Απόφαση “σφαλιάρα” στο καθεστώς Τραμπ στις ΗΠΑ – Άκυροι οι δασμοί

Η απόφαση που δημοσιεύτηκε πριν από λίγο από το Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών συνιστά ηχηρή θεσμική υπενθύμιση: ούτε ο Λευκός Οίκος ούτε ο εκάστοτε ένοικός του στέκονται υπεράνω του Συντάγματος. Οι δικαστές έκριναν ότι η επιβολή δασμών από τον Donald Trump, με τον τρόπο και τη νομική επίκληση που επιχειρήθηκε, παραβιάζει το αμερικανικό συνταγματικό πλαίσιο και υπερβαίνει τα όρια της εκτελεστικής εξουσίας

Η υπόθεση αφορά τον πυρήνα της διάκρισης των εξουσιών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η αρμοδιότητα επιβολής φόρων και δασμών ανήκει κατά βάση στο Κογκρέσο. Η εκτελεστική εξουσία μπορεί να κινηθεί μόνο εντός αυστηρά προσδιορισμένων εξαιρέσεων που προβλέπει η νομοθεσία. Το δικαστήριο έκρινε ότι η επίκληση αυτών των εξαιρέσεων δεν αρκούσε για να θεμελιώσει μια τόσο εκτεταμένη και οριζόντια εμπορική παρέμβαση. Με άλλα λόγια, η πολιτική βούληση δεν μπορεί να υποκαθιστά τη συνταγματική τάξη.

Η απόφαση δεν είναι απλώς νομική. Είναι βαθιά πολιτική με την έννοια της θεσμικής ισορροπίας. Έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο δημόσιος διάλογος στις ΗΠΑ παραμένει πολωμένος, με τον πρώην πρόεδρο να επιμένει σε μια ρητορική «ισχυρής ηγεσίας» που συχνά δοκιμάζει τα όρια των θεσμών. Το μήνυμα του δικαστηρίου είναι καθαρό: οι εμπορικοί πόλεμοι δεν διεξάγονται με προεδρικά διατάγματα που παρακάμπτουν τον νομοθέτη.

Για τους υποστηρικτές της απόφασης, πρόκειται για νίκη του κράτους δικαίου. Για τους επικριτές της, για μια «δικαστική παρέμβαση» σε πολιτικές επιλογές. Όμως το ίδιο το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών προβλέπει ακριβώς αυτό: τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας από την ανεξάρτητη δικαιοσύνη. Σε μια δημοκρατία, οι θεσμοί δεν είναι διακοσμητικοί.

Η εξέλιξη αναμένεται να πυροδοτήσει νέο κύκλο πολιτικής αντιπαράθεσης, ιδίως ενόψει της εκλογικής μάχης που διαγράφεται στον ορίζοντα. Ωστόσο, ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης, η ουσία παραμένει αδιαπραγμάτευτη: όταν το δικαστήριο μιλά, η εκτελεστική εξουσία οφείλει να συμμορφώνεται.