Η Κομισιόν χτυπά καμπανάκι για το κράτος δικαίου: Ευρωπαϊκό «κατηγορώ» για τη θεσμική φθορά στην Ελλάδα

Η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου δεν αποτελεί δικαστική απόφαση ούτε αποδίδει ποινικές ευθύνες. Αποτελεί όμως μια από τις πιο αυστηρές ευρωπαϊκές αποτιμήσεις των τελευταίων ετών για την ποιότητα της δημοκρατίας και της θεσμικής λειτουργίας στην Ελλάδα, καταγράφοντας μια σειρά από διαχρονικές εκκρεμότητες που εξακολουθούν να παραμένουν ανοικτές.

Το κεντρικό μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές. Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στην έλλειψη νόμων, αλλά στην αποτελεσματικότητα της εφαρμογής τους και, κυρίως, στη διαρκώς υποχωρούσα εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς.

Η Κομισιόν επαναλαμβάνει τις συστάσεις της για την αντιμετώπιση της διαφθοράς υψηλού επιπέδου, επισημαίνοντας ότι οι τελεσίδικες καταδίκες παραμένουν περιορισμένες και ότι οι μηχανισμοί λογοδοσίας εξακολουθούν να προκαλούν προβληματισμό. Παράλληλα, αναφέρεται στις δυσκολίες που έχει επισημάνει και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στην αποτελεσματική διερεύνηση σοβαρών υποθέσεων, ενώ επαναφέρει τις επιφυλάξεις της για το καθεστώς ευθύνης υπουργών.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη λειτουργία της Δικαιοσύνης. Παρά τις μεταρρυθμίσεις που έχουν εξαγγελθεί, η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα στον χρόνο απονομής της δικαιοσύνης, με τις καθυστερήσεις να υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών και των επιχειρήσεων. Την ίδια στιγμή, η αντίληψη περί ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης παραμένει χαμηλή, στοιχείο που η Επιτροπή συνδέει με τη συνολικότερη κρίση θεσμικής αξιοπιστίας.

Στο πεδίο της διαφάνειας, η έκθεση καταγράφει ότι το θεσμικό πλαίσιο για το lobbying παραμένει ουσιαστικά ανενεργό, καθώς οι εγγεγραμμένοι εκπρόσωποι συμφερόντων είναι ελάχιστοι, οι έλεγχοι περιορισμένοι και οι κυρώσεις σχεδόν ανύπαρκτες. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η διαφάνεια στις σχέσεις πολιτικής εξουσίας και οργανωμένων συμφερόντων εξακολουθεί να παρουσιάζει σοβαρά κενά.

Εξίσου αυστηρές είναι οι παρατηρήσεις για το τοπίο της ενημέρωσης. Η Κομισιόν εξακολουθεί να εκφράζει ανησυχίες για τη συγκέντρωση ιδιοκτησίας στα μέσα ενημέρωσης, την εξάρτηση από την κρατική διαφήμιση, αλλά και για ζητήματα που αφορούν την ανεξαρτησία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης. Παράλληλα, καταγράφει συνεχιζόμενες πιέσεις, απειλές και στρατηγικές αγωγές κατά δημοσιογράφων (SLAPPs), καθώς και δυσκολίες πρόσβασης σε πληροφορίες δημοσίου ενδιαφέροντος.

Η έκθεση αναφέρεται ακόμη στην ανάγκη αποτελεσματικότερου ελέγχου περιστατικών κρατικής αυθαιρεσίας, επισημαίνοντας ότι η αξιοπιστία ενός κράτους δικαίου κρίνεται και από την ικανότητά του να ελέγχει τους ίδιους τους κρατικούς μηχανισμούς.

Το συνολικό πολιτικό αποτύπωμα της έκθεσης είναι ιδιαίτερα βαρύ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιγράφει μια χώρα στην οποία επιμένουν προβλήματα στη λογοδοσία της πολιτικής εξουσίας, στην αντιμετώπιση της διαφθοράς, στην αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης, στην ελευθερία και την πολυφωνία της ενημέρωσης και στη διαφάνεια της δημόσιας διοίκησης.

Πίσω από τις προσεκτικά διατυπωμένες ευρωπαϊκές παρατηρήσεις αναδύεται ένα σαφές πολιτικό συμπέρασμα: η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι πλέον η ψήφιση νέων νόμων, αλλά η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών ότι οι κανόνες εφαρμόζονται ισότιμα, χωρίς εξαιρέσεις και χωρίς προνομιακές ζώνες προστασίας για όσους ασκούν εξουσία.