ΔΙΕΘΝΗ
Η εργασία στις πλατφόρμες στο επίκεντρο διεθνούς συζήτησης: Τα κενά προστασίας και η ελληνική πραγματικότητα
Η εκρηκτική ανάπτυξη της οικονομίας των ψηφιακών πλατφορμών επαναφέρει με ένταση στο ευρωπαϊκό προσκήνιο το ερώτημα ποιος τελικά προστατεύει τον εργαζόμενο στη νέα ψηφιακή αγορά εργασίας. Σε αυτό το περιβάλλον, η διαδικτυακή εκδήλωση που διοργανώνεται στις 11 Μαΐου από το δίκτυο του Friedrich-Ebert-Stiftung για τη Γαλλία, την Ελλάδα, την Ιταλία και τη Γερμανία αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς ανοίγει ξανά τη συζήτηση για τις εργασιακές σχέσεις στην εποχή των αλγορίθμων.
Η συζήτηση έρχεται σε μια περίοδο όπου η «ευελιξία» της gig economy συγκρούεται ολοένα και περισσότερο με την πραγματικότητα της επισφάλειας. Εργαζόμενοι σε delivery, μεταφορές, τηλεργασία και ψηφιακές υπηρεσίες βρίσκονται συχνά εγκλωβισμένοι σε ένα καθεστώς περιορισμένων δικαιωμάτων, ασαφούς εργασιακής σχέσης και διαρκούς αλγοριθμικής επιτήρησης.
Η Ελλάδα παρουσιάζεται τα τελευταία χρόνια ως μία από τις χώρες που θέσπισαν νομοθετικό πλαίσιο για την εργασία πλατφόρμας, μέσω του εργατικού νόμου του 2021. Ωστόσο, πίσω από τις κυβερνητικές διακηρύξεις περί «εκσυγχρονισμού», συνδικάτα και εργαζόμενοι επισημαίνουν ότι τα κενά παραμένουν βαθιά. Η αγορά εργασίας στις πλατφόρμες συνεχίζει να χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, αμφισβητούμενες μορφές «αυτοαπασχόλησης» και περιορισμένη διαπραγματευτική ισχύ των εργαζομένων απέναντι σε πολυεθνικές ψηφιακές εταιρείες.
Η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο έντονη αν συγκριθεί η ελληνική εμπειρία με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ιταλία, για παράδειγμα, θεσπίστηκαν ήδη από το 2019 ειδικές ρυθμίσεις για τους διανομείς, με στόχο τη βελτίωση των εργασιακών συνθηκών και την ενίσχυση συλλογικών δικαιωμάτων. Στη Γαλλία, οι πλατφόρμες υποχρεώνονται να παρέχουν δεδομένα στις φορολογικές αρχές, ενώ στη Γερμανία η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται όλο και περισσότερο στην προστασία προσωπικών δεδομένων και στον αλγοριθμικό έλεγχο στον χώρο εργασίας.
Στην Ελλάδα όμως, η πολιτική συζήτηση παραμένει συχνά εγκλωβισμένη σε επικοινωνιακές αναγνώσεις περί «νέας επιχειρηματικότητας», αποφεύγοντας να απαντήσει στο βασικό ερώτημα: μπορεί να υπάρξει ψηφιακή οικονομία χωρίς στοιχειώδη εργασιακή ασφάλεια;
Η υπό διαπραγμάτευση νέα ευρωπαϊκή οδηγία για την εργασία πλατφόρμας επιχειρεί να δώσει απαντήσεις σε κρίσιμα ζητήματα, όπως:
• ο χαρακτηρισμός εργαζομένου ή αυτοαπασχολούμενου
• η διαφάνεια των αλγορίθμων
• ο έλεγχος των ψηφιακών αξιολογήσεων
• τα συνδικαλιστικά δικαιώματα
• η πρόσβαση σε κοινωνική ασφάλιση και συλλογικές συμβάσεις
Πρόκειται για μια σύγκρουση που ξεπερνά την τεχνολογία και αφορά τον ίδιο τον χαρακτήρα της εργασίας στην Ευρώπη. Διότι πίσω από τις εφαρμογές, τις πλατφόρμες και τους αλγορίθμους, υπάρχει μια πραγματική κοινωνική συνθήκη: χιλιάδες εργαζόμενοι που δουλεύουν χωρίς σταθερό ωράριο, με αβέβαιο εισόδημα και συχνά χωρίς ουσιαστική προστασία απέναντι σε μονομερείς αποφάσεις των εταιρειών.
Οι διοργανωτές της εκδήλωσης επισημαίνουν ότι οι μεγάλες μεταβολές που φέρνουν η ψηφιοποίηση, η τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση και η ενεργειακή μετάβαση αλλάζουν ριζικά τον κόσμο της εργασίας. Το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα είναι αν αυτή η μετάβαση θα συνοδευτεί από νέα κοινωνικά δικαιώματα ή αν θα χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο περαιτέρω απορρύθμισης.
Γιατί πίσω από τον όρο «εργασία πλατφόρμας» κρύβεται πλέον μια νέα μορφή ταξικής ανασφάλειας στην ψηφιακή εποχή.
