«Ο θεματοφύλακας του Συντάγματος»: Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ως ανάχωμα στο καθεστώς Τραμπ

Τη σημασία της ανεξάρτητης Δικαιοσύνης ως θεσμικού αντίβαρου απέναντι στην εκτελεστική εξουσία αναδεικνύει σε άρθρο του ο συνταγματολόγος Ξενοφών Κοντιάδης, με αφορμή πρόσφατες αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών που έθεσαν φραγμό σε βασικές επιλογές της δεύτερης προεδρικής θητείας του Ντόναλντ Τραμπ.

Ο καθηγητής επισημαίνει ότι, παρά τη συντηρητική σύνθεση του Ανώτατου Δικαστηρίου και το γεγονός ότι αρκετοί δικαστές έχουν διοριστεί από Ρεπουμπλικάνους προέδρους, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο Τραμπ, το δικαστήριο λειτούργησε ως ανεξάρτητος θεσμός, κρίνοντας αντισυνταγματικές ή μη νόμιμες κρίσιμες προεδρικές παρεμβάσεις.

Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η απόφαση για τους δασμούς, όπου το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι ο Πρόεδρος δεν μπορούσε να τους επιβάλει μονομερώς, χωρίς προηγούμενη εξουσιοδότηση του Κογκρέσου, απορρίπτοντας την επίκληση της νομοθεσίας περί έκτακτων οικονομικών εξουσιών.

Αντίστοιχα, στην υπόθεση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας (Fed), το Δικαστήριο υπερασπίστηκε την ανεξαρτησία του θεσμού, αποκλείοντας τη δυνατότητα του Προέδρου να αντικαθιστά κατά βούληση την ηγεσία της, παρά τη διαφορετική αντιμετώπιση άλλων ανεξάρτητων αρχών.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Κοντιάδης και στην απόφαση που ακύρωσε το προεδρικό διάταγμα για την κατάργηση της αυτόματης χορήγησης αμερικανικής ιθαγένειας σε παιδιά που γεννιούνται στις ΗΠΑ, κρίνοντας ότι η σχετική συνταγματική πρόβλεψη της 14ης Τροπολογίας δεν μπορεί να παρακαμφθεί με εκτελεστική πράξη.

Ο συνταγματολόγος υποστηρίζει ότι οι αποφάσεις αυτές αποτελούν έμπρακτη απόδειξη της σημασίας των θεσμικών αντίβαρων σε μια δημοκρατία, ιδιαίτερα σε περιόδους κατά τις οποίες η εκτελεστική εξουσία επιχειρεί να διευρύνει τις αρμοδιότητές της ή όταν οι υπόλοιποι δημοκρατικοί μηχανισμοί εμφανίζονται αποδυναμωμένοι.

Κλείνοντας, υποστηρίζει ότι η στάση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο παράδειγμα και για τα ελληνικά ανώτατα δικαστήρια, καλώντας τα να επιδείξουν αντίστοιχο θεσμικό σθένος απέναντι σε νομοθετικές παρεμβάσεις που αμφισβητούνται ως αντισυνταγματικές, όταν το Σύνταγμα και η πάγια νομολογία παρέχουν το αναγκαίο νομικό έρεισμα.