περιμένει την Άνοιξη, τη δημιουργεί.

Ο Δούκας διοικεί τη μεγαλύτερη πόλη της χώρας χωρίς κραυγές, χωρίς κομματικά δεκανίκια, με το σπάνιο μείγμα τεχνοκρατισμού και ευαισθησίας που ξενίζει ακόμα τους επαγγελματίες του κυνισμού. Γιατί δεν είναι εύκολο να σε κατατάξουν όταν δεν χρωστάς και δεν είναι εύκολο να σε προβλέψουν όταν δουλεύεις αντί να διαφημίζεσαι στα κανάλια.

Όμως η μεγαλύτερη αλλαγή δεν είναι τα έργα. Είναι το ύφος της εξουσίας. Για πρώτη φορά, ο δήμος λειτούργησε ως θεσμός δημοκρατικής αυτονομίας, όχι ως θυγατρική του κράτους. Ο Δούκας δεν αποδέχθηκε να είναι διαχειριστής αρμοδιοτήτων και έγινε διεκδικητής ευθύνης. Κι αυτή είναι η πιο βαθιά πολιτική τομή, το ότι δηλαδή η τοπική αυτοδιοίκηση ξαναμπήκε στη δημόσια συζήτηση ως πεδίο δημοκρατίας, όχι γραφειοκρατίας.

Και φυσικά, τίποτα απ’ όλα αυτά δεν έγινε χωρίς αντίσταση. Από την πρώτη στιγμή, η κυβέρνηση αντιμετώπισε τη νέα δημοτική αρχή σαν παρέκκλιση από την κανονικότητα και ξεκίνησε η εκστρατεία στραγγαλισμού του Δήμου Αθηναίων.

Κι όμως, ο Δούκας δεν απάντησε με κραυγές αλλά με αποτελέσματα. Ενώ το κράτος αφαιρούσε αρμοδιότητες, εκείνος μετρούσε έργα. Ενώ κάποιοι επένδυαν πολιτικά στην αποτυχία του, εκείνος επένδυε στη συνέπεια. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη νίκη του: ότι απέδειξε πως μπορείς να διοικείς αποτελεσματικά, ακόμα κι όταν σου αρνούνται εργαλεία και πόρους.

Η κοσμογονία που συντελείται στον τομέα της καθαριότητας του Δήμου, δεν αποδεικνύεται μόνο από τα στατιστικά και τους αριθμούς, αλλά και φαίνεται και στην καθημερινότητα των δημοτών.

Η Αθήνα των τελευταίων δύο ετών δεν είναι απλά μια πόλη που «αντέχει», είναι μια πόλη που δοκιμάζει, που πειραματίζεται με λύσεις, που μιλάει με πράξεις, που μετατρέπει την πολιτική από ρητορική επικοινωνίας, σε καθημερινό εργαλείο αλλαγής της καθημερινότητας.
Κι αυτό, σε μια χώρα εθισμένη στις υποσχέσεις, είναι ήδη επανάσταση.

Η ιστορική νίκη του 2023, λοιπόν, δεν ανήκει μόνο στον Χάρη Δούκα.
Ανήκει σε κάθε πολίτη που πίστεψε ότι το «ανίκητο σύστημα» δεν είναι νόμος της φύσης. Ανήκει σε όσους κατάλαβαν πως η ελπίδα δεν είναι συναίσθημα, ούτε σύνθημα. Είναι πράξη.

Η Αθήνα αλλάζει και μαζί της, αλλάζει και η ιδέα του τι σημαίνει να κυβερνάς.
Γιατί όταν ο τεχνοκρατισμός συναντά την ευαισθησία, γεννιέται κάτι σπάνιο, η πολιτική που αποδεικνύεται.