Ο χρόνος ως μηχανισμός κυριαρχίας. Η νέα θεωρία του Γουίλιαμ Πάρις απέναντι στον καπιταλισμό και τη φυλετική εξουσία

Σε μια περίοδο όπου η δημόσια συζήτηση γύρω από τον ρατσισμό περιορίζεται συχνά σε ζητήματα «ρητορικής μίσους», ταυτότητας ή ατομικών προκαταλήψεων, ο Γουίλιαμ Μ. Πάρις επιχειρεί κάτι βαθύτερο και πολιτικά πιο επικίνδυνο για το κυρίαρχο αφήγημα: να συνδέσει τη φυλετική κυριαρχία όχι με ηθικές παρεκκλίσεις, αλλά με τον ίδιο τον τρόπο οργάνωσης του καπιταλιστικού χρόνου.

Ο Επίκουρος Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο και συγγραφέας του βιβλίου Race, Time, and Utopia: Critical Theory and the Process of Emancipation ανοίγει μια συζήτηση που ξεπερνά τα όρια της ακαδημαϊκής θεωρίας. Στη συνέντευξή του στο Κέντρο Πολιτικής Θεωρίας του ΕΝΑ, περιγράφει έναν κόσμο όπου η εξουσία δεν επιβάλλεται μόνο μέσω της οικονομίας ή της βίας, αλλά μέσω του ελέγχου του ίδιου του χρόνου των ανθρώπων.

Η βασική του θέση είναι σαφής: η φυλετική καταπίεση δεν είναι πρωτίστως πρόβλημα «κακών ιδεών» ή λανθασμένων αντιλήψεων. Είναι αποτέλεσμα κοινωνικών σχέσεων που επιβάλλουν σε ολόκληρες ομάδες πληθυσμού ρυθμούς ζωής, εργασίας και επιβίωσης πάνω στους οποίους δεν έχουν ουσιαστικό έλεγχο.

Ο Πάρις περιγράφει μια κοινωνία όπου κάποιοι αποφασίζουν ποιος έχει μέλλον και ποιος περισσεύει. Ποιος θεωρείται «παραγωγικός» και ποιος μετατρέπεται σε μόνιμο πληθυσμό επισφάλειας. Εκεί ακριβώς τοποθετεί τη σύνδεση φυλής και καπιταλισμού: στη δημιουργία «ανθρώπων του περιθωρίου», εκείνων που βρίσκονται μόνιμα σε μια εύθραυστη σχέση με την εργασία, την κοινωνική αναγνώριση και την ίδια την ιστορική δυνατότητα χειραφέτησης.

Η ανάλυσή του αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία επειδή απορρίπτει την αποστειρωμένη φιλελεύθερη προσέγγιση περί «διαφορετικότητας» που κυριαρχεί τα τελευταία χρόνια στη Δύση. Για τον Πάρις, η φυλή λειτουργεί ως μηχανισμός διαχείρισης της κοινωνικής ανισότητας μέσα στον καπιταλισμό. Όχι ως ιστορικό κατάλοιπο που απλώς επιβιώνει, αλλά ως ενεργό εργαλείο οργάνωσης της εκμετάλλευσης.

Γι’ αυτό και επιμένει ότι η χειραφέτηση από τη φυλετική κυριαρχία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς σύγκρουση με την ίδια την καπιταλιστική δομή που παράγει αποκλεισμούς, «εφεδρικούς στρατούς εργασίας» και διαρκή κοινωνική ανασφάλεια.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η έννοια της «μη συγχρονικότητας» που δανείζεται από τον Ερνστ Μπλοχ. Σύμφωνα με αυτή, οι κοινωνίες δεν κινούνται ενιαία στον χρόνο. Υπάρχουν κοινωνικές ομάδες που βιώνουν διαφορετικούς ρυθμούς ζωής, διαφορετικές προσδοκίες και διαφορετικά επίπεδα πρόσβασης στο μέλλον. Η κυριαρχία, κατά τον Πάρις, επιβάλλεται ακριβώς όταν οι ισχυροί καθορίζουν τον χρόνο των αδύναμων.

Δεν πρόκειται για αφηρημένη θεωρητικολογία. Σε μια Ευρώπη όπου η εργασιακή επισφάλεια, η μεταναστευτική εκμετάλλευση και οι κοινωνικές ανισότητες βαθαίνουν, η ανάλυση αυτή φωτίζει τις πολιτικές επιλογές πίσω από την «κανονικότητα» της αγοράς.

Ο Πάρις επιχειρεί επίσης μια ευθεία επαναφορά της ουτοπίας ως πολιτικής έννοιας. Όχι ως φαντασίωσης, αλλά ως στοιχείου που γεννιέται μέσα από αποτυχημένους ή ανολοκλήρωτους αγώνες χειραφέτησης. Η ουτοπία, υποστηρίζει, βρίσκεται στις κοινωνικές συγκρούσεις που δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ, στα αιτήματα που θεωρήθηκαν «ανέφικτα» επειδή αμφισβητούσαν τον πυρήνα της κυρίαρχης κοινωνικής οργάνωσης.

Σε μια εποχή όπου ο πολιτικός λόγος μοιάζει όλο και πιο εγκλωβισμένος στη διαχείριση και στην τεχνοκρατία, η παρέμβαση του Πάρις έρχεται να υπενθυμίσει κάτι που τα κυρίαρχα κέντρα εξουσίας επιδιώκουν να εξαφανίσουν από τη δημόσια συζήτηση: ότι η ελευθερία δεν είναι απλώς ζήτημα ατομικών δικαιωμάτων αλλά σύγκρουσης με τις κοινωνικές σχέσεις που παράγουν εξάρτηση, αποκλεισμό και ανισότητα.

ΠΗΓΗ: INΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΑ