“Κύριε Μητσοτάκη, το πρόβλημα, δεν είναι οι “θεωρίες” των Τεμπών, είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στην Πολιτεία”

Άρθρο Γνώμης του Γαβρή Άγγελου

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε στη συνέντευξή του ότι πάνω στην τραγωδία των Τεμπών οικοδομήθηκε ένα «μεγάλο ψέμα» γύρω από τα ξυλόλια και άλλες θεωρίες που αναπτύχθηκαν τα τελευταία χρόνια. Η διαπίστωση αυτή, όμως, παραλείπει το βασικότερο στοιχείο της υπόθεσης: οι θεωρίες δεν γεννιούνται στο κενό. Αναπτύσσονται όταν η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς έχει ήδη τραυματιστεί.

Στην περίπτωση των Τεμπών, η δημόσια συζήτηση δεν δηλητηριάστηκε πρωτίστως από όσους διατύπωσαν υποθέσεις ή εικασίες. Δηλητηριάστηκε από την αίσθηση ότι κρίσιμα ερωτήματα έμειναν αναπάντητα, από αντιφατικές δημόσιες τοποθετήσεις, από καθυστερήσεις, από ενέργειες που δημιούργησαν περισσότερες απορίες από όσες έλυσαν. Σε ένα περιβάλλον όπου η πλήρης εικόνα δεν γίνεται άμεσα και πειστικά γνωστή, η καχυποψία βρίσκει πρόσφορο έδαφος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε θεωρία που διακινήθηκε ήταν βάσιμη. Σημαίνει όμως ότι η πολιτική ευθύνη για τη διάρρηξη της εμπιστοσύνης δεν μπορεί να μετατεθεί αποκλειστικά σε όσους αξιοποίησαν το κενό. Η πρώτη υποχρέωση μιας κυβέρνησης είναι να διασφαλίζει διαφάνεια, λογοδοσία και αξιοπιστία. Όταν αυτά αμφισβητούνται, η δημόσια σφαίρα γεμίζει με ερμηνείες, υποψίες και ακραίες εκδοχές των γεγονότων.

Το πρόβλημα για την κυβέρνηση είναι ότι η υπόθεση των Τεμπών δεν εξελίχθηκε σε συνθήκες θεσμικής εμπιστοσύνης. Αντιθέτως, ήρθε να προστεθεί σε μια περίοδο κατά την οποία σημαντικές υποθέσεις της δημόσιας ζωής, από τις υποκλοπές μέχρι το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, δημιούργησαν ερωτήματα για τη λειτουργία του κράτους, την ποιότητα της λογοδοσίας και τη διαχείριση της πολιτικής ευθύνης.

Έτσι διαμορφώνεται σταδιακά ένα κλίμα γενικευμένης δυσπιστίας. Όχι επειδή οι πολίτες είναι επιρρεπείς στις θεωρίες συνωμοσίας, αλλά επειδή αμφιβάλλουν ολοένα και περισσότερο ότι η εξουσία είναι πρόθυμη να αποκαλύψει όλη την αλήθεια όταν αυτή την εκθέτει. Όταν η εμπιστοσύνη διαβρώνεται, δεν πλήττεται μόνο η κυβέρνηση. Πλήττονται οι ίδιοι οι δημοκρατικοί θεσμοί.

Η σημερινή άνοδος της αντιπολιτικής δεν είναι ένα ανεξήγητο κοινωνικό φαινόμενο. Είναι σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα μιας συσσωρευμένης απογοήτευσης. Και αν ο πρωθυπουργός αναζητά τις αιτίες αυτής της κατάστασης, δύσκολα θα τις βρει στις θεωρίες που καταγγέλλει. Θα τις βρει στην εικόνα που έχει διαμορφωθεί για τη διακυβέρνησή του μέσα από μια σειρά υποθέσεων όπου η διαφάνεια, η λογοδοσία και η ανάληψη ευθύνης αμφισβητήθηκαν έντονα από ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας.

Η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται με καταγγελίες απέναντι στους επικριτές. Αποκαθίσταται με καθαρές απαντήσεις, πλήρη διαφάνεια και θεσμική συνέπεια. Και αυτό είναι το μεγάλο ζητούμενο που παραμένει ανοιχτό, τρία και πλέον χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών.